Morgunblaðið - 01.04.1992, Side 25

Bátarnir Nancy Joanne og Laura stunda heimaslóðina og verða því
bundnir við bryggju fram í maí.
Það eru fáir sem eru í þeirri stöðu að vinna fisk um þessar mundir.
Það er því ekki nema von að Gerald O’Brien í Bay Buls sé glaðhlakka-
legur með saltfiskinn sinn.
' «n og algjör óvissa er með vinnu á annað þúsund manns í landi og á sjó.
„Óvissan um
framtíðina
er algjör“
SJÁVARÚTVEGUR skiptir þjóðarbúskap Kanada ekki miklu máli. Hann
skilar innan við 1% af útflutningstekjunum. Sjávarútvegur skiptir Ný-
fundnaland hins vegar öllu máli. Þar eru sjómenn um 30.000, skip og
bátar um 17.000 og fiskverkafólk er um 11.000 alls. íbúar Nýfundna-
lands eru um 570.000 og er atvinnuleysi hvorki meira né ininna en
20%. Þar sem ástandið er verst, eins og í sjíivarútvegsbænum Catalina,
er atvinnuleysi um 90%. Eina stóra vinnustaðnum, frystihúsi Pishery
Products International, var lokað um miðjan febrúar, en þar unnu um
1.000 manns. Það er í fyrsta skipti í áratugi sem atvinnuleysisvofan
leggst yfir bæjarbúa og íbúa nærliggjandi byggða. „Óvissan uin framtíð-
ina er algjör,“ segir Claude Stagg, bæjarstjóri og fyrrum starfsmaður
frystihússins. „Okkur er sagt að veiðar og vinnsla hefjist kannski í sum-
ar eða haust, en útlitið er svart ."
Fyrr á öldum var fiskigengdin við
Nýfundnaland annáluð. I júlí 1776
sagði Cartwright skipstjóri svo frá:
„Ég varð var við að mikið af þorski
kom upp að ströndinni þar sem að-
djúpt var. Ég lagðist fram á klöpp,
tók í sporðinn á dauðri loðnu og
dýfði henni í sjóinn og vonaðist til
að þorskurinn tæki hana. Ég varð
ekki fyrir vonbrigðum. Þegar í stað
reif einn þorskurinn loðnuna úr hendi
mér og um leið stökk annar upp úr
sjónum og beit í fingur mér. Hefði
ég dýft hendinni í sjóinn, er ég sann-
færður um að ég hefði iðrazt heimsku
minnar, því þetta eru afar gráðug
og'stór kykvendi."
Árið 1622 segir John Mason svo
frá í stuttum frásögum frá Ný-
fundnalandi, að í júní hafí loðnuna
drifið að landi í gífurlegum torfum
til að hrygna í fjörunni og þorsktorf-
ur, sem fylgdu í kjölfarið, hafi verið
svo þykkar að erfitt hafi verið að róa
í gegnum þær. í öðrum heimildum
frá 1911 er þess getið að um 50.000
manns, fjórðungur íbúa Nýfundna-
lands, lifi beint af veiðum og saltfisk-
vinnslu og þrír fjórðu hlutar þjóðar-
innar lifi óbeint af sjávarútveginum.
Um 15% af tekjum Nýfundnalands
koma úr sjávarútveginum og er það
hæsta hlutfallið innan ríkja Kanada.
Sjávarútvegurinn er Nýfundnalend-
ingum því vissulega mikilvægur, en
þó er það athygiisvert, að af þeim
sem atvinnulausir eru, eru aðeins um
20% úr sjávarútvéginum. Ríkið er
rekið með um 100 milljarða fjárlaga-
halla og kemur mismunurinn frá al-
ríkisstjórninni í Ottawa. Hinn venju-
legi gangur í útveginum framan af
var sá, að veiðar voru eingöngu
stundaðar á heimaslóðinni og á tíma-
bilinu frá því í maí Og fram á haust.
Þorskurinn fylgdi þá loðnunni er hún
kom inn til hrygningar og voru gildr-
ur helzti veiðiskapurinn. Yfir vetrar-
mánuðina hafði fólkið ekki vinnu,
en nýtti tímann meðal annars í ýms-
an veiðiskap og skógarhögg.
Lengst af voru útlendingar einráð-
ir á dýpra vatni. Með útfærslu land-
helginnar og yfirtöku fiskveiðistjórn-
unar árið 1977 var svo talið að
Kanadamenn gætu aukið afla sinn
verulega og farið var út í uppbygg-
ingu togaraflota og stórra frysti-
húsa. Sú uppbygging var byggð á
slökum grunni og virðist vandséð að
hvort tveggja geti lifað af, smápláss-
in og heimaslóðin og stóru frystihús-
in og togaraflotinn. Afkastageta
fiskiskipaflotans er að minnsta kosti
meira en tvöfalt meiri en þörf er á,
líklega fjórfalt meiri. Skipunum hef-
ur lítið fjölgað frá árinu 1977, en
þau hafa stækkað og veiðigetan
eykst stöðugt. Árið 1988 voru fisk-
vinnslustöðvar í Kanada 876 og
starfsmenn í þeim 32.800. Á Ný-
fundnalandi voru þá 240 vinnslu-
stöðvar og starfsmenn 11.000. Heild-
arafli var um 486.000 tonn að verð-
mæti um 13 milljarðar króna. 90
togarar voru gerðir út og 1.800 sjó-
menn skráðir á þá. Þá voru skráðir
rúmlega 10.000 sjómenn í fullu starfi
á heimaslóðinni og 13.000 í hluta-
starfi.
Tekjur sjómanna eru mjög mis-
munandi,. en verð á þorski er mun
lægra en hér. Á úthafsflotanum eru
sjómenn á föstu kaupi og hlut að
auki, nái aflaverðmæti ákveðnu
marki. Sjómenn frá Nova Seotia eru
að jafnaði tekjuhæstir með um
30.000 dollara í árslaun, 1,5 milljón-
ir króna 1988, en á Nýfundnalandi
fara tekjur sjómanna niður í 550.000
krónur á heimaslóðinni, enda ér
veiðitími og afli takmarkaður. Sjó-
menn njóta atvinnuleysisbóta úr
sameiginlegum sjóði landsmanna og
árið 1988 kom um 34% ráðstöfun-
arfjár sjómanna á Nýfundnalandi úr
þeim sjóði. Hlutfallið hefur farið
heldur vaxandi. Hæstu tekjur af ein-
stökum veiðiskap eru hjá sjómönnum
á togurum og togbátum, 1,5 milljón-
ir króna upp í 4,5 milljónir.
Fiskverkafólk býr eins og sjómenn
við takmarkað atvinnuöryggi, en
nýtur atvinnuleysisbóta eins og þeir.
Þeir sem byggja afkomu sína á fiski
af heimaslóðinni hafa aðeins vinnu
í nokkra mánuði á ári að jafnaði og
eru með 600.000 til 700.000 krónur
á ári. Þeir, sem vinna við fisk af
togurunum hafa vinnu lengur, stund-
um allt árið og tekjur í samræmi við
það upp að einni milljón króna.
Mörg og inikil tækifæri ónýtt
Það er ljóst að mikið hefur farið
úrskeiðis við nýtingu fiskimiðanna
og vinnslu úr afurðunum. Stöðugt
vex sá hluti ráðstöfunarfjár íbúa
Nýfundnalands sem kemur úr sam-
eiginlegum sjóðum þjóðarinnar.
Fólkið gengur atvinnulaust mánuð-
um saman, og bjáti eitthvað á hleyp-
ur hið opinbera undir baggann. Slík-
ur gangur rnála slævir vitund fólks-
ins til sjálfsbjargar og drepur niður
frumkvæði og dugnað. Togaraflotinn
er slakur og ræður ekki við veiðar
á djúpu vatni með góðu móti og
frystihúsin eru rekin á magni. Gæði
fiskins eru takmörkuð og hátt hlut-
fall hans fer í blokk til frekari vinnslu
í Bandaríkjunum og kanadíska fisk-
vinnslan verður að sætta sig við
lægra afurðaverð en íslendingar til
dæmis. Ljóst er að hægt er að bæta
stöðuna verulega með aukinni sókn
þeirra sjálfra í tegundir eins og grá-
lúðu, karfa, langhala, rækju og fleiri
tegundir. Þá er aukin fullvinnsla í
fiskvinnslunni nauðsynlegtil að bæta
rekstrargrundvöil hennar og skapa
aukna atvinnu. Þar er hægur vandi
að jafna aðstreymi hráefnis með tví-
frystingu og geymslu fisksins í sjó
í gildrum og kvíum. Það eru'mörg
og mikil tækifæri ónýtt á Nýfundna-
landi.
Grein og myndir:
Hjörtur Gíslason.