Dagblaðið Vísir - DV - 16.07.1987, Blaðsíða 18

Dagblaðið Vísir - DV - 16.07.1987, Blaðsíða 18
18 FIMMTUDAGUR 16. JÚLÍ 1987. Meraiing Svarta skýið og módemisminn Samsýning níumenninga að Kjarvalsstöðum Svo bregðast krosstré sem önnur tré. Módernisminn, sú fjölþætta hreyfing, sem gerði nútímamanninum kleift að tjá sig um nútímann, heíur nú verið tekin til gagngerrar endurskoðunar og úrskurðaður úreltur, gott ef ekki meingallaður frá upphafi. Hannes Lárusson er þessarar skoð- unar og viðrar hana í formála að samsýningu níu listamanna (Ivars Valgarðssonar, Erlu Þórarinsdóttur, Jóns Óskars, Halldórs Ásgeirssonar, Kees Visser, Sverris ðlafesonar, Huldu Hákon, Hannesar Lárussonar og Birgis Andréssonar) að Kjarvals- stóðum. Formálinn nefhist „Svarta skýið" og er samfellt Jeremíasarbréf um arfleifð módernismans, íslenska menningu, menningarumfjöllun, ofur- vald fjölmiðlanna o.fl. Nú er Hannesi ekki gefið að rök- ræða á skýru og læsilegu máli, fer auk þess frjálslega með hugtök og stað- reyndir. Þó er ómaksins vert að reyna að draga saman ályktanir hans í hnot- skurn þar sem hann er einn af örfáum ungum listamönnum sem hefur döng- un í sér til að ræða myndlistarmál á skynsemisgrundvelli. Módernisminn veitti listamanninum bessaleyfi til þess að skapa upp úr sér sjálfum, segir Hannes, en kom honum um leið í sjálfheldu. Af óútskýrðum ástæðum tapaði listamaðurinn sjónum af sjálfum sér í „innhverfu rugli". Ómyndvísir íslendingar Víkur nú sögunni að Islendingum. Þeir eru aldir upp við að lesa bækur en „myndlestur" er þeim sem lokuð bók. Þessi vóntun á því sem Hannes nefnir „myndvísi" stafar meðal annars af vöntun á þroskuðum „stofnunum" á íslandi (miðað við hverja?). Hér er mér ekki ljóst hvað Hannes á við með „þroskaðar stofnanir" en skortur á þeim hefur að hans mati stuðlað að ofurvaldi fjölmiðla með sín- ar „ófræðilegu, ólistrænu og ábyrgðar- lausu" umfjallanir. Síaukin stýring fjölmiðla er partur af því „svarta skýi" sem Hannes telur glepja fyrir listamönnum. Uppgangur fjölmiðla knýr listamenn svo, með einhverjum þeim hætti sem hvorki er skýrður né rökstuddur, til að verða „meðvitaðir", það er „þjóð- félagslegir í listskópun og listalífi (sic) sínu"(innskot mitt). Samtímis þessu standa íslenskir listamenn andspænis uppgangi „hnoðsins" (kitsch) sem eitrar út frá sér með ýmsum hætti. Hnoðið grund- vallast á „storknuðum viðhorfum og hugsanatengslum" og upphafning „þekkingarleysis". Hnoðmenning gerir „mannlegt líf að martröð þar sem þekking, verksvit og innsýn verða...lestir". Hvað skal gera? spyr Hannes að lok- um, eins og Vladimir Ilysch forðum daga. Birgir Andrésson, Jón Óskar og Hulda Hákon ásamt verki Jóns, „I tego arc- ana dei". DV mynd S Margur hefur reynt að segja minna á tæpum þremur blaðsíðum í sýningar- skrá. Og þótt vilji sé fyrir hendi er erfitt að rökræða um hugmyndir sem settar eru fram með þessum stuttara- lega hætti. Nóg um hnoð Ég veit í raun og veru ekkert' um það hvað Hannes á við með „módern- isma", „myndlestri", „myndvísi" og fleiri hugtökum. Skilgreining hans á hnoði (kitsch) er aukinheldur laus í reipunum. Var ekki nóg um hnoð á 19. öldinni þegar ekki var til að dreifa Hresst blað vikulega Myrkríð kveikir Ijós Sverrir Stormsker í Vikuviðtali Breytt sjáifsímyndun Um dáleiðslu, sjálfsefjun og beilingu ímyndunaraflsins Hunda-rómantík í Vesturbænum 7 spegilmyndir Um nýstrárlega sýningu Messíönu Tómasdóttur í Hlaðvarpanum PlakatafA-HAfylgir „stórtækri upplýsingamiðlun" og „dreifikerfum"? Reynum samt að nálgast kjarna málsins með einhverjum hætti. íslensk list er stödd í úlfakreppu (eða í „svörtu skýi"), segir Hannes, því módernism- inn brást og fjölmiðlarnir og hnoðið hafa grafið undan myndvísi meðal þjóðarinnar. Sá módernismi, sem ég þekki, hefur frá upphafi borið í sér neikvæðar aukaverkanir með því að hampa list- inni sem afþreyingu, upplyftingu, ofan og utan við daglegt líf. Hins vegar höfðu þessar aukaverk- anir aðeins áhrif á þá listamenn sem litu á módernismann sem „hreyfingu" eða „akademíu". Þeir sem skynjuðu módernismann sem kraumandi suðu- pott ólíkra en samtengdra viðhorfa, eins konar segulsvið, uppskáru, og uppskera enn, ríkulega. Því er nær að tala um „blinda lista- menn" en „móderníska blindu". Úlfakreppa? Og nota bene, sú hugmyndafræði, sem liggur að baki verkum Hannesar sjálfs, svo og samverkamanna hans að Kjarvalsstóðum, er að langmestu leyti af módemísku sauðahúsi. Hvað svo um úlfakreppuna? Á Is- landi er vissulega fullt af vondum listamönnum. En eru þeir fleiri hér en annars staðar? Því svarar Hannes ekki. Hér er líka fjöldi listamanna sem eru áfram um að verða virkir í ís- lensku menningarlífi. Takist þeim það ekki er það tæplega fyrir tilverknað fjölmiðla. Á árunum 19301950, þegar íslensk nútímalist varð að veruleika, voru fjölmiðlar annað tveggja, víðs fjarri eða béinlínis til trafala. Myndlist Áðalsteinn Ingólfsson Fjölmiðlar, svo og opinber söfn og aðrir listmiðlar, geta vissulega gert myndlistinni lífið léttara en þeir ganga ekki af henni dauðri. Hannes heldur fram gömlu, róm- antísku goðsögninni um hinn alfrjálsa listamann sem segir: „Vald listsköpun- arinnar er í mér sjálfum, frjálsum og óháðum listskapandanum." Á móti langar mig að vitna i Claude Levi-Strauss: „Með því að gerast ein- fari er listamaðurinn að blekkja sjálf- an sig þvi þau forréttindi, sem hann veitir sjálfum sér með þeirri ákvörðun, eru á sandi reist. Þegar hann telur sig vera að tjá sig frjálst og óhindrað og skapa nýtt, frumlegt verk er hann í rauninni að svara bæði fortíð og nú- tíð, fyrri tíma listamönnum sem og eftirmönnum sínum. Hvort sem maður er þess meðvitandi eða ekki er maður aldrei einn á sköpunarbrautinni." Nett myndlist Níumenningarnir á sýningunni eru fremur ósamstæður hópur enda sjálf- sagt ekki til annars ætlast. I heildina séð er þarna til sýnis frem- ur óáreitin, jafnvel nett myndlist, sem ekki býður byrginn viðteknum leik- reglum módernískrar myndlistar. I öðru samhengi væri stætt á að kalla sum þessara verka dekoratíf. Hér sker þó eitt verk sig úr, þ.e.a.s. hinn mikli fleki Jóns Óskars, „I tego arcana dei", þar sem ýmsum brögðum nýmálverks, t.d. uppstækkun, skeyt- ingu og myndskurði, er beitt á áhrif- amikinn hátt. I verkinu eru þrír þættir, grimmileg- ur örn, andlit með brostin augu og fornt hakakrossmynstur, sem verða að myndlíkingu um sálarfræði valds- ins, kannski einkum og sér í lagi um misbeitingu þess, þ.e. fasismann. Á sýningu níumenninganna eru samtals 27 verk en hún verður opin til 19. júlí. , -ai

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.