Morgunblaðið - 08.09.1999, Page 34

34 MIÐVIKUDAGUR 8. SEPTEMBER 1999
MORGUNBLAÐIÐ
+
MORGUNBLAÐIÐ
MIÐVIKUDAGUR 8. SEPTEMBER 1999 35 .
STOFNAÐ 1913
ÚTGEFANDI
FRAMKVÆMDASTJÓRI
RITSTJÓRAR
Árvakur hf., Reykjavík.
Hallgrímur B. Geirsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
BLOÐBAÐ A
AU STUR-TÍMOR
INDÓNESÍSK stjómvöld bera beina ábyrgð á því blóðbaði
sem nú á sér stað á Austur-Tímor. Þrátt fyrir að hafa sam-
þykkt að leyfa atkvæðagreiðslu meðal íbúa um framtíð svæð-
isins og heitið því að virða niðurstöðurnar hefur það verið lát-
ið viðgangast að vopnaðir ofstækismenn gangi berserksgang í
höfuðstaðnum Dili og víðar eftir að í ljós kom að yfírgnæfandi
meirihluti íbúanna hafði kosið sjálfstæði frá Indónesíu.
Þúsundir íbúa og erlendir starfsmenn alþjóðlegra stofnana
hafa flúið Austur-Tímor síðustu daga. Jafnvel þekktustu leið-
togar sjálfstæðisbaráttu Austur-Tímor hafa orðið að yftrgefa
landið. Engin leið er að meta hversu margir hafa þegar verið
myrtir með villimannslegum hætti en samkvæmt lýsingum
sjónarvotta er Dili nú að stórum hluta rústir einar.
Þessir atburðir vekja upp spurningar um það hver fari í
raun með völd í landinu. Margt bendir til að Indónesíuher
taki beinan þátt í voðaverkunum og að markmiðið sé að koma
á slíkri ringulreið og stjórnleysi á Austur-Tímor að vonir íbúa
um sjálfstæði verði að engu. Ríkisstjórn landsins virtist hins
vegar hafa sætt sig við að veita Austur-Tímor sjálfstæði enda
hefur innlimun svæðisins í Indónesíu árið 1975 aldrei verið
viðurkennd á alþjóðavettvangi og valdið Indónesum ómæld-
um erfiðleikum í samskiptum við aðrar þjóðir. Það myndi í
sjálfu sér ekki hafa alvarleg áhrif á efnahag Indónesíu þótt
Austur-Tímor hlyti sjálfstæði. Ráðandi öfl í landinu. óttast
hins vegar að slíkt fordæmi myndi ýta undir sjálfstæðiskröfur
á öðrum svæðum, ríkari af auðlindum.
Sú stjórnmálalega og efnahagslega upplausn er ríkt hefur í
Indónesíu á síðustu misserum auðveldar ekki lausn á vanda
Austur-Tímor. Herinn er í raun valdamesta stofnun landsins
og ef í ljós kemur að hann sé valdur að því ástandi sem nú rík-
ir munu herlög á Austur-Tímor eða fjölgun í herliði
Indónesíuhers vart skila neinum árangri.
Kofí Annan, framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, hefur
gefið Indónesíustjórn tveggja sólarhringa frest til að koma á
friði á Austur-Tímor. Ella verði umheimurinn að grípa í
taumana. Það mun hins vegar vart reynast framkvæmanlegt
að senda friðargæslulið til Austur-Tímor í óþökk Indónesíu-
stjórnar og Indónesíuhers. Stjórnvöld í Jakarta verða því að
gera upp við sig hvort þau kjósi frekar að halda í Austur-
Tímor og eiga á hættu alþjóðlega útskúfun.
MISSKILNIN GUR
ÚTGERÐ ARMANN S
GUÐMUNDUR Kristjánsson, útgerðarmaður og stjórnar-
formaður Básafells hf. á ísafírði, sagði á fundi á vegum
Landsbanka íslands sl. föstudag, að ljóst væri, að þeir sem
eigi skipin ættu atvinnuréttindin, sem veiðirétturinn mynd-
aði. Utgerðarmaðurinn sagði ennfremur, að það væri rangt
að þjóðin ætti veiðiréttinn „eins og heyrðist hjá litlum en há-
værum hluta þjóðarinnar“, eins og Guðmundur Kristjánsson
komst að orði.
Þetta er að sjálfsögðu misskilningur hjá útgerðarmannin-
um og því miður snýst þessi misskilningur um grundvallarat-
riði. Það er auðvitað ljóst, að íslenzka þjóðin er eigandi físki-
miðanna. Sérstaklega er kveðið á um það í lögum og í kosn-
ingabaráttunni í vor kom í ljós, að allir flokkar eru sammála
um að binda þennan eignarrétt þjóðarinnar að fískimiðunum í
stjórnarskrána. Það er nauðsynlegt að þeim hugmyndum
verði íylgt eftir, svo að ekki gæti misskilnings um þetta efni.
Sú staðhæfing Guðmundar Kristjánssonar er athyglisverð
að þeir sem eigi skipin eigi atvinnuréttindin. Ef fallizt væri á
þá skoðun, að til hafí orðið atvinnuréttindi í sjávarútvegi er
ljóst, að þau réttindi hafa ekki bara orðið til hjá útgerðar-
mönnum heldur og ekki síður hjá sjómönnum, sem ættu þá
kröfu til kvóta til jafns við útgerðarmenn. Því er stundum
haldið fram, að útgerðarmenn einir eigi þessi atvinnuréttindi
vegna þess, að þeir taki svo mikla áhættu með því að festa fé í
skipum og tækjum. En þá gleyma menn því, að sjómennirnir
taka enn þá meiri áhættu en útgerðarmenn. Hver er sú
áhætta? Þeir hætta lífí sínu með því að starfa á sjónum og
saga íslands á þessari öld einni, þótt ekki sé farið lengra aftur
í tímann, sýnir að sú áhætta er raunveruleg.
Islenzka þjóðin á fískimiðin og hún getur sjálf ákveðið að
þeir einir skuli fá aðgang að þeim, sem eru tDbúnir til að
greiða fyrir þann aðgang. Það er alveg víst, að þótt einhverjir
útgerðarmenn eigi erfítt með að sætta sig við að greiða slíkt
gjald verða engin vandamál því samfara fyrir eigendur auð-
lindarinnar að fínna útgerðarmenn, sem verða tiibúnir til að
greiða sanngjamt gjald fyrir þann aðgang.
Deilumálum varðandi reglur kauphalla má áfrý.ja til eftirlitsráða sem eru starfandi
við kauphallir á Norðurlöndum
IAPRÍL á síðasta ári tóku gildi
lög nr. 34/1998 um starfsemi
kauphalla og skipulagðra til-
boðsmarkaða. Með lögunum var
kauphallarstarfsemi gefin frjáls en
þau skilyrði sett að aðeins hlutafélög
gætu öðlast starfsleyfi. Ennfrernur
var einkaleyfi Verðbréfaþings Is-
lands afnumið en umsóknir annarra
um kauphallarrekstur fylgdu þó ekki
í kjölfarið. VÞI var gert að hlutafé-
lagi um síðustu áramót og er eina fé-
lagið á Islandi sem hlotið hefur
starfsleyfi sem kauphöll samkvæmt
skilgreiningu laganna: „Kauphöll
telst vera skipulegur verðbréfamark-
aður þar sem opinber skráning verð-
bréfa fer fram, svo og viðskipti með
þau.“
Á VÞÍ ei-u skráð 63 hlutafélög, íyr-
ir utan hlutabréfasjóði sem eni 11
talsins. Á aðallista eru 44 hlutafélög
en 19 á vaxtarlista. VÞI hefur þó
ekki umsjón með opna tilboðsmark-
aðnum en þar eru skráð kaup- og
sölutilboð í hlutabréf ýmissa fvrir-
tækja sem hvorki eru skráð á aðall-
ista né vaxtarlista VÞI. Opni tilboðs-
markaðurinn er samstarfsverkefni
verðbréfafyrirtækjanna.
Fjárfestar, þingaðilar og skráð
hlutafélög eiga eignaraðild að Verð-
bréfaþingi Islands hf. Seðlabankinn
á 16%, aðrir þingaðilar - þ.e. við-
skiptabankar, sparisjóðir og fjár-
málafyrirtæki - eiga 29%, eignan
haldsfélag skráðra hlutafélaga á VÞI
á 29%, Samtök fjárfesta13% og sarry
tök lífeyrissjóða 13%. I stjórn VÞI
sitja 7 menn: Sveinbjörn Hafliðason
frá Seðlabanka, Tryggvi Pálsson og
Ingólfur Helgason frá öðrum þingað-
ilum, Þorkell Sigurlaugsson og Ró-
bert Agnarsson frá skráðum hlutafé-
lögum, Erna Bryndís Halldórsdóttir,
fulitrúi samtaka fjárfesta, og Þorgeir
Eyjólfsson frá samtökum lífeyris-
sjóða.
Umsvif eftirlitsstarfsemi
VÞÍ minnka
Tryggvi Pálsson tók við stjórnar-
formennsku hjá Verðbréfaþingi Is-
lands hf. á aðalfundi félagsins í mars
sl. Eftir að VÞI var gert að hlutafé-
lagi og ný kauphallarlög tóku gildi,
átti Seðlabankinn sjálfkrafa tvo
menn í stjórn, annan stjórnarfor-
mann. Tryggvi er því fyrsti stjórn-
arformaður VÞI úr röðum þingaðila.
Hann segir nýja stjórn hafa mótað
stefnu fyrir starfsárið og sett niður
áhersluatriði. í þeim atriðum felst
m.a. að efla þingið sem þjónustufyr-
irtæki og fara í saumana á eftirlits-
starfsemi þess. í áherslum stjórnar
kemur fram að eftirlitið skuli af-
markað við þá þætti sem þinginu er
rétt og skylt að sinna en láta aðra
eftirlitsaðila um annað. Eftirlits-
hlutverk þingsins skal aðgreint í
skipulagi þess. Ennfremur á að efla
fyrirbyggjandi kynningarstarf um
reglur og málsmeðferð við brot á
þeim.
„Hið gamla fyrirkomulag sem var
að verðbréfaþing voru opinberar
eða hálfopinberar stofnanir er að
hverfa," segir Tryggvi. „Það eftir-
litshlutverk sem verðbréfaþing al-
mennt höfðu er verið að setja í ann-
an farveg en starfsemi þinganna
felst í auknum mæli í rekstri þeirra
upplýsingakerfa sem era kjarninn í
verðbréfaþingunum. Einn áherslu-
punkta stjórnarinnar er að Verð-
bréfaþingið skuli stefna að því að
verða þjónustufyrirtæki og eftir því
sem tök væru á yrði _______________
reynt að koma sem flest-
um eftirlitsmálum yfir á
starfssvið Fjármálaeftir-
litsins. Þingið getur samt
sem áður ekki skorast
undan því að taka á mál-
um sem tilheyra því sjálfu. Lang-
flest mál sem stjórnin fær til um-
fjöllunar snúa að rekstri þingsins,
sem er eins og í rekstri annarra fyr-
irtækja." Tryggvi segir stjórn Verð-
bréfaþings taka til meðferðar þau
mál sem framkvæmdastjóri vísar til
hennar ásamt málum sem tengjast
stefnumótun.
„Þróunin er sú að kauphallir verði
þjónustufyrirtæki. Nýleg kauphall-
arlög afnema einkarétt VÞÍ og gefa
Starfsemi felst
í auknum mæli
í rekstri upp-
lýsingakerfa
þinginu þau skilaboð að það sé ekki
lengur stofnun með óljóst eignar-
hald. Þingið er nú þjónustufyrirtæki
sem meðal annars mælir árangur
sinn í hversu vel því tekst að efla
viðskipti," segir Tryggvi.
Eftirlitsráð erlendra kauphalla
Nú er verið að kanna mögulegar
tengingar Verðbréfaþings Islands
við erlendar kauphallir. Tryggvi seg-
ir þær athuganir áhugaverðar. „Það
yrði til hagsbóta fyiir þá aðila sem
þingið þjónar. Við bíðum nú skýrslu
framkvæmdastjóra VÞI sem er í
Osló og Kaupmannahöfn að kynna
sér Norex-samstarfið. VÞI mun samt
væntanlega starfa áfram sem sjálf-
stætt verðbréfaþing og sérhæfing er
æskileg,“ segir Tryggvi.
Kauphallirnar í Osló, Kaupmanna-
höfn og Stokkhólmi era aðilar að
Norex-samstarfmu, sameiginlegu
viðskiptakerfi norrænna kauphalla.
Islendingar eru nú að íhuga aðild að
því samstarfi. Kauphöllin í Helsinki
gekk hins vegar til- samstarfs við
kauphallirnar í London og Frankfurt
en þaðan hefur verið mælt fyrir sam-
evrópsku kauphallakerfi. Per E.
Larsson, stjórnarformaður OM,
eignarhaldsfélags kauphallarinnar í
Stokkhólmi, segir á vefsíðu OM að
ein evrópsk kauphöll verði ekki til
hagsbóta fyrir viðskiptavini og OM
muni ekki taka þátt í slíkum viðræð-
um.
Kauphallir í nágrannalöndum ís-
lands eru flestar orðnar að hlutafé-
lögum. Þróunin er þó mislangt á veg
komin. Ýmist er um að ræða hálfop-
inberar eða opinberar kauphallir eða
hlutafélög eins og á íslandi. Kaup-
höllin í Stokkhólmi er í eigu fyrir-
tækisins OM og var sú fyrsta á
Norðuriöndunum sem var einka-
vædd. Kauphallir allra Norðurland-
anna era hlutafélög nema kauphöllin
í Osló sem enn er í eigu hins opin-
bera.
Að sögn Tryggva er sums staðar
greint á milli reksturs kauphallar og
úrskurðar í deilumálum. „Slíkt kæmi
vel til greina að skoða hér og myndi
falla vel að þeim áherslum sem þing-
ið hefur rayndað sér. Svo virðist sem
sumar erlendar kauphallir vilji halda
í eftirlitshlutverkið og halda í opin-
bera stöðu til að missa ekki einokun-
arstöðu. Aðrir leggja meiri áherslu á
að búa til viðskiptakerfi til sem
mestra hagsbóta fyrir viðskiptavini
þingsins," segir Tryggvi. „Fyrir-
komulagið á VÞÍ gæti þróast í að
verða fyrirtæki sem menn eiga hluti í
sem jafnvel ganga kaupum og sölum.
Ekki er útilokað að í framtíðinni eigi
eignarhlutir í VÞÍ eftir að standa
fjárfestum, innlendum sem erlemb
um, til boða. Fjárfestingar í VÞI
yrðu opnar erlendum fjárfestum,"
segir Tryggvi.
I Noregi og Danmörku era starf-
andi ráð sem gegna ákveðnu eftirlits-
hlutverki með kauphöllum og öðrum
skipulegum mörkuðum, samkvæmt
upplýsingum frá kauphöllunum í
Ósló og Kaupmannahöfn.
Stjórn kauphallarinnar í Kaup-
mannahöfn, sem er hlutafélag, er
skipuð mönnum sem eru valdir á
grundvelli hluthafasamkomulags.
Formaður er valinn m.t.t. reynslu úr
fjármálaheiminum en stendur þó
nokkuð utan við hluthafahópinn.
Yfirstjórn markaðarins er svokallað
Fondsrád sem í eru ellefu fulltrúar,
allir skipaðir af ráðherra. Formaður
_________ og varaformaður skulu
vera annars vegar lög-
fræðingur og hins vegar
hagfræðingur. Hinir níu
era tilnefndir af ýmsum
hagsmunasamtökum á
fjármagnsmarkaði. Til
þessa ráðs er hægt að leita ef menn
era ósáttir við ákvörðun stjómar
kauphallarinnar í einhverjum mál-
um. Ráðið hefur einnig með eftirlit
með reglum kauphallarinnar að gera
ogjgetur einnig sett reglur.
I Noregi er annars vegar áfrýjun-
arnefnd sem tekur ákvarðanir á lög-
fræðilegum grundvelli þegar menn
eru ósáttir við afgreiðslu mála í
kauphallarstjórn. Nefndina situr
fagfólk frá dómstólum og faggrein-
Islensk kauphöll
í alþj óðasamhengi
um. Hins vegar er svokallað Bprs-
rád skipað samkvæmt lögum en
kauphöllin í Ósló er enn hálfopinber
stofnun. Það er 30 manna kauphall-
arráð sem skipað er af fjármála-
ráðuneyti og tilnefnt af ýmsum sam-
tökum á fjármálamarkaði og úr at-
vinnulífinu. Ráðið hefur í fyrsta lagi
með fjárhagsmál og gjaldtöku kaup-
hallarinnar að gera og velur stjórn
kauphallarinnar í öðru lagi. I stjórn-
inni eru fulltrúar útgefenda, fjár-
festa og miðlara.
Harðnandi viðskiptaheimur hefur
áhrif á kauphallir um allan heim.
Þar verður samruni og yfirtökur
tíðkast eins og meðal annarra fyrir-
tækja. Hjá fjölmennum þjóðum eins
og Bandaríkjamönnum eru margar
kauphallir starfandi og mikil sam-
keppni. Nýverið sameinuðust þrjú
kauphallarfyrirtæki í Brussel í eitt
hlutafélag. Kauphallir þeirra þjóða
sem Islendingar bera sig helst sam-
an við eru nú hlutafélög, þ.e. Dana,
Svía, Finna,
Breta, Þjóðverja
og Bandaríkja-
manna. Norð-
menn eru þó
undanskildir en
Islendingar virð-
ast þeim oft
fremri hvað
markaðsáform
ýmiskonar varð-
ar.
Vanhæfí getur
komið upp
hvernig sem
sljórn er skipuð
Varðandi eig-
endur VÞI segir
Tryggvi þingið
skipað fulltrúum
frá sömu aðilum
og áður. „Um
áramótin var
þingið gert að
hlutafélagi og
gengið frá eign-
arhlut hvers
eignaraðila.
Breytingin er
fyrst og fremst
sú að Seðlabank-
inn, sem tókst
með farsælum hætti að leiða þingið
fyrstu sporin, lét af forystuhlutverki
og hluthafar völdu nýja stjórn og
stjórnin valdi sér formann eins og
reglur kveða á um. Jafnvel þótt
stjórnin væri eingöngu skipuð opin-
berum starfsmönnum, geta engu að
síður komið upp mál þar sem ein-
stakir stjórnarmenn eru vanhæfir.
Ekkert kerfi kemur í veg fyrir að
vanhæfi geti komið upp. Áðalatriðið
er að gæta þess að vera vel á varð-
bergi og bregðast rétt við.
Ekkert kerfi er fullkomið. Það
sem við búum við í dag er skref á
þróunarbraut, frá hálfopinberu
verðbréfaþingi yfir í þjónustufyrir-
tæki sem er hlutafélag. Það eru all-
ar líkur á því að þróunin haldi áfram
og við munum að einhverjum árum
liðnum sjá töluvert breytt verð-
bréfaþing bæði hvað varðar eignar-
aðild og starfsemi. Núverandi þing
er í framför frá því sem var að því
leyti að það er skýrara núna hvernig
eignarhald þingsins er og hver
ábyrgðin er. Einnig hafa verið sett
kauphallarlög sem gera fleirum
kleift að stunda þessa starfsemi; það
er framför. Það verður ekki aftur
snúið með það að VÞI þarf að taka
hverfi okkar og þær miklu kröfur
sem gerðar eru til þingsins, bæði
hvað varðar skilvirkni á viðskiptum
og óhlutdrægni þegar kemur að mis-
munandi hagsmunum. Við höfum
unnið mjög ötullega eftir fyrirfram
ákveðinni stefnu til að koma ýmsu
því til betri vegar sem breyttir tímar
kalla á. I stjórnsýslulögum eru regl-
ur um hæfi og mikið hefur áunnist á
undanförnum árum í því hvað menn
eru sér betur meðvitandi um slíkar
reglur. Það er aftur á móti oft erfitt
að segja alveg skýrt til um hvort ein-
hver sé hæfur eða ekki. Fæst mál
sem koma fyrir stjórnarfundi hjá
VÞI eru þess eðlis að um hagsmuna-
árekstra sé að ræða en það kemur
samt sem áður reglulega fyrir að ein-
hver lýsir vanhæfi vegna tengsla við
mál sem til umfjöllunar era. Hags-
munaárekstrar geta alltaf komið
upp, m.a. í fjármálafyiirtækjum en
þar era verklagsreglur um meðferð
trúnaðarupplýsinga. Alltaf verða til
umfjöllunar ein-
hver þess háttar
mál hjá VÞÍ
hvort sem eftir-
litshlutverkið
verður fært enn
frekar til Fjár-
málaeftirlits,"
segir Tryggvi.
Átök í íslensku
viðskiptalífi
hafa harðnað
Stjórn Verð-
bréfaþings hef-
ur nú úrskurð-
að að réttur
Höfðahrepps til
að tilnefna tvo
menn í stjórn
Skagstrend-
ings, án tillits
til eignarhlut-
falls, verði ekki
afnuminn og
fyrirtækið sé
skráningarhæft
eftir sem áður.
Þessi niður-
staða hefur ver-
ið gagnrýnd,
m.a. af Þor-
steini Má Bald-
vinssyni, forstjóra Samherja hf., en
Samherji á nú 37% hlut í Skag-
strendingi.
Ennfremur hefur Þorsteinn gagn-
rýnt að nokkrir stjórnarmenn í VÞÍ
hafi ekki vikið sæti við umfjöllun
málsins, þ.e. Þorkell Sigmiaugsson
frá Eimskipi, Tryggvi Pálsson,
stjómarformaður frá Islandsbanka,
og varamaðurinn Einar Sigurðsson
frá Flugleiðum. Yfirlýsing frá Verð-
bréfaþingi íslands hf. birtist í Morg-
unblaðinu í gær. Þar er gerð grein
fyrh- aðdraganda og afgreiðslu mál-
efna Skagstrendings. Fram kemur
að sú almenna regla sé viðhöfð hjá
stjórn Verðbréfaþings að þegar
hagsmunaárekstrar kunna að vera
uppi, taki stjórnai-menn ekki þátt í
umræðum og ákvörðunum.
„Ég tek undir með leiðarahöfundi
Morgunblaðsins og er sammála því
að átök í íslensku viðskiptalífi hafa
harðnað," segir Þorsteinn Már.
„Stjórn Verðbréfaþings lendir í því
að fjalla um hagsmuni fyrirtækja
sem stjórnarmenn geta verið ná-
tengdir. Það hlýtur að vera mjög
erfitt fyrir starfsmenn þingsins að
vinna undir slíku. Mér skilst að hægt
sé að sækja fyrirmynd að ákveðinni
Með nýlegum kauphallarlögum var einka-
---------------------7-------------------
leyfí Verðbréfaþings Islands á kauphallar-
rekstri afnumið og hlutafélag stofnað um
reksturinn í kjölfarið. Stjórn þingsins hefur
undanfarið sætt gagnrýni fyrir meðhöndlun
á málefnum Skagstrendings, en bent var á
að stjórnarmenn þingsins væru hugsanlega
vanhæfír í málinu. Hugmyndir um sérstakt
eftirlitsráð skipað óháðum aðilum virðast
eiga hljómgrunn á íslenskum markaði. Stein-
gerður Olafsdóttir kannaði stöðu mála í er-
lendum kauphöllum og ræddi m.a. við stjórn-
---------------------------7-------------
arformann VÞI.
Þorsteinn Már Bald- Eiríkur Guðnason
vinsson, forstjóri seðlabankastjóri.
Samheija hf.
Tryggvi Pálsson,
stjórnarformaður
Verðbréfaþings.
þátt í þessari þróun og er mun betur
í stakk búið til þess eftir breyting-
arnar,“ segir Tryggvi.
Tryggvi segir stjórnarmenn VÞÍ
mjög meðvitaða um nauðsyn á óhlut-
drægni. „Stjórnin vinnur að því að
fara yfir starfsreglur stjórnar og
framkvæmdastjóra. Eitt af þeim
áhersluatriðum sem við settum niður
á stjórnarfundi eftir síðasta aðalfund
var að móta skýra skiptingu hlut-
verka, starfsreglur og samstarf sem
skili markvissum árangri. Einnig
ætlum við, í tilefni af umræðum um
Skagstrending, að taka sérstaklega
fyrir hvernig við gætum þess að þeir
sem álíta má vanhæfa taki ekki þátt í
ákvarðanatöku. Ég lít svo á að við sé-
um okkur mjög meðvitandi um þær
breytingar sem era að verða í um-
+
aðgreiningu til Danmerkur. Þá yrði
það ekki lengur stjórn þingsins sem
fjallaði um mál sem þetta, heldur
einhver nefnd sem kappkostað yrði
að hafa eins hlutlausa og hægt er.
Þar gætu til dæmis setið menn frá
Hæstarétti og Háskólanum. Það ætti
að auðvelda starfsmönnum þingsins
störfin.
Ég tel mjög líklegt að starfsmenn
þingsins hafi haft þá trú að tilnefn-
ingarréttur Höfðahrepps í stjóm
Skagstrendings væri ekki í samræmi
við reglur þingsins. Utanaðkomandi
lögfræðingur kemst að annarri nið-
urstöðu sem hann skilar í áliti sínu 1.
september og það er afgreitt af
stjórn Verðbréfaþings 2. september.
Þetta vekur athygli mína. Samherji
hefur líka fengið lögfræðiálit þar sem
hið gagnstæða kemur fram. Það
liggja fyrir mismunandi álit og mér
finnst mjög líklegt að lögmenn þings-
ins hafi haft trú á því að tilnefningar-
réttur Höfðahrepps samræmdist
ekki reglum þingsins, þar sem ein-
göngu er um einn flokk hlutabréfa að
ræða og bréfin era einsleit.
Einnig er athyglisvert að Þorkell
Sigurlaugsson telur sig ekki hæfan
til setu 12. ágúst þegar málið er til
umræðu en þegar málið er til af-
greiðslu situr Þorkell fundinn en tel-
ur sig samt vanhæfan og tekur ekki
þátt í umræðum. Ef stjórnarmaður
situr fund, situr hann þar sem
stjórnarmaður og með þeirri ábyrgð
sem því fylgir. Eg tel alveg ljóst að
Einar Sigurðsson er einnig vanhæf-
ur, hann sat þennan fund sem vara-
maður. Það sem einnig vekur athygli
mína er að fyrir hönd skráðra fyrir-
tækja sitja Þorkell og Róbert Agn-
arsson sem aðalmenn. Þegar þeir
hafa hvor um sig verið fjarverandi
hefur Einar Sigurðsson verið kallað-
ur til en Björgólfur Jóhannsson hef-
ur aldrei verið kallaður til sem vara-
maður. Björgólfur er jú fyrrverandi
starfsmaður Samherja og vel getur
verið að hann hafi talið sig vanhæfan
en það er spurning hvað menn eru
vanhæfir lengi,“ sagði Þorsteinn.
„Málið hefur aldrei snúist um það
að víkja ætti Skagstrendingi af þing-
inu, að mínu mati. Ég lít svo á að ef
fyrirtæki á Verðbréfaþingi Islands
uppfyllir ekki skilyrði þingsins, sé
það stjórnar eða hluthafafundar við-
komandi fyrirtækis að breyta sam-
þykktum svo þær samræmist reglum
þingsins.
Eg vil að það komi skýrt fram að
ég hef ekki lagt fram erindi til VÞI.
Eg óskaði eftir því við lögmenn Sam-
herja að þeir leituðu upplýsjnga um
skráningu Skagstrendings. Ég tel að
málið að öðru leyti sé tilkomið að
frumkvæði starfsmanna Verðbréfa-
þings. Við höfum ekki fengið lög-
fræðiálitið í hendur og ekki hefur
verið óskað neinna upplýsinga frá
okkur.
Þegar við keyptum í Skagstrend-
ingi gerðum við það með því hugar-
fari að eiga góða samvinnu við
heimamenn um að reka öflugt fyrir-
tæki sem ætti möguleika á að vaxa
og dafna. Við höfðum trú á þessu
þegar við keyptum og höfum trú á
því ennþá, þrátt fyrir allar þessar
uppákomur. Og það eru engar hug-
myndir uppi um að selja,“ segir Þor-
steinn.
Tilnefningarréttur þekktur
„Tilnefningarrétturinn er í stofn-
samþykktum félagsins og er í sam-
ræmi við hlutafélagalög.
Alls konar tilnefningar-
réttur er þekktur erlend-
is, starfsmenn félaga geta
t.d. átt tilnefningarrétt á
stjómarmanni. Það er
nauðsynlegt að fjárfestar
viti af slíku, það er ýmislegt í sam-
þykktum félaga sem ekki er alveg
staðlað,“ segir Tryggvi. Varðandi
niðurstöðu þingsins í máli Skag-
strendings segir Tryggvi ljóst að
stjómarmenn og framkvæmdastjóri
VÞÍ hafi kynnt sér lögfræðiálit sem
skilað var 1. september fyrir stjórn-
arfund 2. september.
Eitt af því sem Þorsteinn Már
Baldvinsson hefur gagnrýnt er að
varamaðurinn Björgólfur Jóhanns-
son skyldi ekki tilkallaður í fjarveru
Róberts Agnarssonar. Tryggvi lýsir
furðu á gagnrýni Þorsteins og telur
fullvíst að Björgólfur hefði lýst yfir
vanhæfi þar sem hann er forstjóri
Síldarvinnslunnar sem seldi Sam-
herja hlutabréfín í Skagstrendingi og
ennfremur fyrrum fjármálastjóri
Samherja. Ti-yggvi bætir við að Kri-
stján Jóhannsson sé jafnframt
stjórnarformaður bæði Síldarvinnsl-
unnar og Skagstrendings og vanhæfi
Björgólfs því ótvírætt.
Annað fyrirkomulag ekki farsælla
að mati seðlabankastjóra
Eiríkur Guðnason seðlabanka-
stjóri var stjórnarformaður VÞI frá , -
1986 þar til á aðalfundi í mars sl. Að
hans mati er ekki þörf á breytingum
á stjórnskipulagi Verðbréfaþings.
„Auðvitað verða menn alltaf að meta
það sjálfir hvort þeir séu hæfir í
hverju og einu máli. Upp geta komið
mál sem eru þannig vaxin að ekki er
við hæfi að einhver stjórnarmaður
taki þátt í afgi’eiðslu stjórnar og ekk-
ert við það að athuga. Verðbréfaþing
er samstarf margra aðila og það er
ekkert að því að menn úr röðum út-
gefenda, þingaðila og kaupenda komi
að stjórn þingsins. Þannig er þetta í
öðram löndum. Það er alþekkt að
menn úr röðum fyrirtækjanna sem
gefa út bréfin sem era á markaði,
era í stjórn og jafnvel formennsku. *
Kauphallir eiga sér aldalanga hefð
og sögu erlendis, eru orðnar til fyrir
tilstilli verðbréfamiðlara og útgef-
enda og svo koma kaupendur til sög-
unnar. Hér hefur þetta verið sam-
starfsverkefni allra þessara aðila og
ég held að það sé ágætt íýrirkomu-
lag.“
Spurður um annað fyrirkomulag
segir Eiríkur vissulega hugsanlegt
að hafa opinbera gæslu og láta Al-
þingi kjósa í stjóm. „En ég held að
slíkt fyrirkomulag sé ekki farsælla. í ^
litlu landi eins og okkar þar sem at-
hafnamenn geta komið víða við sögu,
geta svona tilfelli alltaf komið upp,
sama hver velur stjórnarmanninn.
Ein hugsanleg aðferð er að stjórnar-
formaður skeri úr um hæfi manna í
hvert skipti.“
Því hefur verið velt upp að líta
megi á Seðlabankann sem óháðan að-
ila í stjórn VÞI. Eiríkur segir svo
ekki vera. ,,Þegar ég var stjórnarfor-
maður VÞI og jafnframt seðlabanka-
stjóri gátu komið upp mál þar sem
ég vék sæti öðru hvoru megin. Mál
sem hafði verið afgreitt í stjórn VÞÍ
kom á einhvern hátt inn á borð
Bankaeftirlits og ég sá að ekki var
við hæfí að ég tæki þátt í afgreiðslu
þess máls hjá Seðlabankanum og vék
sæti. Stjórnarmaður af hálfu Seðla-
bankans getur líka verið vanhæfur
en nú era minni líkur á því vegna
nýrra laga um Fjármálaeftirlit.
Hagsmunaárekstur væri þó hugsan-
legur ef stjórnarmaður Seðlabank-
ans væri upplýstur um eitthvað sern
væri í undirbúningi hjá Seðlabankan-
um. Það gætu verið breytingar t.d.
hvað varðar vexti og reglur sem geta
skipt máli fyrir markaðinn. Slíkt er
þó ábyggilega ekki mjög algengt.
Þingaðilar geta einnig setið beggja
vegna borðs í einhverjum málum.
Hagsmunaárekstrar geta því komið
upp hjá öllum stjórnarmönnum,
menn verða að búa við það en víkja
sæti þegar það á við.“
Hugmyndir eru uppi um að taka
upp fyrirkomulag sem tíðkast á
sumum mörkuðum er-
lendis, þ.e. að tilnefndir
yrðu óháðir menn í sér-
stakt eftirlitsráð. Eiríkur
segir slíkt vissulega koma
til greina. „Einhver mál-
skotsdómstóll og einnig
siðanefnd sem yrðu til hliðar við
stjórn Verðbréfaþings. Við höfum
auðvitað dómstóla og þangað má .
skjóta málum ef mönnum sýnist að
þess gerist þörf vegna hagsmuna.
Mér finnst það þó verðugt umhugs-
unarefni að einhver úrskurðaraðili
yrði skjótvirkari leið en sú um dóm-
stólana. Slík stofnun þyrfti þó að fá
eitthvert endanlegt úrskurðarvald,"
segir Eiríkur Guðnason seðlabanka-
stjóri að lokum. jj|
Kauphallir í
nágrannalönd-
um eru flestar
hlutafélög