Morgunblaðið - 23.06.2000, Qupperneq 67

MORGUNBLAÐIÐ
FÖSTUDAGUR 23. JÚNÍ 2000 67
ROSASMÆRA
OG FRÆNKUR
HENNAR
(Oxalis enneaphylla Roseá)
JURTIRNAR virð-
ast vera mjög mis-
næmar fyrir sólskini
og það verður einkar
áberandi þegar
skiptist á sólskin og
dumbungur. Sumar
opna hreinlega ekki
blómin nema í sól og
blíðu og þeirra á
meðal er vinsælt
sumarblóm, hádegis-
blómið, önnur virðast
mun sjálfstæðari og
óháðari sólskininu
eins og sporasóleyj-
an eða vatnsberinn.
Smærurnar eru með-
al þeirra blóma, sem
hvað blíðast hafa
brosað í sólskininu að undanförnu
og glatt hjörtu garðeigenda og
annarra, sem hafa yndi af gróðri.
Þær hafa jafnvel brosað svo blítt,
að blómin hafa nær hulið laufið,
sem líka er augnayndi.
Smæru- eða Oxalis-ættkvíslin er
stór, innan hennar eru um 800 teg-
undir og hún hefur mesta út-
breiðslu í Mið- og Suður-Ameríku.
Þetta eru fjölærar plöntur, blóm-
jurtir eða runnar og sumar þeirra
geta orðið hálfgert illgresi í rækt-
un. Þar sem þær eiga flestar heim-
kynni sín á breiddarbaugum víðs
fjarri Islandi er skiljanlegt að fáar
tegundir af þessarri ættkvísl geti
þrifist í okkar görð-
um, en engu að síður
vex ein tegund villt á
íslandi. Það er Oxalis
acetocella, súrsmær-
an, sem á líka nátt-
úruleg heimkynni í
Evrópu. Nafnið súrs-
mæra er ákaflega lýs-
andi fyrir jurtina.
Fyrri hluti orðsins er
dreginn af latneska
heitinu, en síðari hlut-
inn vísar til blaðlög-
unarinnar, sem fljótt
á litið minnir á smára-
blöð, þótt skyldleik-
inn sé enginn við
smárann, sem er af
ertublómaættinni.
Súrsmæran er með sjaldgæf-
ustu íslensku blómjurtunum,
finnst aðeins á örfáum stöðum á
Austfjörðum og er friðuð, en auð-
velt er að fá fræ af erlendum fræ-
listum. Islenska súrsmæran er
smávaxin, blöðin ljósgræn, þrí-
fingruð líkt og smárablöðin og
hver blaðsepi er með hjartalögun.
Blómin eru allstór, a.m.k. miðað
við plöntuna í heild, mjallhvít með
áberandi bláleitum æðum. Súr-
smæran er auðræktuð í görðum sé
henni valinn réttur staður, en hún
kýs bæði skjól og skugga. Ég átti
súrsmæru í nokkur ár, en er því
miður búin að tapa henni. Mér
BLOM
VIKUNMR
433. þáttur
llmsjón Sigríður
Hjartar
Rósasmæra frá Falklandseyjum
skjátlaðist með staðarvalið, setti
hana ofarlega í steinhæð til að ég
gæti notið þessarar fínlegu plöntu
sem best.
Betur hefur mér gengið með er-
lendu frænkur hennar, rósa-
smæru, mjallarsmæru og fagur-
smæru, þótt allar séu þær frá
Suður-Ameríku. Rósasmæran er
reyndar komin alla leið frá Falk-
landseyjum, þannig að lengra
burtu frá okkur verður varla kom-
ist. Blöð rósasmærunnar eru
margfingruð og hver blaðsepi með
hjartalögun en blaðliturinn er grá-
grænn. Blómin eru allstór, sjálf-
sagt 3-4 cm í þvermál, rauðbleik á
lit með gulu auga. Þau opnast best
í sól, þannig að plantan virðist
jafnvel vera sem bleik þúfa, en sé
dumbungur snúast blómblöðin
saman og verða lítið áberandi.
Rósasmæra er orðin nokkuð al-
geng í íslenskum görðum, rótar-
hnýði hennar hafa stundum verið á
haustlaukalista Garðyrkjufélags-
ins og fást annað veifið í verslun-
um. Mjallarsmæran er aðalteg-
undin af Oxalis enneaphylla, en
hún er lítið ræktuð hér. Aðeins
blómliturinn skilur á milli hennar
og rósasmærunnar, en mjallar-
smæran hefur snjóhvít blóm og er
líka mjög falleg.
Fagursmæran, Oxalis adeno-
phylla, er innan við hundrað ára í
ræktun, hún fannst í Andesfjöllum
í Chile árið 1905. Fagursmæran er
ekki síðri garðplanta en frænkur
hennar sem hér hafa verið nefnd-
ar. Laufblöðin eru margsamsett
og grágræn á litinn eins og á rósa-
smærunni en blómin má þekkja í
sundur þar sem litur fagursmær-
unnar er líkt og mildari rósbleikur
og lýsist nær miðju, en neðst
(innst) á hverju blómblaði er dökk-
rósrauður blettur, eins eru æðarn-
ar í blómblöðunum dekkri en blað-
ið í heild. Útlendu smærurnar eru
ekki vandfýsnar á staðarval,
a.m.k. ekki hvað jarðveg snertir,
þrífast bæði í moldar- og sand-
kenndum jarðvegi, aðeins ef þær
fá ríkulega sól til að blómfegurðin
njóti sín. Þær eru kjörnar fremst í
beð eða í steinhæð vegna þess hve
lágvaxnar þær eru og hafa þann
góða kost að þær skríða ekki um,
en auðvelt er að skipta þeim á vor-
in, með því að greiða rótarhnýðin í
sundur. Bæði rósasmæra, mjallar-
smæra og fagursmæra eru fylli-
lega harðgerðar í íslenskum görð-
um.
S.Hj.

Verðdæmi
ProStyie 12“ Dingo / Bobcat
Áður: 8.09S kr. Nú: 6.746 kr.
ProStyle 16" Lynx / Fox
Áður: 9.S95 kr. Nú: 7.496 kr.
ProStyie 20" Tigrina
Áður: 11.995 kr. Nú: 8.996 kr.
ProStyle 24“ Pallas / Cougar 21 gíra
Áður: 19.995 kr. Nú: 14.996 kr.
ProStyle 26“ Puma 21 gíra
Áður: 21.995 kr. Nú: 16.496 kr.
Markmið ProStyle er að bjóða upp á reiðhjól á frábæru verði árt þess
að fórna markmiðum um gæði. Þannig notar ProStyle einungis viður-
kenndar vörur í hjólin sín, t.a.m. eru öll ProStyle hjól með Shimano gira-
útbúnaði ogTektró bremsubúnaði. Hvorttveggja eru þetta heimsþekktir
framleiðendur á aukahlutum fyrir reiðhjól. Hjólin eru framleidd ÍTaiwan
sem er orðið hið stærsta i framleiðslu og samsetningu á reíöhjólum i
heiminum. Þú getur því treyst því að ProStyle hjólin eru gæðávara og
verðið finnur þú hvergi annarsstaðar.
af Öllum PROstyle
hjólum
Smáratorg - Skeifan - Njarðvík - Akureyri
HAGKAUP
Meira úrval - betri kaup
Tilboðið gildir til sunnudagsins 25. júní