Dagur - 26.11.1988, Qupperneq 10

10 - DAGUR - 26. nóvember 1988
Baldur og hundarnir, tíkin og hvolpur scm verið er að ala upp, nýr hundur
fyrir nýtt fé.

Myndir og texti I.M.
sjálfan mig og tjá mig á þann hátt
en ég geri víst mikið af því.“
Þarna kom eyða
„Þetta haust vorum við fimm úr
Aðaldalnum sem þurftum að
skera niður okkar fé, tveir úr
Reykjahverfi og stór hópur
bænda í Kelduhverfi. Samstaðan
var mikil og það var farið út í
niðurskurð vegna óskar frá
bændum um að gera átak í þess-
um málum. Veikin var búin að
grassera hér í Aðaldal í ein tíu
ár.“
- Hverju kennir þú um
útbreiðslu veikinnar og heldur þú
að hægt hafi verið að sporna bet-
ur við henni á einhverju stigi?
„Ég býst við að hægt sé að
halda þessu eitthvað betur niðri
með meiri pössun. Veikin barst á
einn bæ, sennilega með kind
norðan úr Kelduhverfi, og barst
síðan út frá honum á næstu bæi,
þó ekki í neinum stökkum.
Veikin er búin að vera lengi
hér á íslandi en fór ekki að breið-
ast út að neinu marki fyrr en
bændur fóru að breyta um bú-
skaparhætti, gefa fénu inni en
hætta útibeitinni. Veikin er í hús-
unum og smitast ábyggilega oft-
ast þar.“
- Hvernig leið þér um haustið
eftir að féð var farið?
„Mig vantaði alltaf eitthvað,
var alltaf að leita að einhverju.
Pó voru verkefnin mikil við að
endurnýja fjárhúsin og hreinsa
til. Þetta er mikil breyting að
Böðvar Baldursson og unnusta hans, Guðrún Lára Pálmadóttir, bæði
nýútskrifaöir búfræðingar.
ég yrði fimmtugur, vera þá kom-
inn vel á flot fjárhagslega og búa
með sauðfé og svín. En ég hætti
ekki með kýrnar því riðan var
komin á fullt hér í kringum mig.“
Baldur er fæddur og uppalinn í
Yztahvammi, var næstyngstur af
sjö börnum hjónanna Guðrúnar
Gísladóttur frá Presthvammi og
Jóns Gunnlaugssonar frá Geita-
felli.
Bóndi í þeim öllum
Um tildrögin að því að Baldur
tók við búinu á sínum tíma segir
hann: „Ég held að aldrei hafi ver-
ið rætt neitt sérstaklega um þetta,
Ég hafði varla farið út fyrir tún-
garðinn áður og maður þroskast
á því að fara að heiman. Pað var
ekki fyrr en 1958 sem Fanney
kom hingað. Þar til var ég vinnu-
maður hjá foreldrum mínum og
fór á vertíðir á veturna, ætlaði að
græða eins og aðrir en það tókst
nú aldrei. Vélamenningin var
kominn af stað og maðurþurfti að
hafa pening sem enginn var til.
Við Fanney bjuggum síðan fé-
lagsbúi með foreldrum mínum
þar til 1967 er heilsan bilaði hjá
föður mínum og þeir fluttu til
Húsavíkur.
Börnin okkar, öll fimm, hafa
verið ákaflega hjálpleg við
búskapinn. Pað er bóndi í þeim
Hvaða tilfinningar bærast í brjósti bóndans sem
dag nokkurn þarf að sjá á eftir öllu fé sínu í gröfina
vegna riðuveiki? Maður getur veigrað sér við að
spyrja slíkrar spurningar. Baldur Jónsson,
Yztahvammi í Aðaldal er einn þeirra bænda sem
fyrir tveim árum upplifði það að þurfa að farga öllu
sínu fé. En í haust voru fjárhúsin í Yztahvammi
tekin í notkun á ný eftir að fallegur hópur af
gimbrum hafði verið sóttur í Þistilfjörðinn.
Fjármaðurinn, Baldur var glaður á góðviðrisdegi
yfir nýja fjárhópnum. Þá kvaddi Dagur dyra og
spurði fyrst um þessa skelfilegu reynslu,
niðurskurðinn.
ær aftur, og ég hef sennilega
fengið góð ærefni.“
- Stóðstu mjög einn í þessum
átökum?
„Fanney stendur alltaf við hlið-
ina á mér. Og einnig aðrir í fjöl-
skyldunni en það var bara ekkert
barnanna heima þessa daga, Sig-
þóra var í skóla fyrir sunnan og
Böðvar á Hvanneyri en dóttir
okkar sem býr á Húsavfk skrapp
til okkar. Ég sótti ekki eftir styrk
annars staðar frá.
Jú, í sjálfu sér er ég trúaður
maður og hef fengið sönnun fyrir
því í lífinu að til eru miklir kraft-
ar sem maður skilur ekki. Pórir
Sveinbjörnsson, gamall maður
sem var hér í sjálfsmennsku og ég
var mikið með sem barn, talaði
mikið við drottin og sýndi honum
hiklaust í tvo heimana ef honum
mislíkaði eitthvað. Þessi maður
átti nokkrar kindur sem hann
heyjaði fyrir og ef rigndi ofan í
hjá honum þá talaði hann við
þennan þarna uppi. Ég ímynda
mér að ég hafi lært af gamla
manninum að tala upphátt við
„Auðvitað var maður lengi
búinn að búast við þessari veiru.
Fyrsta kindin var tekin á Hrauns-
rétt fyrir tveim árum, hún kom
þá af fjalli. Eftir hálfan mánuð
var kominn úrskurður um að hún
væri með riðu og um miðjan
október fór það allt saman, 226
ær.“
Pað er sársauki í rödd Baldurs
en hann er beðinn að lýsa þessum
erfiðu stundum nánar: „Pað var
bara ein þögn hjá mér. Ég man
þegar ég kom hér ofan brekkurn-
ar með ærnar í síðasta sinn í
glaðasólskini. Fimm forystuær,
þar af þrjár veturgamlar, langaði
til að fá frelsið og það munaði
engu að ég leyfði þeim að fara -
og öllu saman. Ég var alveg að
guggna. En maður lét náttúrlega
eitthvert vit komast að.
Það var þungbærast þegar ég
smalaði fénu inn í hús. Ég vissi
að ég mundi aidrei sjá þessar for-
ystuær framar og sennilega aldrei
fá svona góðar forystuær eins og
mér fannst þessar vera. En ég
bjóst við að ég gæti fengið góðar
Hjónin í Yztahvammi, Baldur Jónsson og Fanney Helgadóttir.
missa einn liðinn úr búskapnum.
Við erum með einar 20 kýr og
þekktum ekkert annað en að
vinna frá morgni til kvölds, en
þarna kom svo eyða sem við viss-
um ekki hvað við áttum að gera
við.“
- Ertu mikið gefinn fyrir sauð-
féð?
„Já, ég hef aldrei viljað sjá
neitt annað. Kýrnar höfum við
aðeins vegna teknanna. Kúabúið
var hér fyrir, það setti faðir minn
upp 1944 þegar skorið var niður
vegna mæðiveikinnar. Ég ætlaði
mér að hætta með kýrnar þegar
það þótti bara sjálfsagður hlutur.
Ég var drifinn á bændaskóla og
þótt ég væri ekki yfir mig hrifinn
af því þá nýttist mér námið, en
margt sem kennt var er orðið
úrelt nú.“ Baldur fór ekki erind-
isleysu að Hólum því þar kynntist
hann Fanneyju Helgadóttur frá
Hafursstöðum í Öxarfirði sem
siðar varð lífsförunauturinn.
Hún var við nám í Húsmæðra-
skólanum á Löngumýri og
heimboð tíðkuðust milli skól-
anna. „Hólar voru góður staður
og Kristján Karlsson var geysi-
lega góður og elskulegur maður.
öllum. Maður er að berjast við að
hafa búið í lagi svo einhver af
marins fólki vilji taka við því, það
er búið að byggja þessa jörð
tvisvar upp. Faðir minn byrjaði
og byggði hana upp og síðan tók
ég við og endurnýjaði allt
saman.“
Eitt barna Baldurs og Fanneyj-
ar var heima þegar Dag bar að
garði í Yztahvammi. Það var
Böðvar, hann útskrifaðist sem
búfræðingur frá Hvanneyri í vor
ásamt unnustu sinni sem heitir
Guðrún Lára Pálmadóttir og er
úr Kópavogi.