Lesbók Morgunblaðsins - 11.01.1997, Blaðsíða 26

Lesbók Morgunblaðsins - 11.01.1997, Blaðsíða 26
VILLIOND IBSENS í ERFIÐU FLUGTAKI BOKARKAFLI EFTIR NJORÐ P. NJARÐVIK Endurminningar Haraldar Björnssonar leikara, Sá svarti senuþjófur, komu út 1963 og vöktu verulega athygli, ekki sízt fyrir bersögli Haraldar og frásagnir hans gf allskonar árekstrum í leikhús- unum. Hér segir frá tækifæri sem hann fékk í lónó og fund meó Einari skáldi Benediktssyni. NÚ HAFÐI ég fengið til-. boð frá Leikfélagi Reykjavíkur um að setja upp Villiöndina á 100 ára afmæli Ibsens. Nú var það sjálfur höf- uðstaðurinn sem beið mín og ég hugði gott til þess að taka til starfa þar sem ég hafði ifetlað mér að setjast endanlega að. Svona getur maður verið einfaldur. Villiöndin er erfitt viðfangsefni, kannski erfiðasta leikrit Ibsens að setja á svið og eitt allra erfiðasta leikrit sem ég hef glímt við. Hér reyndi því á allan minn styrk. Vanda- málin vóru mörg og meðal annars fannst mér ég þurfa að vanda mjög til leikskrár þar sem hér var um að ræða slíka hátíðasýn- ingu. Ég var lengi að velta því fyrir mér hvern ég ætti að fá til að skrifa um höfund- inn. Þá datt mér í hug Einar Benediktsson skáld sem égvissi að var nýbúinn að þýða Pétur Gaut. Ég spurðist fyrir um það hvar hann byggi og fór síðan með hálfum hug niður í Veltusund af því ég hafði heyrt að hann væri ekki ævinlega mjög aðgengilegur. Mig minnir ég hafi hringt til hans daginn -<4ður, kynnt mig fyrir honum og spurt hvort hann vildi gera svo vel að taka á móti mér. Rödd hans var djúp og eilítið gróf, næstum hörð: - Já, já, gerið þér svo vel, komið þér bara. Svo fór ég daginn eftir og barði að dyrum hjá skáldinu. Ekki kom hann sjálfur fram heldur einhver maður sem vísaði mér inn í stóra stofu sem var búin Chesterfield-hús- gögnum með svörtu leðri. Stólarnir vóru svo djúpir að maður sökk ofan í þá og vildi helzt aldrei standa upp aftur. Skáldið tók afskap- lega elskulega á móti mér og_ spurði hvort ekki mætti bjóða mér sjúss. Ég þorði ekki annað en þiggja sjússinn til að styggja hann ekki. Svo settist hann andspænis mér og sagði: - Já, ég hef heyrt um yður. Þér eruð "nýkomnir frá námi í leiklist erlendis, er ekki svo? Hvernig getið þér þolað að Jeggja út í þetta hér þar sem ekkert er til sem heitir leiklist? Eg vona nú samt að allt gangi vel hjá yður og þér getið .____ gert eitthvert gagn. ^ g~*K jr^ jmt? Attuð þér annað eitthvert sérstakt erindi við mig? Hana nú, hugsaði Leikfétag Reykjavikur ég, þá er að stynja upp erindinu: - Já, þannig er mál með vexti að ég ætla að fara að setja ára - ll.janúar "PP Villiöndina . . . "4 i\ dTk T ~ Guð hjálpi / C# C# / yður- Ætlið Þér að m ~f Jr i I fara að setja upp 1897 Leikfe'tag Reykjavikur m Villiöndina hér? - Já, sagði ég, vitið þér það ekki að það er hundrað ára afmæli Ibsens? Þá harðnaði hann svip. - Ég ætti nú að fara nærri um það, eins og búið er að hunza mig í sambandi við það mál. Nú, ég sæki svona að honum, hugsaði ég með mér. Hann gerir þá ekki mikið fyrir mig. Ég þorði varla að segja orð en stundi samt upp: - Já, það er náttúrlega mikil hátíð í Nor- egi. r - Ég held ég viti það. Það var ekki verið að senda mig sem fulltrúa héðan þó ég væri nýbúinn að þýða Pétur Gaut heldur Indriða Einarsson. Ekki batnar það, hugsaði ég, það er þá svona ástandið á milli þeirra. Nú er að hrökkva eða stökkva fyrst við erum komnir þetta langt. Héðan af verður ekki aftur snúið: - Já, í tilefni þessa afmælis á nú að sýna Villiöndina og leikskráin verður auðvitað að vera mjög vönduð. Þess vegna langar mig að spyrja Einar Benediktsson skáld hvort hann vilji ekki skrifa um Ibsen. - Ég? - Já, þér eruð eini maðurinn sem getur það. - Þakka yður kærlega fyrir, en það er ekki rétt. Það geta margir gert það. Og ég geri það ekki. Ég reyndi auðvitað að tala um fyrir honum en það gekk ekki því hann átti hundrað orð á móti hverjum tíu frá mér og kalla ég þó ekki allt ömmu mína í þeim efnum. Hanri fór út í allt aðra sálma og flaug með okkur á andagiftinni heimsálfa á milli. Ég notaði fyrsta tækifæri til að koma að erindinu aftur en hann var ósveigjanlegur: - Biðjið þér mig ekki um þetta. Ég get ekki fyrirgefið að ég skyldi vera hunzaður svona. - Getið þér ekki gert það fyrir mig prívat? - Setjið þér Villiöndina ekki upp fyrir leik- félagið? - Jú. - Þá er ekki til neins að tala um þetta, fyrir leikfélagið geri ég ekkert. Með þetta tæmdi hann glasið sitt og það var vitaskuid merki um að ég ætti að fara. Þegar við stóðum upp sagði hann: - Þér kannizt náttúrlega ekki við neitt eftir mig? Nú á ég leik á borði, hugsaði ég, nú segi ég að ég kunni kvæðin hans og þá lætur hann undan: - Mikil lifandi ósköp, ég kann nú Hafblik alveg utan að. - Er það satt, hafið þér lesið ljóðin mín? - Lesið? Ég kann þau utanbókar. - Viljið þér gera svo vel og að byrja á Ævintýri hirðingjans. Ég fór strax að þylja og hann hlustaði um stund en bandaði svo frá sér hendinni og sagði: HARALDUR Björnsson t.v. í hlutverki borgarstjórans í Eftirlitsmanninum eftir Gogol, 1948. Valur Gfslason er þarna í hlutverki lögreglustjórans. I „Einhvern tímakem- | ur hérleikarastétten j ekkifyrr en eftir langa I ogerfibabaráttu." Einar Benediktsson sem tæpast var von. Emilía Indriðadóttir lék Gínu og Arndís Björnsdóttir lék Hedvig. Hún var góð og eiginlega sú eina sem stóð sig vel. Daginn eftir frumsýninguna kom Kristín Jónsdóttir, kona Valtýs Stefánssonar, að máli við mig í leikhúsinu og sagði mér að það væri komin skelfileg gagnrýni eftir Árna frá Múla sem skrifaði þá um leiklist í Morgun- blaðið jafnframt því sem hann starfaði hjá Brunabótafélagi Islands. Vildi Kristín frá mig niður á blað til að líta á greinina og ræða við Valtý. Þetta sáu leikararnir. Ég fór strax niður á blað og þar var þá komin ein- hver sú hroðalegasta gagnrýni sem ég hef nokkurn tíma séð. Mig minnir að ég hafi ekki fengið svo mjög slæma dóma en sýning- in í heild var skömmuð niður fyrir allar hell- ur og einstakir leikarar fengu Ijóta og að því er mér fannst óverðskuldaða útreið. - Þetta getur þú ekki birt, sagði ég við Valtý. Þú verður að biðja manninn að skrifa aðra grein og draga pinulítið úr svivirðingun- um. Valtýr gerði það og hin greinin kom. En leikurunum fannst hún svo sem nógu slæm og báru það strax upp á mig að ég hefði skrifað hana af því þeir höfðu séð okkur Kristínu á tali saman. Ég var blátt áfram dolfallinn. Svona hugsunarhátt skildi ég ekki. Að láta sér detta í hug að leikstjóri og leik- ari færi að skrifa svívirðingar um sína eigin sýningu. Ég sagði ekki eitt einasta orð. Eg fór rakleitt út á Morgunblað og fékk uppkast- ið að greininni. Fór strax niður í leikhús aft- ur og setti uppkastið á borðið fyrir framan háttvirta kollega mína. Það var skrifað á eyðublöð frá Brunabótafélagi íslands. Ég spurði þá hvort þeir hefðu eitthvað frekar að segja við mig. Það höfðu þeir ekki. HARALDUR Björnsson - Ekki meira, þetta er svo langt. Hann var allur eitt bros. En ekki lét hann sig. - Mér þykir mjög fyrir því að geta ekki gert þetta fyrir yður en einhvers staðar verð- ur að setja takmörkin. Maður beygir sig ekki í duftið fyrir hverjum sem er. Svo tók hann hlýlega í höndina á mér, klappaði mér á öxlina og sagði: - Ég óska yður góðs gengis með Villiönd- ina. Þetta verður erfitt. Einhvern tíma kemur hér leikarastétt en ekki fyrr en eftir langa og erfiða baráttu. Ég man ekki hver skrifaði svo en leikskrá- in var mjög glæsileg, prýdd fjölda mynda. Mér datt í hug að senda Einari eintak en þorði það ekki. Hann hefði kannski tekíð það sem ögrun. Við réðum ekki við Villiöndina, hvorki ég né leikararnir. Hún var frumsýnd 9. apríl 1928 og gekk ekki nema í fjogur skipti. Ég lék Gregers Werle, Indriði Waage lék Hjalm- ar Eggdal og við réðum ekki við hlutverkin Höfundurinn er prófessor við Háskóla íslands. 26 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 11. JANÚAR 1997

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.