Dagblaðið - 09.10.1975, Blaðsíða 11

Dagblaðið - 09.10.1975, Blaðsíða 11
Dagblaðið. Fimmtudagur 9. október 1975 11 Hvernig Pompadour arhaldi ó Lúðvík 15. HELGI PÉTURSSON Allt fína fólk Parisar kom i stórum hópum til stórkostlegrar nýrrar spákonu. Flestir komu til þess að heyra slúðursögur þær, er konan bar út, en Made- leine Poisson vildi fá að vita hvað framtiðin bæri i skauti sér fyrirhana sjálfa og dóttur henn- ar 10 ára gamla, Jeanne Antoin- ette. Lúðvik 15. Poisson fjölskyldan var ekki fátæk. Hún átti stórt hús i Paris og sumarhús i Senart-skógi. Það, sem skyggði á algjöra hamingju fjölskyldunnar, var að faðir Jeanne, hertoginn af Orleans, hafði orðið að flýja land er hann varð uppvis að fjársvikum. Og þennan vordag, 1731, sagði spákonan við Madeleine: „Ef þú bregður skjótt við nú verður dóttir þin næstum þvi drottning við 25 ára aldur og mun verða valdameiri en nokkur einvald- ur. Allt var skipulagt. Jeanne, sem alla tið var ákaf- lega fingerð og hafði stór dimm- blá augu, rifjaði upp allan undirbúninginn tólf árum siðar. þegar hún hét orðið Madame la Marquise de Pompadour, opin- ber ástmær Lúðvíks konungs 15. Það fyrsta, sem hún gerði, var að launa spákonunni riku- lega. Og næstu tólf árin voru skipulögð út i æsar. Móðir henn- ar giftist fljótlega rikum herfor- ingja, Le Normant de Tourne- hem, aldrei hefur verið hægt að sanna hvort hún raunverulega var gift Poisson, — og með her- foringjanum lagði hún á ráðin um framtið stúlkunnar. Beztu kennarar kenndu henni tónlist, framkomu og dans. Ahrif: A táningaaldri gat hún auð- veldlega verið með i umræðum um nýjustu bækur og ljóð. Og hún varð 20, — en það var bara eitt atriði sem á skorti. De Tournehems-fjölskyldan hafði áhrif, en ekki við hirðina. Svo þau giftu Jeanne Charles Guillaume le Normant d'Etoil- es, syni rikisféhirðisins. Hann var lftill, ljóturkall, sem Jeanne hafði alltaf óbeit á, en hann fór reglulega á veiðar með konung- inum i Senart-skóginum. Móðir Jeanne og stjúpfaðir komu þvi i kring að hin nýgifta stúlka var i fylgdarliðinu þegar hinar kon- unglegu veiðar fóru fram. Hún ók með fylgdarmanni i litlum opnum vagni og gætti þess að vera áberandi klædd. Og konungurinn beit á agnið. Hann minntist tvisvar á „litlu fallegu stúlkuna i vagninum" viðfylgd- armann sinn og bað hann að komast að hver hún væri, auk þess sem hann bað um að allt, sem veitt yrði þann daginn, yrði sent heim til stúlkunnar. Slúðrið um stúlkuna. sem konungurinn hafði ekki einu sinni hitt persónulega, náði eyr- um Ducesse de Chateauroux, þáverandi ástkonu konungsins. Hún gekk þannig frá málum að konungur tók sjálfur við stjórn herja sinna i austurrisku strið- unum. Þá tóku örlögin, — sumir segja Binet fylgdarmaður kon- ungs, — i taumana. Hertogaynj- an veiktist skyndilega og lézt af ókunnum orsökum. Konungur- inn varð að snúa heim. Sex mánuðum siðar, þrem ár- um eftir að Jeanne hafði gengið i hjónaband, kom Binet i heim- sókn með heimboð frá konung- inum. Konungurinn hafði efnt til grimudansleiks i Paris og vildi að hún og maður hennar kæmu. Samtimaheimildir segja að Lúðvik hafi ekki getað haft aug- un af henni. Að dansleiknum loknum fylgdi hann henni heim i hús móður hennar i París. Nokkrum vikum siðar yfirgaf Jearme eiginmann og heimili, flutti til Versala og var opinber- lega tilnefnd ástkona konungs. Innan árs titlaði konungur hina 23ja ára gömlu ástkonu sina, Jeanne Antoinette d'Etoil- es, de Pompadour greifynju og fór og kynnti hana fyrir Mariu drottningu sinni.' Frá þeim degi og þar til hún lézt 1764 eyddi konungur nánast öllum fritima sinum með Pompadour. Hneyksli Sjaidgæft varð að konungur hreyfði sig um fet án þess að ráðfæra sig við hana. Og hirðin var ákaflega auðfús. Allt, sem hún óskaði sér, gat hún fengið. Hneyksli og slúður breiddist út eins og eldur i sinu. Lúðvik skipaði herjum sinum við hlið austurrisku herjanna i sjö ára striðinu. Frakkland missti Indiur og Kanada til Englendinga í þvi striði. Kirkjan, sérstaklega Jesúitarnir, var sérlega hrein- skilin i áliti sinu á völdum ást- konu konungsins. Hún ákvað þvi að taka til sinna ráða. Það var ekki auðvelt að fá konunginn til þess að taka þátt i striði, en henni tókst það sem hún hafði ætlað sér eftir að hafa þrefað við konung i 10 ár 1762 gaf konungur út lög sem bönnuðu Jesúitaregluna. Og slúðursögurnar náðu mik- illi útbreiðslu. Konunni i Versöl- um var kennt um allar þjáning- ar hinna fátæku i Paris. Það varð hættulegt fyrir konunginn og ástkonu hans að ferðast til Parisar. Grjóti var kastað að vagni þeirra og reynt var að ráða konunginn af dögum. Pompadour lét þá gera einka- veg beint frá Versölum. Og sá vegur er ennþá þar — og heitir ennþá Byltingarbraut. Hún tilkynnti að hún hefði lát- ið gera þennan veg til þess að minnka atvinnuleysi en Paris- arbúar trúðu henni ekki. Þá stofnaði hún herskólann fræga, L'Ecole Militarie: „Franski herinn verðurað vera sterkur." Fólkið leit hins vegar á það mál sem einfalt bragð til þess að vinna traust hersins. Hún taldi konung þá á að stofna til postulinsiðnaðar i nálægð Serv- es. Grinistar ortu klúr ljóð og teiknuðu skopmyndir sem sýndu hana henda diskum i höf- uð konungsins. Á einu ári eyddi konungur yfir 60.000 frönkum til persónulegra þarfa hennar. Hún gprtaði af þvi að hún hefði eigin öryggislög- reglu og að hún hefði fyrirskip- að yfirmanni póstþjónustunnar að senda sér óll bréf sem að ein- hverju leyti væru grunsamleg. En hin gifurlega sálræna og likamlega áreynsla, sem var þvi samfara að gæta stöðugt ó- sýnilegra óvina, fór að setja mörk sin á hana. Hún nálgaðist nú 43. árið, feg- urð hennar fölnuð, hafði ljótan hósta og léttist stöðugt. Hugrekki Læknarnir sögðu Lúðvik að hún væri að deyja og kröfðust þess að hún yrði flutt frá Versöl- um þar eð einungis konunglegar persónur mættu deyja þar. En hinn veikgeðja konungur sýndi i eitt skipti örlitinn snefil af hug- rekki. Greifynjan átti að deyja „næstum þvi eins og drottning". Endalokin urðu i april 1764. Dagana áður hafði verið hlýtt veður, en er frú Pompadour lézt i Versölum skall á rigning og þrumuveður. Strax og hún hafði tekið sið- ustu andvörpin var vagni ekið upp að höllinni. Likami valda- mestu konu Frakklands var borinn út i skyndi og ekið á brott. Madame Pompadour KRUPS KAJftVÍLA* FÁSII RAITÆKJAVíRnUNUM UW ALLT LAND ERITN Al) I í V1J \ Vöruafgreiðslur okkar i Bíldshöföa 20 Vöruafgreiðslan Klettagörðum 1 og 9 er flutt. Vöruafgreiðslan Sölvhólsgötu flyst helgina 26. október. Athugið: Afgreiðsla flugfylgibréfa verðurfyrst um sinn í sama húsnæði við Sölvhólsgötu. Sími 21816. Nýtt símanúmer 82855. Bíldshöfða 20 FLUGFELAC LOFTLEIDIfí ISLANDS FÉLÖG SFM ANNAST FLUTMJVG FYRIR YDUll

x

Dagblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið
https://timarit.is/publication/260

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.