Morgunblaðið - 23.06.2000, Síða 60

60 FÖSTUDAGUR 23. JÚNÍ 2000
MðEIHElEaQHS
ARGENTÍNU
Sælkerasósur
-v hafa slegiö í gegn!
ARGENTÍNU
GRÆNPIPAR
SÓSA
ARGENTÍNU
GRÁÐAOST
SÓSA
ARGENTlNU
SINNEPS &
GRASLAUKS
SÓSA
ARGENTlNU
HVÍTLAUKS
SÓSA
ARGENTlNU
BEIKON
KARTÖFLUSÓSA
ARGENTlNU
KRYDDOLÍA
FYRIR GLÓÐARSTEIKINGU
A KJÖTI, FISKI & GRÆNMETI
ARGENTÍNU
Sælkerasósur
fást AÐEINS í
NÓATÚNI
MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
Ein hræðileg guðs heimssókn
ÞESSA daga er verið
að endurflytja erindi
um Tyrkjaránið sem ég
frumflutti í Ríkisút-
varpinu 1988. Þar er
horft á atburði af öðr-
um sjónarhóli en fræði-
menn þjóðarinnar hafa
gert í 370 ár og viðraðar
nýjar hugmyndir um
sannindi sögunnar. Er-
indunum var vel tekið
af útvarpshlustendum.
Þess vegna ákvað ég að
auka við frásögnina
nýjum og gömlum ís-
lenskum og barbarísk-
um upplýsingum og
gefa út á bók sem væntanleg er á
markaðinn síðar á árinu. Jafnframt
því hef ég verið að vinna að gerð
fræðslumyndar um afdrif þeirra ís-
lendinga sem ekki áttu afturkvæmt
úr Barbaríinu; fjármögnun stendur
yfir um þessar mundir.
Einn maður er óánægður. Það er
leitt. Hann heitir Þorsteinn Helga-
son. Hann segist réttilega hafa feng-
ist við sagnfræðilega rannsókn á
sama ráni í mörg ár og skrifar grein í
Morgunblaðið þriðjudaginn 20. júní
síðastliðinn undir fyrirsögninni
„Rangfærslur um Tyrkjaránið“ og
ræðir um útvarpserindi mín; réttara
sagt skrifar hann aðeins um eitt af
fimm erindum og fellir dóma. Þykir
honum mikið liggja við því hann seg-
ist hafa „orðið var við að fólk á förn-
um vegi er farið að taka getgátur
Úlfars sem viðtekinn sannleika um
Tyrkjaránið“. Þorsteinn er magister
eða meistari í sagnfræði og vinnur
að gerð fræðslumyndar um Tyrkja-
ránið. Tökur eru hafnar.
Reiði svífur að
Tyrkjareiði er „einn uppæsandi
djöfuls eldur,“ sagði Guttormur
Hallsson frá Búlandsnesi, einn
þeirra sem rænt var og hafður að
þræli suður í Algeirsborg. Allar lík-
ur benda til þess að þetta eigi einnig
við um reiði annarra þjóða manna
þegar hún svífur að þeim. Til dæmis
má gera því skóna að Þorsteinn
Helgason, meistari í sagnfræði, hafi
verið reiður þegar hann skrifaði
grein sína um eitt erindi mitt af
fimm því hún er svo
mótsagnakennd að
hún eyðir sjálfri sér
við lestur og verður að
engu. En fyrirsögn var
vel valin því rang-
færslur eru í grein
meistarans.
Ekki beinlinis
Skoðanaskipti eru
dýrmæt; víkka sjón-
hringinn og efla hugs-
un manna. Hins vegar
hefur það oft gagn-
stæð áhrif að eiga
orðaskipti við þann
sem haldinn er hinum
uppæsandi djöfuls eldi sem reiðin er
og getur dregið vænstu menn ofan í
pytti. Þess vegna ætla ég að hafa svo
fá orð sem mögulegt er um grein
meistarans á meðan reiðin bálar í
honum.
Þorsteinn segir að ég haldi sam-
særiskenningum á lofti; að ég saki
menn um að „hafa stungið vitneskju
undir stól, þagað um óþægilega
hluti, rangfært og logið“.
Síðan kemur þessi setning í beinu
framhaldi:
„Ekki er þetta beinlínis fullyrt í
þáttum Úlfars..."
Leiða má líkum að því að slíkur
orðhengilsháttur sé merkingarleysa.
Tilfærslur sannindanna
Björn á Skarðsá segir í formála að
Tyrkjaránssögu sinni að hann skrifi
hana að beiðni Þorláks Skúlasonar
Hólabiskups og „með hans fyrirsögn
og tilfaungum" og biður síðar að
Þorlákur „lagfæri það, sem áfátt er.“
Þrátt fyrir þetta virðist magister
Þorsteinn þeirrar skoðunar að fram-
lag biskupsins til sögunnar sé harla
lítið, nema dulin merking búi að baki
orða meistarans þegar hann segir
um Björn (ekki um prófarkalesara
hans):
„Hann var sannast sagna ekki
mjög sleipur í guðfræðinni. Sumar
útleggingar hans eru áreiðanlega
hans einkamál en ekki samsæri bisk-
upsins. Til dæmis kemur hann
nokkrum sinnum þeirri skoðun á
framfæri að íslendingar eigi að víg-
búast. Þetta er minnihlutaálit
Björns. Á prestastefnu og Alþingi
árið 1663 var ályktað gegn vígbún-
aði, að undirlagi Brynjólfs biskups."
Við þessa klausu meistarans er
margt að athuga. Hann fullyrðir að
Björn á Skarðsá sé ekki sleipur í
guðfræði og að hann blandi prívat-
skoðunum sínum í söguna. Meistar-
inn staðhæfir að minnihluti manna
hafi viljað hervæðingu árið 1643, ár-
ið sem Björn skráir Tyrkjaránssögu
sína. Þessa fullyrðingu rökstyður
meistarinn með því að 20 árum síðar
hafi verið felld tilmæli um að hækka
Tyrkjaránið
Hvaða íslenskir fræði-
menn hafa sett sögu
sautjándu aldar í slíkan
búning? spyr Úlfar Þor-
móðsson. Eru allir
sagnfræðingar þjóðar-
innar sem skrifað hafa
um sautjándu öldina
undir sömu sök seldir í
þessum efnum?
skatta á almúgann í landinu, sem var
gert án þess að hugleiðingar Bjöms
á Skarðsá um varnarleysi Islendinga
væri þar til afgreiðslu, hvað þá til-
laga um að að vígbúast.
Og leyfist mér þá eftir þennan
lestur, án þess að ég hafi próf-
skírteini upp á kunnáttu mína eins
og magisterinn upplýsir um mig í
grein sinni, leyfist slíkum múga-
manni að spyrja hvað séu rangfærsl-
ur í sagnfræði?
Dásamleg sönnun
Biskupinn í Skálholti, síra Gísli
Oddsson, taldi það álitamál á sinni
tíð hvort safna ætti fé til þess að
leysa fólk úr ánauðinni vegna þess
að mikið af fénu færi í milliliði og
þegar það kæmi til skila væru þeir ef
til vill dauðir „sem vér vildum leysa
og mundu þá hinir að lokum leysast
sem engin eftirsjá er að“, eins og
hann orðar það, guðsmaðurinn.
Magister Þorsteinn segir það
rangfærslu af minni hálfu og annar-
lega túlkun að taka orð biskupsins
eins og þau voru sögð. Segir síðan
meistarinn og á við ummæli guðs-
mannsins: „Þetta eru kaldranaleg
ummæli og engan veginn í kristileg-
um anda.“ Að svo komnu skammar
hann mig íýrir að líta á orð biskups
sem „almenna afstöðu kirkjunnar",
því prestastefna norðanlands hafi
um svipað leyti hvatt „til þess að litið
sé á herleidda fólkið sem „samband-
ingja ... svo sem þér séuð limir þess
sama líkama“. Þessa geti ég ekki í
erindinu og er það að hans dómi
vegna þess að ég hef „ekki áhuga á
fjölþættri mynd heldur því sem
hentar íýrirfram ákveðinni kenn-
ingu.“
Og kemur mér ekki annað í hug en
það sem um ævi minnar daga hefur
stundum verið haft við um stórar
furður í lífinu:
Er þetta ekki dásamleg sönnun
fyrir framhaldslífi?
Hver er að gera hverjum hvað?
Meistarinn skrifar:
„Margt er verið að endurskoða í
íslenskri sagnfræði um þessar
mundir. Sautjánda öldin er í endur-
skoðun og er ekki auðveld viðfangs.
Hér þarf að gæta hófs og losna út úr
klisjukenndum dólgamarxisma og
gróusögustfl.“
Mætti ég spyrja af gefnu tilefni:
Hvað er dólgamarxismi?
Hvaða íslenskir fræðimenn hafa
sett sögu sautjándu aldar í slíkan
búning? Eru allir sagnfræðingar
þjóðarinnar sem skrifað hafa um
sautjándu öldina undir sömu sök
seldir í þessum efnum, eða bara
sumir? Hver er að gera hverjum
hvað og hvernig?
í öllum bænum fræddu okkur um
þetta áður en fólki á fórnum vegi
dettur til hugar að þú sért að fara
með dylgjur um kollega þína.
En.
Taktu ráð, lærðu af sögunni;
bíddu með svarið þar til bræðin hef-
ur rjátlast af þér.
Höfundur er rithöfundur.
Úlfar Þormóðsson
^ Sðlstöðublót
Sólstöðublót ásatrúarmanna í Almannagjá hófst
með allsherjarþingi á Þórsdag 22. júní
Fjölskylduhátíð laugardaginn 24. júní kl. 15
* Níundi landnámseldurinn kveiktur
* Brúðkaup að ásatrúarsið
* Siðfesta (sambærileg athöfn og ferming)
* Hestaleiga.
* Töframaður
*Trúðar Sætaferðir frá
Umferðarmiðstöðinni
kl. 13.30 laugardag.
idgleypar
“ T ískusýning frásíðustulOOO árum
* Færeyskir dansar
* Kvæðamenn
* Sagnamenn
* Fjöldasöngur.