Morgunblaðið - 30.05.1993, Qupperneq 2

MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 30. MAÍ 1993
2 B
Lestur Ijóðabóka gegnir ekki einungis því hlut
verki að menn njóti fallegra Ijóða og listar,
heldur er gott Ijóð nauðsynlegt framlag til
málsins.
eftir Kristínu Marju Baldursdóttur
LISTIN lifir aðeins ef einhver
kaupir hana, en geta viðskipti
blómstrað án listarinnar? Hinn
harði heimur viðskiptalífsins
virðist í fljótu bragði eiga fátt
sameiginlegt með hinum skap-
andi heimi bókmennta og lista,
en Sverrir Kristinsson fasteigna-
sali, framkvæmdastjóri Hins ís-
lenska bókmenntafélags og ákaf-
ur listaverkasafnari, segir að sá
sem vilji stunda viðskipti af ein-
hveiju viti verði að kynna sér
heim bókmennta og lista.
Okunnugir sem
koma inn á fast-
eignasölu Sverr-
is gætu haldið
að þeir hefðu
óvart álpast inn
á gallerí þar sem höndlað væri af
mikilli grósku með listaverk. í
hveiju herbergi og hveiju horni eru
listaverk eftir þekktustu listamenn
þjóðarinnar, perlur sem fá hjartað
til að slá örar. Sverrir, sem er ann-
ar eigandi og framkvæmdastjóri
Eignamiðlunarinnar, hefur safnað
listaverkum í aldarfjórðung og bók-
um frá fermingaraldri. Jafnhliða
fasteignasölunni hefur hann starfað
fyrir Hið íslenska bókmenntafélag
og verið framkvæmdastjóri þess í
23 ár. Þegar ég spyr hann hvor
heimurinn sé honum hugleiknari,
hvort yrði ofan á, viðskiptin eða
bókmenntirnar, mætti hann velja,
segir hann að erfitt sé að gera þar
upp á milli.
„Hvort tveggja er skemmtilegt
og gefur hvort öðru gildi. Bók-
menntir og viðskipti tengjast vel
saman. Það er æskilegt að sá sem
tengist útgáfustörfum hafi svolítið
vit á fjármálum og ég tel það bráð-
nauðsynlegt að sá sem stundar við-
skipti kynni sér bókmenntir og list-
ir. Það veitir meiri innsýn og skiln-
ing á viðskiptum. í Bandaríkjunum
eru menn valdir úr hinum ýmsu
greinum til að stjórna atvinnu-
rekstri, ekki endilega viðskipta-
fræðingar eða hagfræðingar, held-
ur menn úr óskyldum greinum. Ég
er þó alls ekki að kasta rýrð á sér-
menntun á þessu sviði með því að
segja þetta. En viðskipti yrðu þurr
og leiðinleg ef menn ætluðu að ein-
angra þau alveg frá menningu og
listum."
Harður bisnessmaður
Sem nýútskrifaður stúdent vann
Sverrir í síldarverksmiðju á Eski-
firði, en hvað tók við þegar
áhyggjuleysi æskuáranna var liðin
tíð? _
„Ég lauk forprófum í lagadeild-
inni og fór að fást við fasteignasölu
sem sölumaður,“ segir Sverrir.
„Bauðst svo skyndilega til kaups
fasteignasalan Éignamiðlunin sem
þá var í algjörri lægð og hélt áfram
rekstri fyrirtækisins í Vonarstræti
12. Þar var ég í áratug við sölu á
fasteignum og réðst jafnframt sem
bókavörður hjá Hinu íslenska bók-
menntafélagi. Þar var komið á fót
sérstakri afgreiðslu fyrir bækur fé-
lagsins, en þær höfðu áður verið í
kjallaraherbergi í Tjarnargötunni á
vegum AB og víðar.“
- Hvað varð til þess að þú sner-
ir þér að bókaútgáfu jafnhliða fast-
eignasölu?
„Eins og flestir íslendingar hef
ég afskaplega gaman af bókum og
byijaði fjórtán ára gamall að safna
þeim. Það -má segja að með því að
ráðast til félagsins hafi þessi áhujgi
færst yfir á útgáfustarfsemi. Eg
var eini fasti starsmaðurinn á þessu
vinnusvæði fyrst, en mjög fljótt
bættust góðir liðsmenn við.“
Starfsemi fasteignasölunnar og
Bókmenntafélagsins hefur þróast,
Eignamiðlunin er nú ein stærsta
fasteignasala landsins með tólf
starfsmenn, og í afgreiðslu bók-
menntafélagsins eru fastir starfs-
menn tveir. Ennfremur er fjöldi
starfsmanna við ákveðin verkefni,
auk stjórnar og forseta félagsins.
Bæði fyrirtækin eru undir sama
þaki, í stóru og björtu húsnæði í
Síðumúlanum.
- Mér er sagt að þú sért harður
bisnessmaður og að þér takist að
selja fasteignir sem öðrum gengur
illa að selja?
„Ég mundi nú orða það þannig
að við séum frekar heppnir hér með
sölu á eignum. Við höfum hér mjög
gott starfsfólk og ráðum menn úr
ýmsum greinum. Við erum til dæm-
is með fjóra lögfræðinga, löggiltan
fasteignasala, matstækni og líf-
fræðing, stjórnmálafræðing, stór-
meistara í skák, landfræðing og
fleiri góða menn. Til að árangur
náist þarf að vera valinn maður í
hveiju rúmi og þá höfum við hér.“
Breytingar á
fasteignamarkaði
Miklar sveiflur hafa verið á fast-
eignamarkaðinum síðustu áratugi
og þær ekki ætíð upp á við. „Árið
1968 var til dæmis talað um kreppu
í þjóðfélaginu og atvinnuleysi sem
hafði það í för með sér að margir
fluttust til annarra Norðurlanda,
einkum til Svíþjóðar," segir Sverrir.
„Ég man líka eftir góðum tíma-
bilum eins og á gengisfellingarár-
unum, 1970-78 og einnig eftir
Vestmannaeyjagosið. Á þessum
árum voru mjög fáir kostir til. að
tryggja sparifé og steinsteypan
þótti nánast eina góða fjárfestingin
hér á landi. Frá árinu 1980 gefast
hins vegar aðrir og fleiri kostir og
menn fara að ávaxta sparifé sitt
með öðrum hætti.
Kaup á íbúð eru fyrst og fremst
öryggisatriði fvrir fjölskylduna,
segir Sverrir. „Fé flestra manna er
þó bundið í húsnæði og því er það
fjárfesting í sjálfu sér. En menn
ieggja nú síður áherslu á að byggja
eða kaupa sem stærst húsnæði í
þeim tilgangi að fjárfesta. Þvert á
móti hefur framboð á stórum ein-
býlishúsum aukist og verð jafn-
framt lækkað. Það hefur verið mik-
ið byggt af íbúðum fyrir roskið fólk
og eigendur stórra og vandaðra ein-
býlishúsa hafa talið það góðan kost
að selja húsin og koma sér fyrir
þar sem ákveðin þjónusta er og
þægindi sem henta þeirra aldri."
- Er þetta ef til vill mesta breyt-
ingin sem orðið hefur í fasteignavið-
skiptum?
„Greiðslukjörin er önnur stór
breyting. Þegar ég byijaði í þessu
starfi fyrir aldarfjórðungi, var lánað
í íbúðum til tíu eða tólf ára, óverð-
tryggð lán með 5-6% vöxtum. Þá
brann þetta fé á báli verðbólgunn-
ar. Ef við aftur á móti erum að
selja stór hús núna er í flestum til-
vikum greitt með húsbréfum og
peningum. Húsbréf eru ríkistryggð
bréf bundin lánskjaravísitölu og
bera 6% fasta vexti, þannig að
menn eru að fá raunverulegt endur-
gjald. Að tala um afföll er nánast
fráleitt í þessu sambandi, vegna
þess að afföll fyrir daga húsbréf-
anna voru margfalt meiri.
Ég tel húsbréfin vera mjög góðan
kost. Með þeim er verið að binda
eignirnar með stórum, hagkvæmum
lánum, það er verið að lána út á
ákveðna fasteign og síðan fylgir
lánið eigninni. Þegar búið er að
veðsetja nógu mikið af eignum,
minnkar útborgun eðlilega og mun
auðveldara er að eignast íbúð en
áður.“
Flottræfilsháttur
Nágrannaþjóðir byggja oftast hús
eða kaupa íbúðir með það fyrir
augum að búa þar ævilangt. Á ís-
landi tíðkast það hins vegar að fólk
kaupi og selji fasteignir ekki síður
en bifreiðir. Hvaða skýringu hefur
fasteignasalinn á þessu fyrirbæri?
„Fasteignaviðskipti ganga fljótt
fyrir sig hérna. Menn eru fljótir að
svara tilboðum og taka ákvarðanir.
Ungt fólk sem byijar að búa kaup-
ir sér gjaman tveggja herbergja
íbúð og þegar fjölskyldan stækkar
er tiltölulega h'tið átak að stækka
við sig húsnæði. Það virðist vera
draumur margra þegar þeir nálgast
miðjan aldur að búa sér, eignast
sérhæð, raðhús eða einbýlishús og
hafa sinn eigin garð og bílskúr.
Hins vegar gerist það oft hér að
menn reisa sér hurðarás um öxl,
fara kannski úr lítilli íbúð og byrja
á því að byggja einbýlishús. Ég
held að menn ættu að huga að því
að taka þessi eignaskipti í skrefum
því þau eru tiltölulega einföld. Allt-
of margir þurfa að hætta við bygg-
ingar eða búa í hálfbyggðum hús-
um. Það er óhagstætt bæði fyrir
þann sem hlut á að máli og þjóðfé-
lagið í heild. Þetta em óarðbærar
fjárfestingar sem kosta of mikið
álag og of mikla vinnu. Þetta er
séríslenskt fyrirbæri.“
- Er þetta ekki óeðlileg ókyrrð
í fólki?
„Við erum haldin ákveðinni ein-
staklingshyggju. Á verðbólgutím-
um byggðu menn stór hús. Þegar
dró úr verðbólgunni komu aðrir
fjárfestingarkostir, opinbert mat á
húsum varð nær raunvirði en fyrr
og þá hækkuðu bæði fasteignagjöld
og eignarskattar. Fólk fór að hugsa
málin, vildi ekki eyða hærri fjárhæð
í þessa hluti en nauðsyn bar til.
Menn eiga auðvitað að spara og
byija á því sem fyrst. Það þarf að
kenna sparnað og leggja áherslu á
sparnað. Einn bresturinn í íslensku
þjóðfélagi er sá, að það má ekki
tala mikið um sparnað og það má
ekki tala um hagnað.“
- Hvers vegna heldurðu að við
séum svona feimin að tala um
spamað?
„Hér er ríkjandi svolítill flottræf-
ilsháttur. Það þykir ekki fínt að
spara. Allar alvöm þjóðir eins og
Þjóðverjar og Danir kunna þetta.
íslenski bóndinn varð nú reyndar
líka að kunna þetta þótt ætla megi
að hann hafi tilheyrt stétt villi-
manna samkvæmt þeirri einkunn
sem hann fær nú í fjölmiðlum. Þessi
stétt hélt þó tóru í þjóðinni og varð-
veitti tunguna.
En þá erum við komin að öðru
sem er hin íslenska poppmenning.
Hún miðast við það að gera ekki
of nákvæmar rannsóknir, heldur
hafa þær meira á yfirborðinu. í fjöl-
miðlum er helst greint frá hinu
neikvæða eða því sem óvenjulegt
er og sagnaritarar sem voru blaða-
menn síns tíma hafa að öllum líkind-
um gert hið sama.
En sparnað þarf að innræta fólki
og kenna hann í skólum. Hitt er
svo annað mál að það fólk sem ég
hef átt viðskipti við kann flest að
spara, er ótrúlega nákvæmt í fjár-
málum og traust."
Arðbær fjárfesting
Fjárfestingarmöguleikar eru
fleiri nú en áður og því fróðlegt að
heyra hvernig fasteignasalinn sjálf-
ur íjárfestir.
Hann segir að fyrirtækið hafi
flust í Síðumúlann árið 1990 og að
það hafi verið byggt nánast upp frá
grunni. „Við höfum reynt að fá
gott starfsfólk og fengið nýjar inn-
réttingar, húsgögn og tölvubúnað,
og komið upp aðstöðu fyrir hund-
ruðir ljósmynda í gluggum skrif-
stofunnar."
- En Sverrir Kristinsson sjálfur?
Þessari spurningu er ekki svarað
of fljótt. Éftir langa þögn segir
hann: „Ég hef ekki verið á blaði
með fjárfestum. Umsvif mín hafa
fýrst og fremst tengst fasteignasölu
og bókaútgáfu. Ég á dálítið af fal-
legum myndum, á að kalla það fjár-
festingu eða ekki? Ég tel hiklaust
að kaup á góðri myndlist sé góð
fjárfesting ef menn vilja njóta pen-
inganna. Miðað við að geta notið
arðsins alla daga og horft á þessi
verk er þetta fjárfesting sem gefur
góðan arð!“
- Hvernig mundir þú ráðleggja
mönnum að fjárfesta?
„Ef menn búa í húsnæði sem
hentar fjölskyldunni, hvet ég ekki
til breytinga í þeim efnum. Orugg-
asta fjárfestingin að öðru leyti er
án vafa spariskírteini ríkissjóðs,
traust og áhættulaus íjárfesting
miðað við það sem þekkist á ís-
landi. Einnig er hægt að kaupa
ýmiss konar verðbréf, til dæmis
skammtímabréf hjá öruggu verð-
bréfafýrirtæki. Á vissan hátt er
hlutabréfamarkaður hér þó á frum-
stigi en með kaupum í nýjum og
frumlegum hlutafélögum til dæmis
á sviði hugbúnaðar, styrkja kaup-
endur nýsköpun í landinu, geta átt
góða vinningsvon en taka jafnframt
vissa áhættu. Það er miklu heppi-
legra að vita af áhættunni og taka
hana sjálfur, en kaupa bréf með
dulinni áhættu.“
Ný tegund villimanna
Ekki þarf að ganga nema fáein
skref frá myndlistinni í fasteigna-
sölunni til að komast yfir í heim
bókmenntanna sem bíða lesenda af
stóískri ró í afgreiðslu Hins íslenska
bókmenntafélags. Þegar við ræðum
um bókmenntir og bókaútgáfu læð-
ist að manni sá grunur að aurinn
hafi nú ekki eingöngu farið í mynd-
listina hjá fasteignasalanum en auk
þess að sjá um útgáfu á hinum
ýmsu ritum fyrir Bókmenntafélagið
hefur Sverrir sjálfur gefið út bækur
um myndlist og fleira.
Ég spyr hvað hann lesi sjálfum
sér til ánægju og hann nefnir fyrst
lærdómsritin sem bókmenntafélag-
ið gefur út. „Þau eru afskaplega
fjölbreytt, fjalla um stjórnmál, trú-
arbrögð, vísindi, hagfræði, bók-
menntir og fleira. Ég hef líka mjög
gaman af lestri ljóða og ævisagna
og í vetur var ég að lesa Islendinga-
sögumar. Var á tveimur námskeið-
um uppi í Háskóla hjá Jóni Böðvars-
syni, las þar Njálu og Eglu.“
- Og hver er nú uppáhaldsper-
sónan úr þeim ritum?
„Ætli það sé ekki Egill, vegna
skáldskapar hans.“
- Mér skilst að ekki sé flóafriður
fyrir mönnum sem vilja selja fólki
skáldskap í gegnum síma á kvöldin,
bendir það ekki til þess að bókaút-
gáfa sé í andarslitrum?