Frjáls verslun - 01.05.1944, Síða 43

Bjarni Guðmundsson:
Þú skalt ekki-------?
Ég býst við að það sé alkunn staðreynd, að
óráðlegt sé að banna börnum um of. Barninu
hættir til að verða þústað, rækta með sér van-
máttarkennd, sem óvíst er um hvernig þróast
og getur tekið á sig undarlegustu myndir.
Nú er það ekki ætlan mín að ræða uppeldis-
fræði eða barnasálarfræði. Um það verða mér
lærðari menn að fræða almenning. Ég tek að-
eins þessa staðreynd að dæmi, til þess að varpa
nokkru ljósi á það, sem síðar verður sagt.
Hér á landi er það býsna útbreiddur siður að
banna. Fyrir nokkru var það haft á orði, að öll
lög eins löggjafarþings hefðu hafizt með orð-
unum: Enginn má . . .
Þar sem enginn má neitt er hætt við að menn
stelist til að gera það, sem þeim leikur hugur á.
Það er eitthvað ákaflega æsandi við að stela róf-
gert slíkar ráðstafanir nauðsynlegar. En vér
verðum að svo miklu leyti, sem framast er
mögulegt, án þess þó að grípa til nokkurra
gerfimeðala, eins og styrkja og annars þess
háttar, að að keppa að aukinni neyzlu, og þá
fyrst og fremst sakir neytendanna sjálfra, en
í öðru lagi og einnig til þess að koma í veg fyrir
atvinnuleysi. Hafi neyzlan um langt skeið verið
takmörkuð, og ef vér sökum þess eigum á hættu
að víðtækt atvinnuleysi skelli yfir þegar herinn
er afvopnaður, þá ættu eðlilegar gagnráðstaf-
anir að sjálfsögðu að vera fólgnar í því, að
ryfjja úr vegi öllum ónauðsynlegum hindrun-
um, sem standa í vegi fyrir aukinni neyzlu. Að
takmörkun á neyzlu innlendra markaðsvara,
undir þeim kringumstæðum, sem nú hefur ver-
ið lýst, hlýtur að orsaka atvinnuleysi, getur hver
maður séð. En innflutningshömlur, sem svifta
önnur lönd möguleikum til gjaldeyrisinneignar
hjá oss og takmarka þannig starfse.mi við út-
flutningsvörur vorar, myndu einnig standa í
vegi fyrir starfsemi vorri gegn atvinnuleysinu.
Samt sem áður er nú hafinn eftirstríðstíma
FRJÁLS VERZLUN
um, og allir vita að stolnar smakkast þær miklu
betur en gefnar. Reynsla þjóðarinnar af bann-
lögum virðist sanna, að þá fyrst er freistingin
orðin rík, þegar bann er annarsvegar.
Enginn skyldi halda að það sé neinn megin-
munur á innræti fullorðinna og barna. Þegar
barnið setur sig í þá hættu að verða barið á
fingur eða flengt, þá er það annaðhvort af því,
að freisting þess er mikil, eða hinu, að það er
allmikil unun í því fólgin að gera það, sem bann
að er.
Hinn fullorðni, sem drekkur vín, þrátt fyrir
bann, gerir það ekki alltaf af þeirri ástæðu, að
hann finni til ósigrandi löngunar í vínanda.
Oft og tíðum gerir hann það einmitt til þess að
trássa bannið. Stolnu rófurnar reynast góm-
sætari.
undirbúningur til takmörkunar á neyzlu og til
mikillar aukningar á ónauðsynlegum, eða jnið-
ur áríðandi framkvæmdum — oft samfara
óskaplegri eyðslusemi. Þetta er gert þrátt fyr-
ir það, að útlit er fyrir að arðvænlegar og í
mörgum tilfellum ólijákvæmilegar veltufjár-
þarfir verði áreiðanlega mikið meiri en tiltæki-
legt sparifé. Er þetta ekki merki þess, að vér
erum á rangri braut, og er ekki kominn tími til
gagngerðrar endurskoðunar á öllum friðarund-
irbúningnum svonefnda.
Það felst óhjákvæmilega mótsögn í því, að
takmarka vaxandi neyzlu, sem bæði er studd
af nægilegum kaupmætti og opnar víðtæka at-
vinnumöguleika, en skapa jafnframt nýjan
kaupmátt gagnvart neyzluvörum á þann hátt,
að beita gerfimeðulum til framkvæmdaútþenslu,
án þess að nokkur kaupmáttur í sparnaðarfomi
sé fyrir hendi. Áætlun sú um friðartíma skip-
an, sem nú er til meðferðar, bæði innanlands
og utan, væri mikið betur farin, ef þessi mót-
sögn væri numin burtu.
43