Dagblaðið Vísir - DV - 22.07.1992, Page 14

14
MIÐVIKUDAGUR 22. JULI 1992.
Otgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PALL STEFANSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11, 105 RVlK, SlMI (91)63 27 00
SlMBRÉF: Auglýsingar: (91 )63 27 27 - aðrar deildir: (91)63 29 99
GRÆN NÚMER: Auglýsingar: 99-6272 Askrift: 99-6270
AKUREYRI: STRANDGÖTU 25. SlMI: (96)25013. Blaðamaður: (96)26613.
SlMBRÉF: (96)11605
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJALSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ARVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 1200 kr.
Verð í lausasölu virka daga 115 kr. - Helgarblað 150 kr.
Enginn heimsendir
Ríkisstjórnin stendur frammi fyrir þeirri ákvöröun
hvort fara beri eftir ströngustu tillögum fiskifræðinga
um hámarksþorskafla á næsta ári ellegar sveigja af og
velja svokallaða jafnstöðuleið. Sú leið felur það í sér að
veiða 220 til 230 þúsund tonn í stað 150 til 175 þúsund
tonna eins og fiskifræðingamir leggja til.
Hvor leiðin sem farin verður mun hafa geigvænleg
áhrif á allt atvinnu- og efnahagslíf íslendinga. Jafnstöðu-
leiðin er þó mildari og dregur úr högginu en hefur þá
hættu í för með sér að hrygningarstofninn standi í stað
og uppbygging þorskstofnsins frestist. Allir fiskifræð-
ingar og sérfræðingar, sem hafa tjáð sig um málið, vara
við þeirri áhættu.
Hvorugur kosturinn er góður. Annars vegar er ríkis-
stjórnin að hundsa álit vísindamanna og bjóða þeirri
hættu heim að stöðva verði allar þorskveiðar um ótiltek-
inn tíma innan fárra ára. Hins vegar blasir það við að
40 til 50% aflasamdráttur á náesta ári og tvö ár þar á
eftir mun geta riðið mörgum útgerðar- og fiskvinnslu-
fyrirtækjum að fullu og jafnvel heilum sjávarplássum
ef allt fer á versta veg.
Þegar svo mikið er í húfi er ekki óeðlilegt að ágrein-
ingur rísi. Það er alveg ljóst að meðal hagsmunaaðila í
sjávarútvegi eru skiptar skoðanir um hve hart á að
ganga fram í skerðingu þorskaflans og þær raddir heyr-
ast að aðferðir fiskifræðinga og útreikningar á stærð
fiskistofnanna séu út í bláinn og það sé reginmisskiln-
ingur að minni veiðar muni styrkja stofnana. Fyrir þá
sem ekki hafa vit á fræðum sjávar og sjávardýra er
ókleift að hundsa vísindin, enda fullkomið ábyrgðar-
leysi. Menn hljóta að taka álitsgerðir og tillögur vísinda-
manna alvarlega þangað til annað kemur í ljós.
Þorsteinn Pálsson sjávarútvegsráðherra hefur tekið
þá eindregnu afstöðu að beygja sig fyrir vísindunum
og þeim stofnunum sem undir hann heyra. Þorsteinn
ætlar að standa fastur á 40 til 50% skerðingu þorskafl-
ans en hefur hins vegar viljað athuga hvort auka megi
sóknina í aðrar fiskitegundir og jafnframt er til skoðun-
ar hvemig skipta megi niðurskurðinum niður með mis-
munandi þunga á landshluta og útgerðarstaði.
Þessi afstaða sjávarútvegsráðherra er studd. Hún er
ábyrg og málefnaleg. Jafnframt hlýtur það að fylgja með
í tillögum sjávarútvegsráðherra hvernig aðstoða megi
sjávarútveginn til að lifa þessar þrengingar af. Þar með
er ekki sagt að öll útgerðar- og fiskvinnslufyrirtæki eigi
rétt á opinberum framlögum eða tilhliðrunum heldur
er einmitt réttur tími til þess nú að stokka upp í sjávarút-
vegsmálum enda ljóst að sjávarútvegurinn er kominn í
öngstræti löngu áður en hin válegu tíðindi um ástand
þorskstofnsins dundu yfir.
Hér er enginn heimsendir fram undan. íslendingar
gera áfram út og halda áfram að sækja sjóinn og með
skynsamlegri endurhæfingu og grisjun, þar sem saman
fer arðsemi, betri nýting á fiárfestingu og afla, samein-
ingu og samvinnu fyrirtækja í atvinnugreininni, gefst
okkur kostur á að breyta sjávarútveginum úr skipulags-
lausri veiðimennsku i öfluga stóriðju. Við neyðumst til
þess í þeirri þröngu stöðu sem ofveiði og náttúra hafa
kallað yfir okkur. Þegar neyðin er stærst er hjálpin næst.
Enda þótt forsætisráðherra og fleiri stjómmálamenn
vilji hugsanlega fara varlegar í sakimar í niðurskurði
þorskaflans er engin ástæða til að ætla annað en þeir
muni á endanum taka ábyrga afstöðu í samræmi við
grunnhugmyndir sjávarútvegsráðherra.
Ellert B. Schram
Á næstu dögum þarf sjávarútvegs-
ráöherra aö taka ákvörðun um
veiðar úr þorskstofninum á kom-
andi fiskveiðiári. Hér er um vanda-
sama ákvörðun að ræða sem hefur
veruleg áhrif í þjóðfélaginu. Með
því aö fela ráðherranum þetta vald
eru lagðar á hann miklar skyldur.
Honum ber aö taka mið af þeirri
þekkingu sem hggur fyrir um
ástand þorskstofnins. Jafnframt
verður hann að meta efnahagsleg-
ar afleiðingar þeirrar ákvörðunar
sem tekin verður. í þvi sambandi
má ekki aöeins líta eitt ár fram í
tímann heldur verður hann jafn-
framt að taka mið af áhrifum á
efnahagslífið tii lengri tíma litið.
Miðað við þær upplýsingar, sem
nú liggja fyrir, á sjávarútvegsráð-
herra engan annan kost en að fara
mjög varlega í sakimar. Gáleysis-
leg ákvörðun getur haft áhrif til
hins verra á íslenskt efnahagslíf
Þorsteinn Pálsson sjávarútvegsráðherra. „Það er því hætt við að sjávar-
útvegsráðherra fái ekki fylgi við nauðsynlegar hliðarráðstafanir," segir
í grein Halldórs.
Ákvörðun byggist á
vísindum og þekkingu
langt fram yfir næstu aldamót. All-
ir sem komið hafa að athugunum
á ástandi stofnsins eru með svipað-
ar niðurstöður. Meiri bjartsýni
gætir hjá íslenskum vísindamönn-
rnn en þeim erlendu aöilum sem
kallaðir hafa verið til. Það em eng-
in rök til að gera lítið úr þeim rann-
sóknum og niðurstöðum sem nú
liggja fyrir. Menn geta deilt enda-
laust um hvað valdi en staðreynd-
imar tala sínu máli.
Ekki nákvæm vísindi
Rannsóknir á fiskistofnum em
ekki nákvæm vísindi. Þaö em
margir þættir sem hafa áhrif á við-
gang stofnanna og breytingar á
skilyrðum hafa meiri áhrif en orð
fá lýst. í skýrslu Hafrannsókna-
stofnunar, sem kom út í ágúst 1989
um aflahorfur á árinu 1990, em
sýnd áhrif mismunandi afla og þró-
un þorskstofnsins þar sem gert
hefur verið ráð fyrir að þorskur
gangi í sama mæli á Grænlands-
miðum árið 1991 og 1992 eins og
árgangurinn frá 1973 gerði á árun-
um 1980 og 1981. Þar segir m.a.: „Ef
veidd verða 400 þús. tonn árið 1990
og 1991 mun veiðistofninn nánast
standa í stað en hrygningarstofn-
inn vaxa um rúmlega 100 þús. tonn.
Verði aflinn árið 1990 takmarkaður
við 350 þús. tonn mun veiðistofn
vaxa um tæp 100 þús. tonn og
hrygningarstofninn um 180 þús.
tonn. Við 300 þús. tonna afla á ári
mun veiðistofninn vaxa um 20%
næstu 2 árin. Hrygningarstofninn
mun hins vegar vaxa um 250 þús.
tonn.“
Það sem gerir spár um þorsk-
stofninn m.a. erfiðar er sambandið
milh hafsvæðisins umhverfis ís-
land og miðanna við Grænland.
Nú hefur reynslan kennt okkur að
við getum ekki treyst því að fiskur
skili sér frá Grænlandi. Veðurfar
og náttúruskilyrði geta haft rpjög
mikil áhrif. Bestu tækifærin til að
byggja stofninn upp eru þegar þessi
fiskur kemur til baka og stækkar
hrygningarstofninn viö ísland.
Enginn sambærilegur árgangur er
nú í uppvexti við Grænland og þvi
ekkert á það að treysta. Það er því
eina leiðin að byggja upp þorsk-
stofninn án þess að gera ráð fyrir
göngum frá Grænlandi. Þetta er
ekki auðveld leið en hún verður
ekki umflúin.
Hvaö á að veiða mikið?
Hafrannsóknastofnun leggur til
að veiðin á næsta fiskveiðiári verði
á bilinu 190-210 þús. tonn. Með því
að ákveða að veiöin verði í efri
kanti þessarar ráðgjafar er tekin
nokkur áhætta. Miöað við þá um-
ræðu, sem hefur verið að undan-
fömu, má gera ráö fyrir að sjávar-
útvegsráðherra kjósi að vera í efri
mörkum þeirrar ráðgjafar sem hef-
ur komið frá Hafrannsóknastofn-
un. Þótt álit hinna erlendu sérfræð-
inga styðji að neðri mörk séu valin.
Góð stólyrði í hafinu nú eru helsta
Kjallarinn
Halldór Ásgrímsson
alþingismaður
von okkar til að góðir árgangar
geti komið á næstu árum þrátt fyr-
ir lítinn hrygningarstofn.
Þeir sem tala fyrir meiri veiði eru
sömu mennimir og hvöttu til þess
að ýmsar takmarkanir yrðu rýmk-
aðar í stjómun veiðanna hér fyrr
á ámm. Breyting sóknarmarksins
og of rúmar reglur um smábáta
urðu til þess aö veiðin varð meiri
en æskilegt var. Nú hefur tetóst
með lögunum, sem tóku gildi í árs-
byrjun 1991, að koma böndum á
flesta þessa þætti. Það er því auð-
veldara en áður að halda aflanum
innan tiltetónna marka.
Ef menn umgangast þessar nið-
urstöður af léttúö getur það haft
uggvænleg áhrif í framtíðinni. Þótt
samdráttur aflans hafi vissulega
mikil efnahagsleg áhrif fyrir landið
í heild og þó sérstaklega þær byggð-
ir sem byggja afkomu sina á sjávar-
útvegi em langtímaáhrifin mun
alvarlegri. Það er betra að sætta sig
við minni tekjur á næsta ári og
hafa markmið og framtíðarsýn um
betra ástand síðar. Slík stjómun
eykur bjartsýni og trú á framtíðina.
Enginn vafi er á því að íslending-
ar geta tetóð höndum saman í
þessu máli ef rítósstjómin veitir
þá forustu sem tíl þarf. Því miður
er lítið sem bendir til þess. Ósætti
og sundurlausar yfirlýsingar em
ektó traustvekjandi um niðurstöðu
málsins. Það kemur ektó á óvart
að heilbrigðisráðherrann skuli
gera lítið úr þektóngu og visindum
en þaö er ótrúlegt að forsætisráð-
herra landsins skuli líta á útreikn-
inga og mismunandi forsendur sem
leikfimiæfingar.
Tiltrú heima og erlendis
íslendingar skulda mitóð erlend-
is. Við höfum hingað til notið
trausts á lánamörkuðum vegna
þess að því hefur verið trúað að við
tækjum skynsamlegar ákvarðanir
um nýtingu auðhndanna. Við höf-
um tiltrú í öðmm löndum á þessu
sviði. Okkur er að takast að vinna
meiri skilning í hvalamáhnu á
gmndvelh vísinda. Við getum því
autóö trú okkar sjálfra á framtíðina
og öðlast traust annarra þjóða með
því að byggja ákvarðanir á þekk-
ingu og vísindalegum niðurstöð-
um. Það hefur oft verið tilhneiging
að hlusta um of á þá sem vilja
treysta á brjóstvitið. - Við þessar
aðstæður getum við ektó gert það.
Rítósstjórnin verður hins vegar
að grípa til margvíslegra ráðstaf-
ana til að tryggja framgang var-
legrar ákvörðunar í þorskveiðun-
um. Það verður að nýta þau 12
þús. þorskígildi sem Hagræðingar-
sjóður hefur til ráðstöfunar til að
draga úr því áfalli sem þau svæði,
sem byggja mest á þorstó, verða
fyrir.
Mótun sjávarútvegsstefnu
Nefnd um mótun sjávarútvegs-
stefnu var fahð að móta framtíöar
fiskveiðistefnu og fara ofan í
rekstrarvanda sjávarútvegsins.
Lítið sem ekkert hefur heyrst frá
þessari nefnd og svo virðist sem
hún sé upptetón við að karpa um
það hvernig skattleggja megi sjáv-
arútveginn. Alþýðuflokkurinn
virðist ekkert sjá annað viö þessar
aðstæður en að finna leiðir til að
skattleggja atvinnugrein sem er í
miklum erfiðleikum. Hvaða vit er
að nota tímann í að útfæra slíka
hugmyndafræði? Það er því hætt
við að sjávarútvegsráðherra fái
ektó fylgi viö nauðsynlegar hhðar-
ráðstafanir.
Meiri hluti rítósstjórnarinnar
virðist ætla að knýja hann til aö
ákveða meiri veiði og engar hhðar-
ráðstafanir. Mismunandi yfirlýs-
ingar ráðherranna í þessu stóra
máh hafa enn orðið til að rýra
traust landsmanna á rítósstjóm-
inni. Á næstunni mun því reyna
mitóð á hagsmunaaðila í sjávarút-
vegi sem hljóta að knýja fram
stefnubreytingu ef það á að auðn-
ast að halda nauðsynlegum krafti
í undirstöðugrein þjóðfélagsins.
Halldór Ásgrimsson
„Miðað við þá umræðu, sem hefur ver-
ið að undanfornu, má gera ráð fyrir að
sjávarútvegsráðherra kjósi að vera í
efri mörkum þeirrar ráðgjafar sem
hefur komið frá Hafrannsóknastofn-
un.