Morgunblaðið - 30.05.1993, Síða 10

10 B
-
MORGUNBLAÐIÐ MANNLIFSSTRAUMAR SUNNUDAGUR 30. MAÍ 1993
SIDFRÆDI/Er lífid vegurinn áfram eba hringvegur?
Lífið er tilraun
HEIMSPEKI er leitin að sannleikanum. Heimspeki er vís-
indaleg hugsun um lífið. Lífið sjálft er þ.a.l. leitin að sann-
leikanum. Sá sem leggur stund á heimspeki leitar að sann-
leikanum. Sá sem tekur þátt í lífinu ætti að leita sannleik-
ans öðru fremur.
Við höfum tilhneigingu til að
koma okkur vel fyrir í lífinu.
Óskin getur falist í því að eiga
hús á þeim stað á landinu sem
hentar okkur best. Hafa örugga
vinnu. Eiga fjöl-
skyldu og eyða
frítímanum í tóm-
stundír. Síðan líð-
ur lífið uns það
klárast. En þetta
er ekki lífið. Lífið
er ekki hringveg-
ur. Lífið er vegur-
inn áfram. Lífið
er leit en ekki stöðnun. Linnulaus
leit að vísbendingum um svarið.
Lífið er vegurinn að sannleikanum.
Heimspeki er leit. Skáldskapur
er leit. Trúin er leit. Markmið til-
verunnar er ekki að lifa sjálfvirku
lífið. Lífið er tilraun. Ekkert veður
endurtekið. Lífið er áhætta. Sagn-
fræði er líka leit. Og vísindin. Sið-
fræði er leit. Maðurinn leitar að
svari, þess vegna er lífið leit. En
það er líka svelgur, hafsvelgur.
Maðurinn getur nefnilega látið sér
líða vel í hringiðunni.
Platón líkti mannsheiminum við
helli. Mennirnir eru hlekkjaðir inni
í helli og snúa bökum í opið. Úti
skín sólin en mennimir sjá aðeins
skugga sína á hellisveggnum. Hér
lýsir hann höfuðvandamáli manns-
ins. Það er svo gott að vera hellis-
búi að við þorum ekki út af ótta
við að hafa rangt fyrir okkur.
Þegar Jesú gekk fram hjá helli
mannanna sagði hann: „Fylg þú
mér!“ Svarið sem hann fékk var:
„Herra, leyf mér fyrst að fara og
jarða föður minn.“ Hann hristi
höfuðið og sagði: „Lát hina dauðu
jarða sína dauðu.“
Líf manneskju getur verið eins
og fangelsi. Hún getur verið sinn
eigin fangi í sérhönnuðum fanga-
klefa. Hún gerir aðeins eina tilraun
í lífinu og bælir niður hina knýj-
andi þörf til að koma viti í lífíð.
Hún festist í viðjum vanans. Líf
hennar verður hringrás sem eng-
inn getur stöðvað nema dauðinn
sjálfur. En einmitt vitneskjan um
dauðann ætti að skapa knýjandi
þörf til aðgerða í lífínu. Ef við
værum eilíf hefðum við enga
ástæðu til að stíga fram úr á
morgnana. Hið skamma líf er
nefnilega áskorun.
Vísindin einkennast af tilraun-
um og líf sérhvers manns ætti að
markast af tilraunastarfsemi. Líf
okkar er leit að þekkingu og skiln-
ingi á okkur sjálfum. Lífíð er
spurning sem við eigum að glíma
við af kappi. Við erum spurning
og leitum svars. Við eigum að
undrast, efast um það sem okkur
hefur verið sagt, og Ieita nýrra
svara.
Allir eru í rauninni vísindamenn.
Líf sérhvers manns ætti að auð-
kennast af rannsóknamennsku.
Við höfum tilhneigingu til að sam-
þykkja niðurstöður annarra og lifa
eftir þeim. Flestallir þykjast hafa
rétt fyrir sér, en við verðum að
efast, feta okkur áfram og draga
ályktanir af eigin starfsemi. Við
getum aðeins treyast okkar eigin
niðurstöðum í lífínu. Vísindaménn
hafa uppgötvað óskiljanlega
margt á þessari öld. Þeir setja
fram tilgátur, gera tilraunir og
draga ályktanir. Nákvæmlega á
þennan hátt eigum við að hegða
okkur í lífínu: Gera tilraunir. Það
er eina leiðin til að uppgötva' eitt-
hvað um okkur sjálf. Sá sem hætt-
ir að gera tilraunir staðnar. Hann
verður forn. Hann er hinn dauði
sem jarðar sína dauðu.
Skáld, heimspekingar, sagn-
fræðingar, guðfræðingar og vís-
indamenn kanna tilgátur í bókum,
á tilraunstofum og á öðrum vett-
vangi. Við eigum að kanna okkar
eigin tilgátur í lífinu sjálfu. Við
drögum síðan ályktanir og höldum
veginh áfram en föllum ekki í
gryfjur hinna blindu.
Lífsafstaða sérhvers manns er
viss tegund af heimspeki. Viðhorf
manna til tilverunnar er persónu-
leg heimspeki. Lífsspeki okkar
kemur fram í því sem við teljum
hafa gildi. Hún felst í því sem við
metum gott, vont, rétt og rangt.
Lífsspekin er um það líferni sem
við teljum leiða til hamingju. En
við, eins og vísindamenn, verðum
sí og æ að endurskoða forsendurn-
ar, setja fram nýjar tilgátur og
gera tilraunir. Lífið er nefnilega
endalaus leit að sannleikanum. Við
getum aldrei hrópað: „Eureka!"
(Ég hef fundið það) og lagst í
helgan stein.
Þegar Jesús sagði: „Fylgdu
mér, en lát hina dauðu jarða sína
dauðu,“ (Matt. 8. 22) var hann
að reyna að draga menn út úr
hringiðunni, hellinum, fangelsinu
og viðjum vanans til að ganga
hinn þrönga og e.t.v. grýtta veg.
Ef við þorum það, verðum við
ferðalangar með nesti og nýja
skó. „Leitið og þér munið finna.“
Við eigum að undrast yfir því eðli-
lega og sjálfsagða, efast og af-
hjúpa röklausar hugmyndir, og
smíða nýjar, en vel að merkja,
bráðabirgðakenningar um lífið og
tilveruna. Spyrjum og þokumst
nær svörunum. Rífum niður
kreddur og fordóma og vinnum
þindarlaust að leitinni.
eftir Gunnar
Hersvein
Nqrr
mqndband
Mjög vel gerð mynd um
kvenkyns geðlækni, sem flækist
inn í kynferðislegt samband
við elskhuga skjólstæðings síns.
Erótískur sálfræðiþriller.
Útgáfudagur
1" * *
. juni
MYNDBÖND
Síðumúla 20, sími 679787
SN/É LAND
VIDEO
★ ★ ★
Furugerði 3, Kópavogi, sími 44685
Háholti 14, Mosfellsbæ, sími 668043
SPEKI: Lífið er spurning og krafa um til-
gátu-svar. Það krefst rannsóknar og niður-
stöðu sem vekur nýjar spurningar.
LÆKNISFRÆÐI/Valinn mabur í
hverju rúmi?
ÞJÓÐANNA
ingar í þriðja heiminum eru dæmi
um vandamál sem bæst hafa við þau
sem fyrir voru og stofnunin hefur
ekki borið gæfu til að sigrast á, svo
sem berklaveiki og mýraköldu. Þótt
mikið fé hafi verið lagt þeim sjúk-
dómi til höfuðs er hann ennþá viðloð-
andi í 93 löndum og drepur hátt í
þrjár milljónir manna á hverju ári;
ekki ósvipuð afköst og hjá berklun-
um.
Annað sem virðist brenna þeim
fyrir brjósti sem mestan kostnaðinn
bera er hve mikla áherslu stofnunin
leggur á lækningar - lyf, bólusetn-
ingar, tæknibúnað - í stað þess að
beina kröftunum að undirstöðu heils-
unnar í vanþróuðum ríkjum og ráð-
ast þar að rótum vandans, fátækt-
inni. Þeim hinum sömu finnst brýnt
að auka við lið hagspekinga og
stjórnfræðinga í þjónustu stofnunar-
innar en fækka í staðinn læknis-
menntuðu starfsfólki og vísinda-
mönnum sem glíma við vandamálin
frá sjónarmiði slíkra fræða. Eins og
sakir standa hefur stofnunin um
4500 manns í starfi og fimmti hver
er menntaður í læknisfræði eða
skyldum greinum.
Líkt og tíðkast hjá flestum al-
þjóðastofnunum er hér allt iiæg-
gengt og þungt í vöfum, almenningi
að mestu lokuð bók og sjaldan und-
ir smásjá fjölmiðla. Þar við bætist
að stofnun, sem fljótt á litið ætti
að stjórnast af lýðræðislegu sam-
spili allra þátttökuríkjanna, hættir
til að dotta í nefndafargani en póli-
tísk sjónarmið verða þung á metum
þegar velja skal í ábyrgðarstöður.
Framkvæmdaráðið endurkaus
SNEMMA Á ÞESSU ÁRI
var greint frá því hér í pistli um
Alþjóðaheilbrigðisstofnunina í
Genf að fyrir dyrum stæði að
velja henni framkvæmdastjóra
næstu fimm árin.
Arsþing nú í maíbyijun endur-
kaus japanska lækninn Hiros-
hi Nakajima en hann hefur gegnt
þessu embætti síðasta kjörtímabil
og fengið misjafna dóma fyrir störf
sín. Engu að síður
tókst honum að fá
stuðning nógu
margra þjóða til
áframhaldandi
setu, fékk 93 at-
kvæði gegn 58.
Hann ávarpaði
þingheim að kosn-
ingu lokinni og fór
mörgum fögrum orðum um þörfina
fyrir sameiginlegt átak allra þjóða,
ábyrgðartilfinningu og gagnkvæma
virðingu.
Ekki mun af veita, kemur ljklega
fíestum þeim í hug sem fylgst hafa
með framgangi - eða afturför - heil-
brigðismála í veröldinni að undan-
förnu. Greinarkorn í vikuriti breska
læknafélagsins stiklaði á stóru þegar
nýlega var bent þar á úrlausnarefni
sem blasa við heilsustofnun þjóð-
anna: Tekjur hennar rýrna ár frá
ári, meðal annars vegna þess að
sumar stóru þjóðirnar sem mestu
hafa að miðla eru ósáttar við fyrir-
komulag og starfshætti og óánægð-
ar með áherslur og árangur. Eyðni,
umhverfísmengun og vaxandi reyk-