Dagblaðið Vísir - DV - 25.10.2003, Blaðsíða 11

LAUGARDAGUR 25. OKTÚBER 2003 SKOÐUN 11
Femínisti - eða hvað?
Sj U(KARCA4S?IST1U
Jónas Haraldsson
aöstoöarritstjóri - jhar@dv.is
Ég er svo lukkulegur að vera um-
kringdur konum. Eftir að synir
mínir fóru að heiman hef ég notið
þess að búa með konum, eigin-
konu og dætrum. Það sambýli hef-
ur gengið vel. Þær eru ljúfar við-
móts og ég reyni af fremsta megni
að hegða mér eins og maður. Ég vil
hlut þeirra allra sem mestan og
bestan í lífinu. Konan vinnur ekki
síður langan vinnudag en ég, ber
mikla ábyrgð en fær um leið notið
atgervis síns. Stúlkurnar eru í skóla
og standa sig með prýði. Þær upp-
skera vel vegna þess að þær eru
duglegar og samviskusamar.
Upphafsdagur jafnréttisviku
Femínistafélags Islands var í gær.
Þann dag hvatti félagið konur til að
leita réttar síns, fara fram á launa-
hækkun enda væri kerfisbundinn
launamunur kynjanna frá 8 til 30
prósent. Mér varð hugsað til minna
kvenna, konu og dætra. Auðvitað
eiga þær rétt á sömu launum og
karlar fyrir sömu vinnu. Hið sama
gildir um allar konur. Þetta er svo
sjálfsagt að það þarfnast ekki frek-
ari rökstuðnings.
Flekklaus fortíð
Þar sem ég var farinn að hugsa
um jafnréttismál, svo sem eðlilegt
er í upphafi jafnréttisviku, leit ég í
eigin barm. Það er hollt hverjum
manni. Ég spurði sjálfan mig hvort
ég væri sannur jafnréttissinni, ekki
bara í orði, heldur líka á borði. Við
nána innri skoðun skoðun sann-
færðist ég um að svo væri. Ég hvarf
allt aftur til bernskunnar. Gekk ég á
rétt systra minna þá? Nei, ég gat
ómögulega munað það. Ef þær
þurftu að þvo upp oftar en ég,
leggja á borð eða ryksuga var það
varla mér að kenna. Ég man ekki
betur en ég hafi tölt út í búð þegar
um var beðið eða tekið það mesta
af gólfinu í herberginu. Mamma
stjórnaði heima. Ég treysti því að
hún hafi séð til þess að framlagi
okkar systkinanna til heimilishjálp-
ar hafi verið deilt á syni jafnt sem
dætur af sanngirni.
Ég varð að vita vissu
mína. Hafði ég gengið
oflangt með því að
leyfa myndbirtinguna?
Hafði ég sært mína
andlegu systur? Var ég
ekki femínisti þegar allt
komtilalls?
Hvað með minn eigin búskap,
framlag til heimilisverka, barna-
uppeldis og umsjónar allrar? Jú,
vera kann að konan hafi verið held-
ur drýgri hvað þetta varðar þegar
börnin voru lítil en það veit guð að
ég reyndi. Ég gerði það sem um var
beðið, þvoði upp þegar þannig stóð
á og sýndi stöðugar framfarir í
bleiuskiptum eftir því sem á leið.
Kunnáttan var svo sem ekki með-
fædd. Örlítið kann að hafa hallast á
í matargerðinni en ég átti mína
spretti, það má ég eiga.
Formálalaust
Hafandi komið þetta jákvætt út
úr fortíðinni ákvað ég að skoða nú-
tímann. Staðfesting á því hvort
maður sé sannur jafnréttissinni
fæst ekki nema með nákvæmum,
helst vísindalegum samanburði.
Spurningin var raunar sú hvort ég
gæti ekki gengið alla leið og fullyrt,
án teljandi efasemda, að ég væri
ekki aðeins jafnréttissinnaður,
heldur hreinn og beinn femínisti.
Sú spurning hafði raunar vaknað
aðeins áður en jafnréttisvikan rann
upp í gær, björt og fögur. Til mín, á
ritstjóm blaðsins, leitaði nefnilega
femínisti á dögunum, ung kona og
gott ef ekki fulltrúi í staðalhópi
Femínistafélagsins. Það er virðu-
legt starfsheiti. Því varð ég, jafnrétt-
issinnaður sem ég er, glaður þegar
fulltrúi hópsins heimsótti mig. Sæll
í hjarta vildi ég bjóða femínistan-
um kaffi, uppveðraður af þeim
heiðri sem mér var sýndur. Það
hvarflaði að mér að fulltrúinn ætl-
aði að heiðra mig á einhvern hátt
fyrir jafnrétti í hugsun og gjörð eða
jafnvel fá mig, fyrir hönd blaðsins,
til að ávarpa aðra femínista, bræð-
ur og systur í andanum. Ég hugðist
grípa hönd femfnistans, kynna mig
og segja: „Sæl, ég er femínisti,“ en
því náði ég ekki. Áður en ég mátti
mæla, hvað þá nefna kaffisopann
við konuna, bar hún það á mig for-
málalaust að ég væri klámhundur,
réttnefndur pornódog eins og þeir
verða svæsnastir.
Þátttakandi í soranum
Ég missti andlitið fyrir framan
femínistann, konuna sem ég hafði
örskömmu fyrr talið systur f andan-
um. Gat það verið að ég, sem ekki
má vamm mitt vita og taldi mig í
útvöldum hópi femínista, væri
klámhundur? Hvað hafði ég til saka
unnið?
Konan skellti blaði dagsins á
borðið fyrir framan mig. „Sérðu
þetta?" sagði hún og benti á mynd í
blaðinu af léttklæddri konu. „Já,“
tautaði ég og horfði skilningssljór á
myndina enda sá ég ekki glæpinn.
Konan á myndinni var að sönnu
ekki klædd til útivistar að vetri á
norðlægum slóðum en varla ósið-
samlega að mínu mati, í brjósta-
haldi, með snúrur og sundbuxur
um sig miðja. „Þú tekur þátt í klám-
væðingunni með því að birta þessa
mynd í blaðinu," hélt konan áfram,
benti enn á myndina og horfði í
augun á meintum klámhundi.
„Er ekki of langt gengið að kalla
það klám þótt kona sjáist í baðföt-
um á síðu dagblaðs," stamaði ég og
bætti því við að annað veifið birtust
slíkar myndir af piltum á mittis-
skýlum, svona smækkuðum
tarzanútgáfum. „Ekki eins oft, greip
femínistinn fram í, ekki eins oft.“
Ég horfði aftur á myndina (blaðinu
og síðan á konuna sem stóð fyrir
framan mig. „Hvað má, ef ekki
þetta?“ Það vildi ég í einlægni vita,
hafandi skömmu áður talið mig
sannan femínista, Unga konan
horfði kalt á mig. „Enga útúrsnún-
inga,“ sagði hún, „þið lítilsvirðið
konur með þessu."
Ég ætlaði að segja ungu konunni
sem heimsótti mig þetta síðdegi að
blaðið mitt væri siðprútt og hætti
sér lítið lengra en Kirkjuritið í
myndbirtingum en náði því ekki.
Hún snerist á hæli og fór. Eftir sat
ég, stimplaður klámhundur. Undir
því var hart að sitja. Ég varð að vita
vissu mína. Hafði ég gengið of langt
með þvf að leyfa myndbirtinguna?
Hafði ég með framferði mínu sært
mína andlegu systur? Var ég ekki
femínisti þegar allt kom til alls?
Bragarbót
Ég leitaði þegar uppi helstu
markmið femínista, markmið sem
ég taldi mín ekki síður en burt-
flognu konunnar. Þau voru helst að
vinna að jafnrétti kynjanna. Fráleitt
var ég á móti þeim markmiðum og
því síður baráttu gegn kynjamis-
rétti, ofbeldi, mansali og vændi.
Hugur minn róaðist nokkuð. Var ég
ekki tilbúinn að berjast fyrir bættri
stöðu kvenna á vinnumarkaði og
útrýma kynjabundnum launamun?
Ég hélt það nú og mitt vildi ég
leggja af mörkum til að styrkja þátt-
töku kvenna í opinberu lífí, fjöl-
miðlum og stjórnmálum. Hef raun-
ar skrifað um nauðsyn þess, ekki
einu sinni heldur þráfaldlega.
Hvað hafði ég þá gert af mér? Gat
það verið ein lína meðal markmið-
anna þar sem sagði að femínistum
bæri að uppræta staðalmyndir um
hlutverk og eðli kvenna og karla?
Hafði ég brugðist þar með þvf að
birta myndina af baðfatastúlkunni
en sjaldnar af tarzandrengjum á
lendaskýlum? Vera kann. Hugsgn-
legt var að ég hefði í hugsunarleysi,
með því að leyfa myndbirtinguna,
brenglað huga lesenda. Staðal-
myndir um hlutverk og eðli kvenna
og karla gengju úr lagi vegna þessa.
Slíkt er ekki gott fyrir sannan
femínista, eins og ég hélt mig vera.
Bragarbótar er þörf nú í jafnrétt-
isvikunni. Deilur um eðli karla og
kvenna eru ekkert grín. Þar er tekist
á um grundvallaratriði. Hafi jafn-
réttið brugðist ber að leiðrétta kúr-
sinn. Tarzanmyndir skulu það vera.
Hér dugar ekki hálfkák. Skrefið
verður að stíga til fulls.
Annaðhvort er maður femínisti
eða ekki.