Frjáls verslun - 01.05.1944, Side 17

varpserindi. öll þessi umsvif voru almenningi
lítt að skapi, og má því gera ráð fyrir að fullt
eins mikið hafi verið gert út ,,lúxuslífi“ Vída-
línshjónanna og réttmætt var.
En hvað sem því líður, er víst að Louis Zöllner
var algerlega mótfallinn ráðbreytni félaga síns.
Þótti honum sízt góðri lukku stýra að Vídalín
skyldi fara að hafa sig frammi í stjórnmálum
á íslandi. Honum var mjög í mun að halda fyrir-
tæki sínu utan við flokkadeilurnar. Auk þess
gat ekki hjá því farið, að jafn hófsömum manni
og Louis Zöllner, findist fyrirtækið verða fyrir
óþarflegum kostnaði af risnu þeirra hjóna. En
ekkert var honum þó eins á móti skapi og ráða-
gerðin um húsbygginguna á ,,batteríinu“, með
útsýn yfir innsiglinguna til höfubstaðarins. Hon-
um sárgramdist það yfirlæti, sem honum fannst
sú hugmynd bera með sér.
Árið 1901 slitu þeir Vídalín og Zöllner félags-
skap sínum. Eftir það fékkst Vídalín ekki við
kaupsýslu, svo teljandi sé. Þótt hann væri þá
maður á bezta aldri, tæplega hálffimmtugur,
var heilsu hans tekið mjög að hraka og starfs-
kraftarnir á þrotum. Urðu síðustu æviárin hon-
um að mörgu mótdræg. Árið 1906 skildi kona
hans við hann og giftist, í þriðja sinn, H. Mat-
zen prófessor í lögum við Hafnarháskóla. Flutt-
ist Vídalín þá alfarinn til Reykjavíkur og bjó
síðustu misserin hjá systur sinni, frú Kristínu,
og manni hennar, Jóni landsbókaverði Jacobson.
Jón Vídalín safnaði forngripum víða um land.
Ánafnaði hann landi sínu safn þetta eftir sinn
dag. Er það sérstök deild á Þjóðminjasafninu,
Vídalínssafn. Hann andaðist í Reykjavík 20.
ágúst 1907, tæplega fimmtugur að aldri.
Oft hef ég, bæði fyrr og síðar, heyrt Louis
Zöllner tala um Jón Vídalín. Hefir hann jafnan
minnst hans mjög vingjarlega. Hinsvegar telur
Zöllner kvonfangið hafa verið Vídalín til lítillar
gæfu. Það kann vel að vera. Ekki má þó gleyma
því að þeim Vídalínshjónunum virðist hafa ver-
ið líkt farið um höfðingsskap og glæsimennsku
og rausn alla. Enda minntust margir þeirra af
mikilli aðdáun og hlýjum hug.
Mér er minnisstætt samtal er ég átti fyrir
mörgum árum við vin minn einn, roskinn bónda,
skýrleiksmann en einþykkan nokkuð og þröng-
sýnan. Þetta var í heimsstyrjöldinni fyrri. Þá
áttu Þjóðverjar marga aðdáendur hér á landi
og meðhaldsmenn. Meðal þeirra var bóndi þessi.
Hann hældi Þjóðverjum á hvert reipi, fyrir
hreysti þeirra og hermennsku, lærdóm og mann-
FRJÁLS VERZLUN
kosti. En að sama skapi lá honum illa orð til
Englendinga, hvað þá vera aukvisa og löður-
menni og bað þá aldrei þrífast. „Þetta eru ger-
ómögulegir menn“, sagði bóndi og hnykkti á
orðunum. Ég spurði hann nú á hverju hann
byggði þessa dóma sína. Jú, það hafði flækzt
til enskur ferðalangur, „bölvaður ræfill og
versti durtur, sem nokkurntíma hefir gist á mín'u
heimili“. En svo höfðu komið til hans tveir
Þjóðverjar og verið hjá honum nætursakir. Þeir
höfðu talað íslenzku „eins og þú og ég“ og spjall-
að við hann um alla heima og geyma. „Það
voru afbragsmenn.
Þetta voru einu persónulegu kynnin, er bóndi
þessi hafði af þjóðum þeim, sem um var rætt,
og á þessum forsendum var dómur hans upp-
kveðinn, til- sýknu jafnt og sektar. Sleggjudóm-
ur munu menn segja. Að vísu. En þetta eru
manna dæmin. Lengi býr að fyrstu gerð. Sé
komið til ókunnugs staðar á sólbjörtum sumar-
degi, mótast í hugann ánægjulegri mynd, en ef
komið er til sama staðar í skammdegismyrkri
og slagviðri. Margir hafa tekið óyndi, vegna þess
að þeir hafa fengið vont veður daginn sem þeir
komu til dvalarstaðar síns. Fyrstu kynnin eru
jafnan áhrifamest, ævilöng samúð eða andúð,
vinátta eða óvinátta, verða oft til í einu vetfangi,
við fyrstu sýn.
Louis Zöllner hefir kynnst Islendingum
hundruðum saman. Ekki gat hjá því farið að
misjafn sauður væri í svo mörgu fé.
En nú, þegar kvöld er komið og viðskiptum
lokið, leggur hlýjan bjarma hinna fyrstu kynna
yfir liðna atburði, liðna menn, liðnar sjóferðir,
vorkvöld og haustdaga í fjarlægu, ókennilegu
landi, þar sem sumarið verður andvaka af fögn-
uði, eftir gustkaldan, lotulangan vetur. Gamall,
þreyttur maður, hallar sér aftur í hægindastól-
inn og leggur aftur augun. Hann er sáttur við
samferðafólkið, sáttur við Guð og menn.
„Kaupfélag Þingeyinga“, segir Zöllner í end-
ui’minningum sínum, „var fyrsta félagið, sem
ég skipti við. Var fyrsta verk mitt að greiða
skuld þess við J. Lauritzen (£ 1150). Foi’maður
þess var Jón Sigui’ðsson á Gautlöndum, forseti
Alþingis. Sonarsonur hans, Þorlákur Sigurðs-
son hefir nú tekið við íslenzka konsúlatinu af
mér og veit ég að hagsmunir Islands ei’u þar í
góðum höndum; hann hefir starfað með mér í
i’úm fjöi’utíu ár. Dauða Jóns Sigurðssonar bar
að með hryllilegum hætti. Hann féll af hestbaki
á leið til Alþingis og andaðist nokkrum dögum
síðar. Mér rennur þessi atburður alltaf til rifja,
ekki sízt vegna þess, að ég hafði boðið honum
far til Reykjavíkur með skipi mínu „Stamford“,
17