Dagblaðið Vísir - DV - 31.10.1995, Blaðsíða 16

Dagblaðið Vísir - DV - 31.10.1995, Blaðsíða 16
16 ilveran ÞRIDJUDAGUR 31. OKTOBER 1995 Nýjar rannsóknir á mannsheilanum: Tilf inningar vega þungt í greindinni Flest okkar kannst við greindar- vísitölu og próf sem gerö hafa veriö til þess að mæla hana. Greindarvísi- talan hefur síðan verið það viðmið sem notast hefur verið við í sam- bandi við greind. Slðustu ár hafa vísindamenn í æ ríkari mæli beint sjónum sínum að tilfinningunum og halda því fram að kannski sé þar komin betri aðferð til þess að mæla greind. Sykurpúðaprófið Framtíð fjögurra ára barna virðist nú vera eins og opin bók fyrir vísindamönnum og þurfa þeir aðeins að fylgjast með áhuga þeirra á sykurpúðum. Þeir bjóða einu og einu barni inni í autt herbergi og byrja mildilega pyntingu. „Þú getur fengið þennan sykurpúða strax en ef þú bíður meðan ég skrepp aðeins frá getur þú fengið tvo þegar ég kem aft- ur." Með það er vísindmaðurinn rokinn á dyr. Sum börn rjúka strax á sykurpúð- ann, önnur þola við í nokkrar mínútur og gefast þá upp og enn önnur vilja fyrir alla muni reyna að þrauka og bíða eftir hinum sykurpúðanum. Þau hylja augu sín, syngja fyrir sig sjálf, lúta höfði í spenningi, reyna að fara í einhvern leik eða jafnvel að leggjast til svefns. Þegar vísindamaðurinn kemur til baka gefur hann börnunum sykurpúðann sem þau hafa haft svo mikið fyrir að vinna sér inn og síðan bíða vísindin eftir að þau vaxi úr grasi. Betri sem biðu Þegar börnin ná menntaskóla- aldri hefur margt undravert gerst. í könnun á meðal foreldrá og kennara barnanna kemur í ljós að þau sem fjögurra ára gátu beðið eftir seinni Greind: Eitt fyrirbæri eða mörg „Frá fornu fari hafa menn deilt um það hvort líta eigi á greindina sem eina eða marg- skipta. Þáð sem fræðimenn hafa skilgreint sem hluta af greind hefur innbyrðis fylgni. Það er kannski smekksatriði hvort menn líta á þetta sem eitt fyrir- bæri eöa mörg með fylgni sín á milli," sagði sálfræðingur sem DV ræddi við um greind í gær. Sálfræðingurinn sagði að menn væru að velta því fyrir sér hvort hefðbundin greindarpróf næðu yfir það sem kallað hefur verið félagsgreind. „Fræðin hafa mikið fjallað um muninn á rökhugsun ann- ars vegar og heild hins vegar. Ætli menn séu ekki að tala um þessa heild þegar talað er um tilfinningalega greind, þ.e. hvernig fólk áttar sig á aðstæð- um almennt." Hann sagði menn gera mun á svokallaöri kristall- aðri greind, sem mótast af skólakerfinu og uppeldi, og fiæðigreind, hæfni mannsins í upprunalegri mynd, sem ekki hefur skólast neitt. Hann sagð- ist ekki kannast við hugtakið um tilfinningalega greind. -sv í greininni í Time er fjallað um tilfinningalega greind, nokkuö sem varla fæst með því að liggja yfir námsbókum. Hins vegar getur tilfinningalega greindin haft áfhrif á það hverjir ná árangri í námi og hverjir ekki. sykurpúðanum hafa reynst vinsælli, með meiri aðlögunarhæfni, hug- rakkari, sjálfstæðari og áreiðanlegri unglingar. Hin börnin, sem létu freistast, eru líklegri til að verða einmana, skapstyggari og þrjóskari þegar kemur að unglingsárunum. Svo virðist sém það sé mikill hæfileiki að kunna að „fresta gleðinni" (líkt og með sykurpúð- ana). Þar er um að ræða baráttu á milli rökhugsunar og þeirrar órök- rænu, þeirrar sem snýr að tilfinn- ingunum. Þessi hæfileiki er merki um það sem kallað er tilfinningaleg greind (EQ). Hana er ekki hægt að mæla á greindarprófi (IQ). Tilfmningaleg greind er ekki and- staðan við hina hefðbundnu greind, sem mæld er með greindarvísitólu. Sumir hafa blessunarlega mikið af hvorutveggja, aðrir lítið. Það sem vísindamenn hafa verið að reyna að skilja er hvemig þessir tveirhlutir vinna saman, hvernig hæfileiki manns til að vinna á streytu t.d. hef- ur áhrif á hæfni til einbeitingar og að nota greindina. Nú eru vísinda- mennirnir, sem um þetta hafa fjallað, á einu máli um að hin hefðbundna greind, mæld í greindarvísitölu, sé einungis 20% prósent af heildinni, restin liggi á öllum sviðum öðrum, allt frá stéttarstöðu til heppni og til þess taugakerfis sem þróast hefur í mannsheilanum í milljónir ára. Endursagt úr Time Ein leið til að mæla tilfinningalega greind Suma hluta tilfinningalegrar greindar er hægt að mæla. Bjartsýni er t.d. góður mælikvarði á sjálfs- traust fólks. Það hvort fólk bregst við hindrunum ýmiss konar með svartsýni eða bjartsýni hefur sýnt sig hafa áhrif á hvernig fólki reiðir af í skóla, íþróttum og ákveðnum atvinnugreinum. Til að kanna þessa tilgátu var búiö til spurningapróf fyrir tryggingasala ákveðins fyrirtækis í Bandaríkjunum. Fólk var beðið að setja sig í ákveðnar aðstæður og svara annað hvort með A eða B. Dæmi úr prófinu Þú gleymdir afmæli maka þíns. A. Ég er gleyminn á afmælisdaga. B. Ég var upptekinn við annað. Þú skuldar bókasafiiinu vegna þessa að þú gleymdir skiladegi bókar. A. Ég gleymi skiladegi bókar oft þegar ég sekk mér ofan í lestur. B. Eg var svo upptekinn við að skrifa greinina að ég gleymdi að skila bókinni. Þú missir stjórn á skapi þinu við vin. A. Hann eða hún er alltaf að ergja mig. B. Hann eða hún var í vondu skapi. Þér var refsað fyrir að skila skattaskýrslunni seint. A. Ég fresta alltaf að skila skatta- skýrslunni. B. Ég var latur við að ganga frá skattamálunum þetta árið. Þér finnst þú útkeyrður. A. Ég fæ aldrei tækifæri til að slaka á. ... B. Ég var sérstaklega upptekinn þessa viku. Þú dettur oft þegar þú ert á skíðum. A. Skiðaiðkun er erfið. B. Brekkurnar voru ísilagðar. Þú þyngist í fríum og losnar ekki vio aukakílóin. A. Megrúnarkúrar hafa yfirleitt ekkert að segja. b. Megrunarkúrinn, sem ég prófaði, virkaði ekki. Jákvæðir og neikvæðir Niðurstöður þessa prófs leiddu í ljós að þeir sölumenn sem oftar svöruðu með B en A reyndust betur hæfir til þess að jafna sig eftir slæma söludaga, náðu sér betur eftir höfnun og hættu síður í vinnunni. Bjartsýnt fólk hefur tilhneigingu til að meðhöndla hindranir og mótlæti sem tímabundiö ástand og þar með óyfirstíganlegt. Svartsýnir taka sömu hlutum persónulega. Það sem aðrir líta á sem breytilegt og staðbundið ástand skoða þeir sem óbreytanlegt og óendanlegt. Endursagt úr Time Þumjlyndir og reiðir: Geta ekki lært Skóli í Bandarikjunum tók upp verkefm á sviði tifinningalegra málefna fyrir fimm árum með það að markmiði að hjálp nemendunum að fást við reiði, vonbrigði og einmanaleika. Síðan þá hefur slagsmálum í matartímum fækkað úr tveimur, þremur á dag og niður 1 nánast engin. Nemendur, sem eru þunglyndir eða reiðir, geta ómögulega lært. Þeir sem eiga í erfiðleikum með að öðlast viðurkenningu skólafélaga sinni eru tvisar til átta sinnum líklegri til þess að falla út úr skólum en vinsælir nemendur. Tilfinninyar: Hvar og til hvers? Siðustu öldina hafa visinda- menn lært nógu mikið um heilann til þess að dæma um hvaðan geðbrigði (tilfinningar) koma og til hvers við þurfum þau. Frumstæðar tilfmningaleg- ar svaranir halda um lykilinn að því að komast af: Ótti dælir blóði inn í stóru vöðvana svo að auðveldara sé að forða sér; undrun lyftir augabrúnum svo að augun hafi víðari sjón- deildarhring og safni þeim mun meiri upplýsingum um óvæntar uppákomur. Viðbjóður hrukkar upp á andlitið og lokar nasaholum til þess að halda úti vondri lykt. Snákur eða ekki snákur Fjallgöngumaður á þröngum göngustíg sér útundan sér eitthvað langt og mjótt í grasinu til hliðar við hann. Hann kastar sér til hliðar áður en hann áttar sig á því að þetta var aðeins spýta sem leit út eins og snákur. Þá fyrst róast hann aftur. Heilabörkurinn nemur boðin nokkrum milliskúndum eftir hin ósjálfráðu viðbrögð og leiðréttir þau þar með. Erfiðastað stjórna reiðinni Auðveldara virðist að hafa stjórn á sumum taugaboöum en öðrum. Það þarf ekki að koma á óvart að reiði er með því erfiðasta, kannski vegna þess gildis sem hún hefur til þess að reka fólk til aðgerða. Sérfræðingar halda að fólk reiðist í langflestum tilvikum vegna þess að þeim finnst yfir sig gengið, það sé rænt því sem er þeirra með réttu. Skrítnir einmana snillingar Sýnt þykir að greindarvísitala geti orðið þess valdandi að maður verði ráðinn í eitthvert starf en stöðuhækkunina fær hann út á tilfinningalegu greindina. Hæfustu starfsmenn ákveðins framkvæmdastjóra voru ekki þeir sem höfðu hæsta greindarvísitöluna; þar voru þeir sem náði sambandi við fólk í gegnum tölvupóst, voru góðir samstarfsmenn og sniðugir í allri samvinnu. Þeir voru mun líklegri til þess að fá fólk til samstarfs við sig til þess að klára tiltekin verkefni en skrítnu, einmana snillingarnir. -sv

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.