Morgunblaðið - 14.08.1998, Qupperneq 27

MORGUNBLAÐIÐ
AÐSENDAR GREINAR
FÖSTUDAGUR 14. ÁGIJST 1998 27
Reykingar! Fordæmi og
fyrirmyndir
LÍTIÐ var gert úr skaðsemi tó-
baks fram eftir öldinni, bæði hér
heima og erlendis. Jónas Krist-
jánsson læknir, frumkvöðull nátt-
úrulækningastefnunnar á Islandi,
fékk lítinn hljómgrunn hjá kolleg-
um sínum þegar hann hélt uppi
áróðri gegn tóbaki í upphafí aldar-
innar. Eins og í fjölmörgum öðrum
heilsueflingarmálum var Jónas
langt á undan sinni samtíð er hann
stofnaði Tóbaksbindindisfélag
Sauðárkróks 2. janúar 1929.
I dag efast enginn um skaðsemi
reykinga. Engu að síður sýna
rannsóknir að fimmtungur ís-
lenskra unglinga reykir og þeir
neyta nær allir einnig áfengis. Þá
bendir allt til þess, að neysla áfeng-
is og tóbaks sé farvegur yfir í ólög-
leg og stórhættuleg vímuefni.
Órækar sannanir um skaðsemi tó-
baks hafa hrannast upp síðustu
áratugina og því valda vaxandi tó-
baksreykingar unglinga miklum
áhyggjum en meira en 300 einstak-
lingar deyja árlega hér á landi af
þeirra völdum.
1 dag hefst á Egilsstöðum ráð-
stefna á vegum Heilbrigðisstofnun-
arinnar Egilsstöðum og Krabba-
meinsfélags Héraðssvæðis um
hlutverk heilbrigðisstarfsmanna í
tóbaksvörnum. Hér er um þarft
framtak að ræða sem vonandi gef-
ur baráttunni gegn reykingum
aukinn byr í seglin.
Jónas Kristjánsson læknir sagði
að foreldrar ættu að axla þá
ábyrgð að vera foreldri á þann hátt
að vera börnum sínum góð fyrir-
mynd í hvívetna. Eins væri mikil-
vægt að þeir gerðu þá skýlausu
kröfu til yfirvalda að fræðsla um
heilbrigt líferni skipaði öndvegi í
skólakerfinu, allt frá upphafi. Því
miður sýnir reynslan að stjórn-
málamenn gefa lítið fyrir verkefni
sem ekki sýna árangur fyrr en eftir
langan tíma, jafnvel tugi ára. Hér
reynir á áræðni og þor stjórnmála-
manna auk framsýni og sveigjan-
leika embættismanna. Það nægir
ekki að halda uppi góðu starfi Tó-
baksvarnarnefndar og krabba-
meinsfélaganna heldur verður að
koma í veg fyrir að einstaklingur-
inn ánetjist óheilbrigðu líferni en í
flestum tilfellum gerist það á ung-
lingsárunum.
Almenningur hefur verið kirfi-
lega upplýstur um þessi mál og
getur ekki nokkur maður sem met-
ur heilsu sína og náungans að verð-
leikum, horft framhjá niðurstöðum
sem studdai- eru vísindalegum
rannsóknum.
Það er verðugt íhugunarefni að
velta því upp hvers vegna fólk
reykir, jafnvel yfír bömum sínum,
þrátt fyrir vitneskjuna um hættuna
því samfara. I þessu sambandi eru
heilbrigðisstarfsmenn engu betri
en aðrir og er með ólíkindum, og í
raun til háborinnar skammar, að
vita til þess að hámenntað fagfólk
sem daglega starfar innan um af-
leiðingar reykinga, skuli reykja. Ef
einhverjir eiga að fara á undan
með góðu fordæmi í þessum efnum
þá eru það starfsmenn heilbrigðis-
þjónustunnar.
Kannanir sýna að ríflega helm-
ingur þeirra sem reykja að stað-
aldri eru á móti reykingum. Þetta
segir m.a. að lífstíll fólks, sem í
raun er félagslegt fyrirbæri, er
ekki endilega í samræmi við við-
Tóbaksreykur er
vanabindandi eiturefni,
segir Gunnlaugur K.
Jónsson, sem veldur
alvarlegum sjúkdómum
og dauða.
horf þess enda segja heimspeking-
ar að viðhorfum sé auðvelt að
breyta en að breyta atferli fólks sé
allt annað mál. Þá hefur því oft
verið fleygt að fólk vilji frekar lifa
„betra lífí“ og hættulegu en að lifa
lengur enda treystir það á tæknina
þegar allt er komið í óefni.
Eg held að flestir séu því sam-
mála að jafningjahópurinn hafi
mest áhrif á unglinginn, sérstaklega
eftir að „foreldravaldið" dvínar. Þá
reynir á hvort unglingamir standist
pressuna. I þessu sambandi skiptir
uppeldið og fræðslan höfuðmáli auk
fjölbreytts framboðs á tómstundum
sem keppa við óheppilegan lífsstíl
en þai' hefur verulega vantað á og
enn og aftur eru það yfirvöld sem
draga lappirnar.
Utflutningsráð,
fyrir hvern?
f L JÓSI þeirrar um-
ræðu sem verið hefur
um tilgang og gagn-
semi Útflutningsráðs
og skynsemi þess að
skylduframlög fyrir-
tækja standi undir
rekstri þess vill undir-
ritaður lýsa ý stuttu
máli þætti Útflutn-
ingsráðs í markaðs-
sókn Sláturfélagsins á
danskan markað.
í lok sumars 1996
hafði Útflutningsráð
samband við Sláturfé-
lagið eins og fjölda
annarra fyrirtækja.
Kannaður var áhugi á
þátttöku í vörukynningum og sölu-
átaki í nokkrum verslunum Super
Brugsen-keðjunnar í Danmörku.
Kynning þessi var í tengslum við
heimsókn forseta íslands til Dan-
merkur í nóvember sama ár.
Sláturfélagið var þá að undirbúa
útflutning lambakjöts til Evrópu-
sambandsins og hafði skilgreint
Danmörku sem einn af lykilmörk-
uðunum til markaðssóknar. Þegar
þetta tækifæri bauðst var ákveðið
að setja forgang á Danmörku og
nýta þennan kynningarmöguleika
eins og hægt væri. Það styrkti
þetta átak að tengiliður og viss
frumkvöðull kynninganna var einn
verslunarstjóri Super Brugsen-
verslananna, Torben Vogter að
nafni. Torben er íslandi að góðu
kunnur. Á sínum yngri árum vann
hann í nokkur ár á fslandi, þar á
meðal hjá Sláturfélaginu.
Á undirbúningstíma aðstoðaði
Útflutningsráð við vöruval, val
pakkninga og gerð kynningarefnis.
Kynningarnar tókust vel. Viðtökur
neytenda voru góðar og fyrirtækin
ellefu sem að þessu stóðu fengu
mikilvægar vísbendingar um
næstu skref á markaðnum.
f framhaldi voru vönir lagaðar
betur að óskum við-
skiptavina og unnið að
sölu til fleiri viðskipta-
vina.
Á miðju ári 1997
hafði Útflutningsráð
forgöngu um að ráða
Torben sem markaðs-
fulltrúa til starfa í
Danmörku. Þeim fyr-
irtækjum sem tóku
þátt í upphaflegu
kynningunni var boðin
þátttaka auk nokkurra
nýn-a aðila sem vitað
var að hefðu áhuga á
sókn á erlendan mark-
að. Torben hefur
starfað sem markaðs-
ráðgjafi Útflutningsráðs í tæpt eitt
ár og unnið þar fyrir ellefu íslensk
matvælafyrirtæki.
Árangur Sláturfélagsins á
danska markaðnum er framar von-
um. Á þessu ári er fyrirséð að sala
lambakjöts til Danmerkur verður
Stuðningur Útflutn-
ingsráðs, segir
Steinþór Skúlason,
nýtist öðrum fremur
fyrirtækjum sem eru
að stíga fyrstu skref
í útflutningi.
120-140 tn. Skilaverð er sambæri-
legt við það sem best gerist á öðr-
um mörkuðum eða 240-260 kr./kg,
fob-verð reiknað í heilum skrokk-
um. Höfuðáhersla hefur til þessa
verið lögð á sölu fersks kjöts í loft-
skiptum umbúðum.
Sláturfélagið hefur ákveðið að
fylgja þessum árangi'i eftir og setja
upp litla kjötvinnslu í Danmörku á
Steinþór
Skúlason
næsta ári. Rekstur kjötvinnslu í
Danmörku opnar mikla möguleika
á að selja erlendis margar þeirra
nýjunga sem Sláturfélagið hefur
þróað á undanförnum árum fyrir
innlendan markað. Nýjungar sem
taka fram flestu því sem finnst er-
lendis af sambærilegri vöru. Mark-
miðið með kjötvinnslu í Danmörku
er að hafa af henni arð og ná enn
hærra verði fyrir íslenskt lamba-
kjöt erlendis.
Mikilvægi Útflutningsráðs í
þessu samhengi er að hafa á einum
stað þekkingu og getu til að styðja
með faglegum hætti útflutnings-
starf íslenskra fyiirtækja og við
íyrstu skref inn á nýja markaði. Á
þessum sviðum liggja oft mikilvæg-
ustu sóknarfærin.
Sjálfsagt er að leita hagkvæmni
með samstarfi Útflutningsráðs og
viðskiptafulltrúa í sendiráðpm Is-
lands erlendis. Starfsemi Útflutn-
ingsráðs er mjög gagnleg og þar
liggja mikil verðmæti í reynslu og
þekkingu sem mistök væri að kasta
á glæ með fljótfærnislegum breyt-
ingum á starfsemi Útflutningsráðs.
Höfundur er forstjóri Sláturfélags
Suðurlands sf.
íkki LáM
Fákafeni 9
sími 5682866
www.mbl.is
Tóbaksreykur er
vanabindandi eiturefni
sem veldur alvarlegum
sjúkdómum og dauða.
Állh' vita að ef tóbak
væri að koma á mark-
aðinn í dag þá yrði það
bannað eins og hvert
annað fíkniefni. Engu
að síður er tekið tillit
til tóbaksverðs þegar
neysluvísitala er reikn-
uð út en það eitt sýnir
algjöran ósigur kerfis-
ins gagnvart tóbakinu.
Yfirvöld hafa miklar
tekjur af tóbakssölu en
í því sambandi vaða
menn reyk enda má
líkja þessum tekjum við ísjaka á
hafi úti þar sem tekjurnar eru of-
ansjávar en kostnaðurinn neðan-
sjávar.
Heilsan er okkar dýrmætasta
eign enda oft sagt að hún sé horn-
steinn hamingju og velfamaðar
sérhvers manns. I ritstjómargrein
Mbl. á síðasta ári var sagt að eng-
inn hefði heilsufarsleg efni á því eða
siðferðilegan rétt til þess að tefla
eigin heilsu og annarra í tvísýnu
með reykingum, vitandi það sem nú
er vitað um dauðans alvöm tóbaks-
reykinga. Hér em orð í tíma töluð.
I því að vera heilbrigður felst
m.a. hæfileikinn til að vinna og
njóta lífsins. Okkur ber skylda til
að tryggja velferð bama okkar á
þann hátt að vemda
þau fyrir óheilbrigðu
líferni en þar skiptir
markvisst fræðslu- og
upplýsingastarf heim-
ila, heilbrigðisyfirvalda
og skóla öllu máli.
Yfirvöld verða að
taka sér tak og fara á
undan með góðu for-
dæmi og samræma
þessa vinnu. Auðvitað
er nauðsynlegt að taka
á afleiðingum reyk-
inga. Haldnar era ráð-
stefnur þar sem enn
og aftur er ítrekað
hversu hættulegar
reykingar era. Nám-
skeið era haldin fyrir reykingafólk
þar sem þvi er hjálpað til að hætta
reykingum og hefur t.a.m. Heilsu-
stofnun NLFI náð ótrúlegum ár-
angri í þeim efnum. Allt þetta er af
hinu góða en varanlegur árangur
næst aðeins á þann hátt að ráðast
að orsökunum, þ.e. að koma í veg
fyrir að mannskepnan byi'ji að
reykja. Hér þarf að lyfta
Grettistaki en það verður ekki gert
án framkvæðis yfirvalda sem enn
og aftur fá tækifæri til að sýna í
verki, að besta fjárfestingin er í
fyrirbyggjandi starfi.
Beram ábyrgð á eigin heilsu!
Höfundur er stjórnarformaður
NLFÍ.
Gunnlaugur K.
Jónsson
Vinningaskrá
14. útdráttur 13. ágúst 1998.
Kr. 2.000.000
íbúðarvinningur
Kr. 4.000.000 (tvöfaldur)
3 1943
Kr. 100.000
Ferðavinningur
Kr. 200.000 (tvöfaldur)
14021
36934
53441
79808
Ferðavinningur
Kr. 50.000
7959 12872 18145 32705 41351 58216
12084 14157 23413 34009 43906 65957
Húsbúnaðarvinningur
Kr. 10.000
1667 14445 24538 36793 45697 53295 61568 73353
3199 15769 26245 37380 46389 55253 62715 73772
4415 15903 27360 37384 47301 56150 64529 73786
4687 16630 27438 37554 47363 56203 65286 76445
6804 17235 28470 37834 48580 56857 66030 76818
7322 17363 29894 38691 48818 57832 66380 77477
9114 17507 30428 39325 49112 58357 67270 78310
11061 17615 32150 39707 49138 59690 67371 78468
11849 18403 32819 39848 49152 59937 69138 79882
12708 19158 33081 41428 49363 60500 69911
13478 21631 33975 42799 49411 60567 70233
13793 22214 35136 42829 50394 60570 70635
14275 24578 36446 44825 51784 61070 71316
Húsbúnaðarvinningur
Kr. 5.000
399 9980 20451 27126 38027 49520 61645 72401
713 10170 20467 28129 38185 49598 61942 72440
720 11407 20657 28517 38385 49701 62126 72548
1291 11554 21125 28624 38655 50232 62388 72969
1490 11556 22281 28641 39055 50347 62580 73251
1943 11964 22323 28730 39103 50832 63161 73407
2028 12173 22325 28752 39590 51366 63311 73821
2125 12379 22429 28784 39875 51754 63553 74316
2583 12422 22565 29902 40025 51793 63882 74554
2765 12995 22588 29905 40405 52344 63995 74726
3128 13093 23536 30487 40432 52767 64107 74804
3829 13173 23738 30739 40467 52990 64347 74873
3913 13453 23893 30837 40952 53735 64436 75268
3944 13550 23928 31214 41182 53820 64603 75491
4068 13750 24007 31645 41356 53953 65436 75510
5224 14011 24279 318S0 41585 54529 65901 75804
5460 14165 24297 32047 42500 54836 65955 76290
5495 14400 24335 32546 43112 55846 66295 76380
5785 14469 24365 33131 45003 56236 66554 77129
6130 14887 24534 33497 45580 56303 68048 77261
6158 14888 24764 33624 46137 56704 68187 77915
6286 15187 24787 34571 46221 57005 68313 77929
7580 15673 25118 34965 46294 57690 68925 78407
7629 16356 25351 35170 46745 58073 69108 78779
7832 16698 25591 35212 47223 59247 69144 79003
7925 17040 25801 35650 47231 59397 69531 79848
8301 17753 25978 35770 47272 59579 69616
8499 18523 26227 35840 47609 59590 70246
8952 19471 26460 35844 47788 59993 70694
9021 20228 26489 36858 47939 60877 71173
9346 20355 26909 36938 48114 60900 71317
9789 20357 26995 37537 48714 60955 71443
Næsti útdráttur fer fram 20. ágúst 1998
Heimasíða á Intemeti: www.itn.is/das/