Dagblaðið Vísir - DV - 18.01.1988, Blaðsíða 16

16
MÁNUDAGUR 18. JANÚAR 1988.
Frjálst.óháð dagblað
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÖNAS KRISTJANSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjóri: JÖNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PALL STEFANSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiösla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11, SlMI 27022
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJALSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Askriftarverð á mánuði 600 kr.
Verð I lausasölu virka daga 60 kr. - Helgarblað 75 kr.
Landsbankastjórinn
Þaö er sennilega rétt hjá Sverri Hermannssyni þegar
hann segir að fljótt muni fyrnast yfir deilurnar sem ris-
iö hafa út af ráöningu hans sem bankastjóra Lands-
bankans. Þannig er það oftast. Á bak við tjöldin eru
teknar ákvarðanir um úthlutun á bitlingum í kerfmu,
fólk hneykslast og fjölmiðlar blása máhð út. Öldur rísa
hátt og minni spámenn eru látnir íjúka ef þeir eru með
múður. En von bráðar hníga öldurnar aftur og enginn
nennir að eyða tíma sínum í áframhaldandi rifrildi út
af orðnum hlut. Og hver þorir hka að halda uppi and-
ófi gegn valdamiklum bankastjóra og reita hann til
reiði? Hver veit nema einhvern tímann þurfi sá hinn
sami að leita á náðir almættisins í bankanum og eiga
líf sitt undir dómsorði þess. Þá er betra að hafa hægt
um sig og semja um frið.
Ráðning Sverris í Landsbankann og fjaðrafokið vegna
þess er ekki einsdæmi. Aftur og aftur láta stjórnmála-
flokkarnir fmna fyrir valdi sínu og knýja vilja sinn fram
með afh. Aftur og aftur ganga þeir fram af fólki með
umdeildum ákvörðunum um menn og málefni. En það
er eins og langlundargeð kjósenda sé endalaust, sem
stafar sjálfsagt af því að enginn flokkur er öðrum betri
í þessum efnum.
Auðvitað var ráðning Sverris sárabót fyrir ráðherra-
dóminn. Auðvitað er þetta póhtísk hrókering í innan-
hússmálum Sjálfstæðisflokksins. Og auðvitað eru þetta
hrossakaup milli stjórnarflokkanna samkvæmt gömlu
góðu helmingaskiptareglunni, sama hvað hver segir og
hversu oft því er mótmælt. Kannski er það viturlegast
sem Sverrir hefur tæpt á, að menn eigi að hætta þessum
feluleik með að láta bankaráðin taka formlegar ákvarð-
anir um það sem aðrir hafa ákveðið - ef þeir hinir sömu
eru á annað borð þeirrar skoðunar að pólitík eigi að
ráða vah bankastjóra í ríkisbönkunum. Það er skrípa-
leikur að stiha upp virðulegum bankaráðum sem eru í
þykjustunni að rétta upp hendurnar með ráðningum
bankastjóra, þegar það er brúðuleikur einn. Árni Vil-
hjálmsson hafði ekki geð í sér til að leika þá strengja-
brúðu.
Spurningin snýst ekki um hvort Sverrir sé hæfur sem
Dankastjóri eða ekki. Hann er ekki verri en hver annar
og dæmist ekki úr leik þótt hann sé alþingismaður og
fyrrverandi ráðherra. Þetta snýst heldur ekki um hvort
sendisveinarnir geti unnið sig upp í bankastjórastöðurn-
ar. Það sem þetta mál og önnur hliðstæð snúast um er
hitt, hvort stjórnmálaflokkarnir eigi að hafa vald til að
ráðskast með bitlinga af þessu tagi. Það snýst um það
hvort við séum enn á því villimannastigi að pólitík ráði
um hæfni manna eða hvort menntun, þekking og starfs-
reynsla geti haft vægi. Ef menn fahast á þau rök að
póhtík og pólitískur htarháttur umsækjenda ráði úslit-
um þá eru þeir um leið að viðurkenna að ríkisbankarnir
láti það hafa áhrif á starfsemi sína hvar menn standa í
flokki þegar þeir eiga viðskipti við bankana. Eða til
hvers þarf sjálfstæðismann, framsóknarmann og al-
þýðuflokksmann í bankastjórastöður Landsbankans ef
fagleg afstaða ræður störfum og ákvörðunum þeirra í
þágu bankans?
Sjálfstæðisflokkurinn hefur gengið lengst í þeim mál-
flutningi að afnema beri pólitísk hrossakaup og athafna-
og viðskiptalífið eigi að losna undan póhtískri miðstýr-
ingu. En Sjálfstæðisflokkurinn hefur hka gengið lengst
í þá átt að vanvirða þessi sjónar^o. Það hefur sannast
í þessu Landsbankastjóramáh.
Ehert B. Schram
Byggðastefna
á batavegi
Nú fjölgar óöum þeim upplýsing-
um og fréttum sem benda til þess
aö byggðastefnan svokallaða sé aö
taka sönsum ef svo má segja.
Gamla byggðastefnan var aldrei
skilgreind, en flestir landsbyggðar-
menn skynjuðu hana sem viðleitni
til aö hindra búferlaflutninga til
höfuðborgarsvæðisins. Slík stefna
er augljóslega óðs manns æði og
getur ekki liðið neitt nema ömurleg
endalok. Enda segir Áskell Einars-
son, framkvæmdastjóri Fjórðungs-
sambands Norðlendinga, í
blaðagrein 31.12. ’87: „Sú hug-
myndafræði, sem íslensk byggða-
stefna átti að byggjast á, hefur
aldrei náð að festa rætur í sam-
félagsvitund hðandi stundar.“
Kjarni málsins er auðvitaö sá að
átthagafjötrar eða skerðing á val-
frelsi fólks getur aldrei verið
markmið í sjálfu sér þótt réttlæti
og heilbrigt atvinnulíf geti augljós-
lega verið það.
Divide et impera
Deildu og drottnaðu. Þetta er
gömul rómversk valdaaðferð.
margir byggðastefnumenn af
gamla skólanum telja að skortur á
samstöðu landsbyggðarmanna sé
undirrót þess aö byggðastefnan
hafi brugöist. Hvers vegna hafa
menn ekki náð samstöðu? Það er
augljóst. Engin viðsættanleg og
sameiginleg markmið hafa fundist.
Hindrun búferlaflutninga fólks
stangast á við öll helstu markmið
sem fólk annars keppir að og eru
einhvers virði. Hástemmdar yfir-
lýsingar flestra stjómmálámanna,
sem telja sig boðbera byggðastefnu,
eru svo glærar og yfirborðskennd-
ar að telja verður þær veigamikinn
þátt í öllu samstöðuleysinu. Ekki
er þvi fyrir að fara að einhver öfl
á höfuðborgarsvæði berjist beinhn-
is samkvæmt „deildu og drottn-
aöu“ vinnureglunni. Það er óþarfi.
Byggðastefnumenn gera það sjálf-
ir. Að vísu hagnast höfuðborgar-
svæðið á vissan hátt á öllum
ruglingnum, en á annan hátt ekki,
þvi íslandi blæðir öllu vegna allrar
sóunarinnar.
Hvað skyldu menn annars geta
sameinast um ef hindrun búferla-
flutninga er aðalmarkmið?
Eru Húsvíkingar rniklu bættari
þótt Akureyri vaxi á kostnað
Reykjavíkur? En hvað um Þórs-
höfn? Getur henni ekki verið sama
hvort Húsavík, Akureyri eða
Reykjavík dregur til sín fólk? Auð-
vitað vilja allir staðir halda utan
um sitt og dafna. Vöxtur og við-
gangur hafa verið tahn óaðskiljan-
leg hugtök, og fólki er ekki sama
um það hvers virði húseignir eða
lífsstarf þess eru tahn vera ef til
sölu kemur.
Breytingar á atvinnuháttum geta
verið mjög sársaukafuhar, en
hindrun á nauðsynlegum breyting-
um er í raun enn sársaukafyllri og
sú blóðtaka er enn alvarlegri.
Breytingar á atvinnuháttum
Þær eru aö sjálfsögðu oft sárs-
aukafullar en þær skapa nýjar
forsendur sem oftast eru til góðs.
Flutningar Evrópumanna í stórum
stíl til nýja heimsins skildu mörg
lönd eftir í endalausum vandamál-
um sem þau hafa sum hver ekki
leyst enn. írar berjast við hæsta
atvinnuleysisstig í Evrópu og léleg-
an efnahag auk hálfgerðrar borg-
arastyijaldar, en frændur þeirra
hafa getið sér góöan orðstír í Vest-
KjaHarinn
Jónas Bjarnason
efnaverkfræðingur
eru sannfærandi. Þróun í byggða-
málum er alls ekki eins slæm og
kveinstafirnir gefa til kynna. Veru-
legar umbætur hafa orðið í flestum
efnum á landsbyggðinni, en þær
má líka minnast á. Hjörleifur Gutt-
ormsson skrifar heila opnu í
Þjóðviljann 8.1. sl. og óskapast út í
allt. „Fólksílutingar til höfuðborg-
arsvæðis eru á kostnað lands-
byggðarinnar, unga fólkið með
menntun fær ekki viðfangsefni við
sitt hæfi á landsbyggöinni, þjón-
ustustörfin færast til höfuðborgar-
svæðis, fábreytni í atvinnulífi er
hlutskipti landsbyggðar, Reykjavík
hefur tekið við hlutverki Kaup-
mannahafnar frá einokunartímun-
um.“ Þetta er allt gamh söngurinn
sem Hjörleifur hefur tekið að sér
söngstjóm fyrir. En svo koma öfug
„Lífskjör fólks byggjast i stöðugt aukn-
um mæli á þjónustu en ekki frum-
framleiðslu þótt nauðsynleg sé.“
urheimi og lagt af mörkum drjúgan
skerf til heimsframfara. Fólks-
flutningar hafa á sama hátt orðið
innan einstakra landa og yfirleitt
era sömu öflin að verki. Landgæði
eru mismunandi og staðir liggja
ekki allir jafnvel að samgöngum
og viðskiptum. Auk þess byggjast
framfarir ahar í atvinnumálum á
vaxandi sérhæfingu sem er að
miklu leyti háð þéttbýh og marg-
víslegri aðkeyptri þjónustu. Lífs-
kjör fólks byggjast í stöðugt
auknum mæli á þjónustu en ekki
framframleiðslu þótt nauðsynleg
sé.
Ovinurinn heitir afturhald.
Það var mjög athyghsvert að lesa
doktorsritgerð Gísla Gunnarsson-
ar sagnfræðings um einokunar-
verslunina á íslandi á sautjándu
og átjándu öld. Það skyldi þó ekki
vera aö íslenskir landeigendur og
embættismenn hafi átt verulegan
þátt í íslenskri eymd á þessum öld-
um með því að styðja einokunar-
verslunina og hindra atvinnu-
háttabreytingar og fólksflutninga.
Svokallaðar þjóölegar hefðir era
stundum bara einskær sveita-
mennska og það sem verra er,
spennitreyja eða sauðargæra fyrir
valdníðslu og framfarahindran.
Auðvitað ríkja mismunandi skoð-
anir á framförum og eitt er gagn-
legt talið í þeim efnum sem er eitur
í beinum annars.
Til þess að mynda sér einhverja
skoðun um það hvað er gagnlegt í
byggðamálum og hvað ekki er
nauðsynlegt að fjalla nokkuð um
byggðastefnutillögur einstakra
stjórnmálamanna. E.t.v. fjalla ég
frekar um dæmi seinna.
Hjörleifur vísar veginn!
Margir menn hafa skrifað um
byggðastefnu á síðustu mánuðum
og almennt gætir vonleysistóns.
Byggðastefnan hefur brugðist!
Skipulagslaus fólksflótti til höfuð-
borgarsvæöisins! Svo eru stjóm-
völd skömmuð fyrir að gera ekki
þetta og gera ekki hitt. í mínum
huga er þetta alveg öfugt. Það eru
talsmenn gömlu byggðastefnunnar
sem hafa bragðist. Þeir hafa ekki
sett fram markmið eða skrif sem
mæhn. „Þessu öhu veldur langvar
andi skipulagsleysi í atvinnulífi og
byggðamálum svo og röng fjár-
málastjórn." Æth það sé ekki nær
lagi að þetta sé öfugt. Tilraunir
stjórnvalda (misheppnaðar aö
vísu) til aö skipuleggja atvinnulíf
eru dæmdar til að mistakast, alveg
eins og í Sovét eða hjá Jaruzelsky.
Ofijárfestingar í sjávarútvegi og
landbúnaði eru á ábyrgð stjórn-
valda m.a. vegna fjárfestingarlána-
sjóða og byggðastefnu. Sólundaður
þjóðarauður af þeim sökum hefur
viðhaldið óheilbrigðu atvinnuhfi
eins og í landbúnaði sem lifir eins
og eiturlyfjasjúklingur á sífelldum
sprautum. Hjörleifur vill jafna alit,
þjónustu, framfærslu og húsnæði.
I sem fæstum orðum þýðir það
aukna miðstýringu og mihifærslu
fjármagns svo og minnkaða ábyrgð
einstaklinga á gerðum sínum og
búsetuvah. Öfugmæla-Bjami kvað
eitt sinn:
Fiskurinn hefur fógur hfjóð,
finnst hann oft á heiðum.
Ærnar renna eina slóð,
eftir sjönum breiðum.
Þessi vísa segir manni ýmislegt
og á sama hátt má lesa margt úr
orðum Hjörleifs.
Á engin byggðastefna að
vera?
Jú! Stefna sem byggist á ábyrgð
einstaklinga og frjálsræði til at-
hafna. Góðar samgöngur era lykil-
atriði og heilsugæslu- og
menntamái era réttlætismál um
land allt. Atvinnumál eiga aftur á
móti að vera á ábyrgð einstakhnga
og byggðarlaga og hið opinbera á
aðeins að setja sanngjarnar
rammareglur um þau mál. Ef reynt
er að hindra eða þvinga atvinnu-
þróun á einum stað eða búsetumál
era engin takmörk fyrir afleiðing-
unum. Það á ekki að vera hlutskipi
íslendinga að þurfa að vera upp á
atvinnu komnir, sem viðhaldið er
með almannafé. Það er hreppsó-
magaháttur í nýjum búningi. Alhr
íslendingar eiga að geta valið sér
búsetu að vild og án íhlutunar
stj órnmálamanna.
Jónas Bjarnason