Morgunblaðið - 30.06.1998, Side 21

MORGUNB LAÐIÐ
PRIÐJUDAGUR 30. JÚNÍ 1998 21
NEYTENDUR
Olíur eru margar og misjafnar að gerð
Rapsolía er
nýr kostur við
matargerð
Notkun olíu í stað smjörlíkis verður æ al-
gengari á íslenskum heimilum. Rapsolía er
að ná vinsældum á markaðnum bæði í Evr-
ópu og Ameríku. Laufey Steingrímsdóttir
næringarfræðingur segir hana athyglis-
verðan kost við matargerð.
NYIR og vinsælir rétt-
ir ættaðir úr öðrum
heimshornum hafa orð-
ið til að auka notkun ol-
íu í stað smjörlíkis hér
á landi því víðast hvar
utan Norður-Evrópu
og Ameríku er smjör-
líki nær óþekkt fyrir-
brigði í matargerðar-
list. Þar við bætist að
heilsunnar vegna er
gjaman mælt með olí-
um í staðinn fyrir
smjör eða smjörlíki,
þar sem olíurnar
hækka ekki kólesteról í
blóði eins og flest önn-
ur fíta.
Ólívuolían
hollust?
En olíur eru margar
og mismunandi að
gerð og því vaknar
óneitanlega sú spurn-
ing hvaða olía sé best
og hollust. Margir, þar
með taldir vísinda-
menn og læknar, hafa
sérstaka trú á hollustu
ólívuolíu og styðjast
þar við fjölda rann-
sókna sem sýna að
með því að nota ólivu-
olíu lækkar LDL-kól-
esteról (það vonda), en
HDL-kólesteról (það
góða) lækkar ekki að sama skapi.
Olívuolían hefur auk þess þann
ótvíræða kost, að það er mikil og
góð reynsla af notkun hennar. Frá
alda öðli hefur ólívuolía verið
helsti fitugjafi meðal Miðjarðar-
hafsþjóða og enn þann dag í dag
eru hjartasjúkdómar fátíðir þar
sem hún er mikið notuð. Þetta á
ekki síst við í Grikklandi, þar sem
neysla olíu er meira en hálfur des-
ilítri á mann á dag, smjörneyslan
innan við eitt gramm á dag og
smjörlíkisneyslan nánast engin.
Þarna er borðuð mikil fíta, en hún
er þeirrar gerðar að hún skaðar
ekki æðakerfið.
I ólívuolíu er mikið af einómett-
aðri fitu en iítið af mettaðri fitu og
að flestra dómi er þar fólginn helsti
lykillinn að hollustu olíunnar en
auk þess er að finna heilsusamleg
andoxunarefni í grænni jómfrúar-
olíu. I Frakklandi er olíuneyslan
hins vegar nokkuð önnur. Þar er
minna notað af ólívuolíu en þess í
stað eru sojaolía og sólblómaolía
ríkjandi tegundir. Þessar olíur hafa
að geyma meira af fjölómettuðum
fitusýrum sem lækká kólesterólið,
þær hafa meira af E-vítamíni en
ólívuolían og þar er líka sérstök
tegund ómega-3 fitusýru sem hefur
greinileg verndandi áhrif gegn
hjartasjúkdómum. Allar tegund-
irnar þrjár, ólívuolía, sojaolía og
sólblómaolía, eru því hver á sinn
hátt ákjósanlegur fitugjafi, ekki
síst fyrir þá sem vilja halda kól-
esterólinu í skefjum.
Rapsolíán vinnur á
En nú er ný tegund olíu að ná
vinsældum á markaðnum bæði í
Evrópu og Ámeríku. Sú nefnist
rapsoh'a á íslensku en ýmist canola
eða rape-seed olía á ensku. Rann-
sóknir sýna að þessi olía hefur
ekki síður æskileg áhrif á kólester-
ól og gegn hjartasjúkdómum en
fyrmefndar tegundir, þar sem hún
sameinar ýmsa kosti ólívuolíu og
sojaolíu, auk þess sem hún hefur
þann ágæta kost að vera tiltölu-
lega ódýr. Samsetning rapsolíu er
óvenjuleg. Þar er ekki aðeins lítið
af mettaðri fitu og mikið af einó-
mettaðri fitu, heldur er þar líka að
finna mun meira af æskilegu fitu-
sýrunni omega-3 en í • nokkurri
annari algengri jurtaolíu. Þessi
ágæta olía fer nú nánast sigurför
um Norður-Evrópu og Ameríku,
en af einhverjum ástæðum hefur
lítið farið fyrir henni í íslenskum
verslunum, enda hefur hún lítið
verið kynnt eða kostir hennar tí-
undaðir.
Hins vegar er framleidd fremur
óvenjuleg vara úr rapsolíu hér á
landi, en það er fljótandi smjör-
líki, gert úr óhertri rapsolíu.
Þetta smjörlíki er gjörólíkt öðrum
smjörlíkistegundum sem notaðar
eru til baksturs eða steikinga. Það
inniheldur lítið af mettaðri fitu og
enga trans-fitu og því er það kjör-
ið fyrir þá sem hugsa um heilsuna
en vilja nota smjörlíki í stað olíu,
til dæmis í bakstur. Smörlíkið er
þykkfljótandi og því selt í brúsum
en þykktin fæst með því að blanda
þykkiefnum í olíuna í stað þess að
herða fítuna eins og um er að
ræða í flestum öðrum smjörlíkis-
tegundum. Við herðingu myndast
gjarnan óæskilegar trans-fitusýr-
ur auk mettaðrar fitu og því er
síður mælt með hertri fitu, sérst-
kalega ef fólk er með hækkað kól-
esteról. Fljótandi smjörlíki hentar
ágætlega í ýmiss konar bakstur
en er ekki ætlað til að smyrja
brauð.
Viðbit á brauðið
Fyrir þá sem vilja forðast harða
fitu á brauðið er bent á tegundir
eins og Léttu, Létt-Sólblóma eða
Klípu, en allar þessar vörur inni-
halda tiltölulega lítið af harðri fitu
sem hækkar kólesterólið. Eitt
besta ráðið til að minnka hörðu fít-
una er hins vegar einfaldlega að
smyrja nógu þunnu lagi af fitu á
brauðið, hvað svo sem tegundin
nefnist sem verður fyrh’ valinu.
Morgunblaðið/Júlíus
Nýtt
ABC-mjólk
á markað
BÓNUS hóf sölu á ABC-mjólk fyrir
helgina. Um er að ræða afurð
Mjólkursamsölu Norðfirðinga hf. í
Neskaupstað.
Að sögn Jeffs Clemmensens,
mjólkurtæknifræðings og mjólkur-
bússtjóra, er þetta samskonar
mjólk og AB-mjólkin en búið að
bæta við einum gerli í viðbót, sem
er C-gerillinn sem fram kemur í
nafni mjólkurinnar.
„C-gerillinn á að bæta melting-
una enn frekar," segir Jeff.
„Eftir því sem næst verður kom-
ist er Mjólkursamlagið í Neskaup-
stað fyrst með ABC-mjólkina á
markað á heimsvísu, en mjólkin er
þróuð í nánu samstarfi við danska
aðila. Mjólkursamlag Norðfírðinga
hefur fengið einkaleyfi fyrir ABC-
mjólkinni.“
Þegar Jeff er spurður hvort von
sé á fleiri vörum á markað með
þessum gerlum segir hann ekki
ólíklegt að fleiri tegundir líti dags-
ins Ijós innan skamms.
Vildar-
punktar Olís
í NÝJASTA tölublaði Dropans, sem
gefinn er út af Olís, segir að fyrir-
tækið hafi ákveðið að taka upp nýtt
vildarpunktakerfi sem nýtist not-
endum greiðslukorta Visa og Flug-
leiða. Aður hafa handhafar sérkorts
Stöðvar 2 og Euroeard notið vildar-
punkta sem nýtast sem frádráttur á
greiðslu áskriftargjalda stöðvarinn-
ar. Nú geta því Visa-eigendur feng-
ið svipaðan afslátt sem nýtist sem
afsláttur á fargjöldum Flugleiða.
í Dropanum segir „Afslátturinn,
sem er 1 kr. á hvern lítra eldsneytis
og um 1,25% af öðrum vöram, renn-
ur til korthafans í formi vildar-
punkta. Hver króna í afslátt gefur
einn punkt í vildarkerfi Flugleiða,
sé gi’eitt með greiðslukortum Visa
og Flugleiða.“ Afsláttarkjörin gilda
á öllum sölustöðvum Olís nema ÓB-
stöðvunum.
SANYL ÞAKRENNUR
Fást í flestum byggingavöruverslunum landsins.
0 ÁIFABORG ”
KNARFiARVOGI 4 • « 568 6755
MIKIL
PRESSA
Schneider - þessar þýsku!
Fjölbreytt úrval
Iloftpressur
Hagkvæm,
hljóðlát loft-
pressa fyrir
þá sem vilja
vinna í kyrrlátu
umhverfi
Bláa línan frá Jun-Air er
ódýrari en þú átt að venjast.
Jun-Air - þessar hljóðlátu!
SKÚLASON BJÚMSSOH
SKÚTUVOGI 12H • S(MI 568-6544
wim
J REYKJAVIK: BOLTAMAÐURINN - SPORTKRINGLAN - MARKIÐ - EVREST - INTERSPORT - SPORTBÚÐ GRAFARVOGS - KÓPAVOGUR: SPORTBÚÐ KÓPAVOGS - HAFNARFJÖRÐUR: MÚSÍK & SPORT
KEFLAVÍK: SPORTBÚÐ ÓSKARS - GRINDAVÍK: VERSLUNIN MÓNAKÓ - AKRANES: 0Z0NE - BORGARNES: B0RGARSP0RT - ÍSAFJÖRÐUR: VERSLUNIN ÞJÓTUR - AKUREYRI: SPORTVER
SAUÐÁRKRÓKUR: SKAGFIRÐINGABÚÐ - HÚSAVÍK: SKÓBÚÐ HÚSAVÍKUR - EGILSSTAÐIR: VERSLUNIN SKÓGAR - ESKIFJÖRÐUR: HÁKON SÓFUSSON - NESKAUPSTAÐUR: VERSLUNIN SÚN
SELFOSS: SPORTBÆR - SPORTLÍF - VESTMANNAEYJAR: AXEL Ó
A
L
LA
UTI
VI5
azoN
VATNSHELDNI 5000 mm
UTONDUN 6000 gr/24 klst.