Morgunblaðið - 23.06.2000, Síða 14

14 FÖSTUDAGUR 23. JÚNÍ 2000
MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
Ný smábátahöfn tekin í notkun í Búðardal
s s
Ahöfn Islend-
ings kemur ríð-
andi að skipshlið
VÍKINGASKIPIÐ íslendingur
leggur af stað í ferð sína til Græn-
lands og Vínlands frá Búðardal á
morgun, laugardag, klukkan 14.
Við þá athöfn verður tekin í notk-
un ný smábátahöfn í Búðardal.
Undanfarna mánuði hefur verið
unnið að gerð nýrrar smábáta-
hafnar í Búðardal. Fólst verkið í
gerð skjólgarða, dýpkun og smíði
flotbryggju. Höfnin er tilbúin.
Víkingaskipið Islendingur er nú
í Búðardal og heldur í ferð sína
frá íslandi ítil Grænlands og
Norður-Ameríku klukkan 14 á
morgun, laugardag. Klukkustund
áður hefst athöfn við smábáta-
höfnina þar sem Sturla Böðvar-
sson samgönguráðherra, Charles
J. Furey ferðamálaráðherra Ný-
fundnalands, Einar Mathiesen
sveitarstjóri og Sigurður Rúnar
Friðjónsson oddviti flytja ávörp
og oddvitinn afhendir Gunnari
Marel Eggertssyni gjöf Dala-
manna til Grænlendinga. Ferðin
úr Dölum og vestur um haf hefst
reyndar á Eiríksstöðum um há-
degið og kemur áhöfn ísiendings
ríðandi að skipshlið. Samgöngu-
ráðherra leysir landfestar og Is-
lendingar lætur úr höfn með 34
ræðurum úr Dalabyggð.
Siglingar á Hvammsfirði
Að sögn Einars Mathiesen,
sveitarstjóra Dalabyggðar, vant-
aði smábátahöfn í Búðardal, ekki
síst vegna vaxandi ferðaþjónustu í
héraðinu. Segir hann að höfnin
verði meðal annars notuð til að
taka ferðafólk til siglinga um
Hvammsfjörð og Breiðafjörð.
Ilöfnin kostaði 20 milljónir kr.
Morgunblaðið/Arnaldur
Víkingaskipið Islendingnr leggur upp frá nýrri smábátahöfn í Biiðardal í Grænlands- og Vínlandsför sína.
Norskir sérfræðingar í tölvubrotum heimsækja íslenska lögreglumenn
Réttartölvufræði er
sérstök vísindagrein
Glæpamenn á öllum sviðum nýta sér upp-
lýsinga- og tölvutækni við iðju sína og þess
vegna skiptir miklu að lögreglumenn kunni
að leggja hald á og gæta rafrænna sönnun-
argagna. Norskir sérfræðingar í réttar-
tölvufræði hafa verið að kenna íslenskum
rannsóknarlögreglumönnum grundvallar-
atriði þessa nýja sviðs löggæslu.
Morgunblaðið/Ásdís
Eiríkur Hreinn Helgason, deildarstjóri framhaldsdeildar Lögreglu-
skóla ríkisins, Tom Erik Guttulsrod, við Lögregluháskólann í Noregi,
Torstein D. Schjerven, frá Okokrim í Noregi, Jón H. Snorrason, sak-
sóknari hjá efnahagsbrotadeild Ríkislögreglustjórans, og Einar Holte,
við Lögregluháskólann í Noregi.
HÉR á landi eru nú staddir þrír
norskii- lögreglumenn sem eru sérf-
ræðingar í baráttu gegn tölvutengd-
um glæpum, og héldu þeir vikulangt
námskeið fyrir íslenska rannsóknar-
lögreglumenn. Var námskeiðið haldið
á vegum Lögregluskóla ríkisins og
Efnahagsbrotadeildar Ríkislögreglu-
stjórans.
Meginmarkmið námskeiðsins er
kennsla í gæslu rafrænna sönnunar-
gagna, til dæmis tölvuskjala og ann-
arra gagna sem vistuð eru í tölvum.
Námskeiðið sátu tuttugu íslenskir
lögreglumenn, og meðal þeirra verk-
efna sem þeir tókust á við var æfing í
að meðhöndla tölvu sem hýst gæti
bamaklám.
Norðmennimir era Tom Erik
Guttulsrod og Einar Holte, er koma
frá Lögregluháskóla Noregs, og Tor-
stein D. Schjerven, sem er rannsak-
andi í tölvuglæpadeild 0kokrim, sem
er opinber stofnun er sinnh’ rannsókn
og saksókn efnahags- og umhverfis-
glæpa í Noregi. Schjerven hóf sam-
starf við Lögregluháskólann 1994, og
ári síðar hófu Guttulsrpd og Holte að
undirbúa kennslu í rannsókn og með-
ferð gagna er tengjast tölvuglæpum.
Norðmenn komnir lengst
Jón H. Snorrason, saksóknari hjá
eínahagsbrotadeild Ríkislögreglu-
stjórans, sagði að námskeið sem
þetta væru að fara af stað á Norður-
löndunum, og sagði hann Norðmenn
vera koma hvað lengst í mótun þess-
arar gæslustarfsemi, en fyrstu nám-
skeiðin þar í landi hefðu verið haldin
fyrir um það bil tveim áram.
„Lögreglan hér á landi og á hinum
Norðurlöndunum hefur leitað tals-
vert til sérfræðinga utan lögreglunn-
ar, en vegna mikillar tölvuvæðingar
verður að byggja upp þennan grann
innan iögreglunnar. Nú er það starf
að hefjast á Norðuriöndunum og við
eram að byrja með því að halda þetta
námskeið," sagði Jón.
Norðmennimir segja að megin-
markmiðið með námskeiðunum sé að
kenna lögreglumönnum á tæknilega
hlið rannsókna á tölvuglæpum. „Við
kennum þeim grandvallaratriði í rétt-
artölvufræði, hvernig maður fer að
því að tryggja að rafræn sönnunar-
gögn spillist ekki,“ segir Schjerven.
Ennfremur læra rannsóknarlög-
reglumennirnir hvemig ber að leggja
fram sönnunargögn fyrir rétti og
gera dómstólum grein fyrir því
hvemig gögnin hafi verið vemduð. Þá
era kenndar aðferðir við að skrá
framkvæmd slíkrar vemdar. Schjer-
ven segir að ekki sé unnt að kenna
þetta til hlítar á einnar viku nám-
skeiði „en við reynum að gera grein
fyrir grunnhugmyndunum og hvern-
ig megi þróa þessar aðferðir frekar."
Á námskeiðinu er svarað spurning-
um á borð við hvernig tölva sé saman
sett og hvemig hún virki, hvað harður
diskur sé, disklingur, hvað skjalakerfi
sé, hvað er skjal og hvað upplýsingar
séu. „Þannig læra menn að með því
að rannsaka tölvur á rangan hátt geta
þeir breytt gögnunum sem í henni
era, og einnig gögnum um gögnin, því
að í skjalakerfinu er mikið magn upp-
lýsinga um gagnaleit," segir Schjerv-
en.
„Þá snýst kennslan einnig um upp-
lýsingar sem hefur verið eytt og upp-
lýsingar sem era faldar. Við kennum
ennfremur aðferð, sem tryggir að
harður diskur spillist ekki, án þess að
nokkra sé breytt á honum, og hvemig
farið er að því að taka afrit af honum
til að nota við greiningu innihaldsins."
Sérstök vísindagrein
Norsku sérfræðingarnir líta svo á,
að réttartölvufræði sé í raun og veru
sérstök vísindagrein, og hana sé ekki
hægt að læra víða. Þessi sérstaka
grein tölvufræði sé að ýmsu leyti frá-
bragðin hefðbundinni tölvufræði.
„Maður getur verið tölvunarfræðing-
ur án þess að vita nákvæmlega hvem-
ig farið er að því að leggja hald á
sönnunargögn og tryggja að þau
spillist ekki og séu gild fyrir dómi,“
segir Sehjerven. Tölvunsrfræðingar
með hefðbundna menntun leggi
mesta áherslu á að gögn og tæki séu
auðaðgengileg og auðveld í notkun
íyrir notandann, en þetta séu ekki
sjálfsagðar áherslm- fyrir lögregluna.
„Það má segja að réttartölvufræði
byggist á sömu grandvallaratriðum
og önnur réttarfræði," segir Holte.
„Til dæmis leit að fingrafóram eða
DNA-sýnum. Grandvallaratriðin era
þau sömu, að maður má aldrei breyta
neinu og verður að geta borið vitni
um gögnin íyrir rétti.“
Að þessu leyti sé réttartölvufræði
afsprengi nýrra tíma, og viðbrögð við
glæpum „sem era mun flóknari en til
dæmis þegar þjófur brýtur sér leið í
gegnum glugga," segir Schjerven.
„Það er að segja, þetta krefst mun
meiri vinnu af hálfu lögreglumann-
anna.“
Guttulsrpd nefnir að glæpamenn á
öllum sviðum noti tölvur við iðju sína
núorðið. Það era ekki bara svonefndir
tölvuþrjótar, það er að segja, þeir
sem beinlínis brjótast inn í tölvukerfi
og valda þar usla, og þeir sem dreifa fc
tölvuvírasum, sem fremji tölvuglæpi.
„Til dæmis fíkniefnasmyglarar not- jj
færa sér upplýsingatækni, morðingj- m
ar, bankaræningjar, þeir sem dreifa
bamaklámi, fjármálaglæpamenn.
Allir nota tölvutækni.“
Guttulsrod dregur fram farsímann
sinn og bendir á að flestir eigi nú slík
tæki. „Og þeir eru fullir af rafrænum
gögnum.“ Öll þessi svið heyri undir
réttartölvufræði, segir hann.
Schjerven segir að þótt margar
nýjungar í aðferðafræði réttartölvu-
fræðinnar komi frá Bandaríkjunum jjf
verði hvert ríki fyrir sig að þróa eða fj
staðfæra eigin aðferðir og leiðir sem
séu í samræmi við réttarkerfi þeirra.
Tæknilega hliðin sé aftur á móti að
mestu eins alls staðar í heiminum og
því sé hægt að nota svipaðar aðferðir
hvað þá hlið snerti. Mikið af þeim
tækjum sem notuð séu, til dæmis sér-
hæfð leitarforrit, komi frá Bandarílq-
unum. L
Jón bendir á að rannsóknir á þess- ||
um sviðum séu flóknar og til þess að B
tryggja árangur séu þær unnar af jf
fólki úr mörgum fögum og með fjöl-
breytta reynslu. Schjerven tekur
undir og segir að nauðsynlegt sé að
hafa svona þverfaglega samvinnu „til
þess að geta komið upp um hátækni-
glæpi.“
Lögreglumenn
víða að
Námskeiðið sækja rannsóknar- jg
lögreglumenn úr sex embættum, að jj
sögn Eiríks Hreins Helgasonar, |J
deildarstjóra framhaldsdeildar Lög-
regluskóla ríkisins. Koma þeir frá
efnahagsbrotadeild Ríkislögreglu-
stjórans, frá lögreglunni í Reykjavík,
Kópavogi, Hafnarfirði, Selfossi og
Keflavík.
„Það má líta á þetta sem sjálfstætt
framhald námskeiða sem við voram
með í febrúar og mars þar sem fjallað .
var um efnahagsbrot. Þetta námskeið
núna er að því leyti frábragðið að það jj
snýst ekki einungis um efnahags- jj
brot,“ segir Eiríkur.
„Við teljum að með þessum hópi,
sem var hérna á námskeiðinu, hafi
lögreglan eignast vísi að sérfræðinga-
hópi á þessu tiltekna, sértæka sviði.
Draumurinn er svo sá að þessir menn
geti haldið áfram og lært meira.“
Norsku sérfræðingarnir vora sam-
mála um að íslensku lögreglumönn-
unum, sem sátu námskeiðið, hefði
gengið vel og þeir séu greinilega vel fc,
þjálfaðir.