Morgunblaðið - 29.04.2001, Qupperneq 6

ERLENT
6 SUNNUDAGUR 29. APRÍL 2001 MORGUNBLAÐIÐ
FRÍVERSLUNARSVÆÐIAmeríkuríkja (FTAA)mun ná til 34 landa meðum 800 milljónir íbúa.
Heildarársframleiðsla þeirra á
vörum og þjónustu nálgast 12 þús-
und milljarða dollara og er um að
ræða mun stærri einingu en Evr-
ópusambandið. Gert er ráð fyrir að
viðræðum um afnám tolla og ann-
arra viðskiptahindrana verði lokið
fyrir 1. janúar 2005 og að samning-
urinn gangi í gildi fyrir lok þess árs.
Öllum lýðræðisríkjum Norður- og
Suður-Ameríku er boðin þátttaka
og í stefnuyfirlýsingu fundarins
kemur það einnig fram að „ólýð-
ræðislegar stjórnarfarsbreytingar“
geti komið í veg fyrir aðild. Kúba er
eina ríkið sem nú er útilokað frá
þátttöku á þessum grundvelli, enda
var Fidel Castro ekki boðið til Kan-
ada á þeirri forsendu að hann væri
ekki lýðræðislega kjörinn.
Bilið milli ríkra og fátækra er
mikið á svæðinu og í lokayfirlýsingu
fundarins skuldbinda leiðtogar
landanna sig til þess að minnka
fjölda þegna sem búa undir fá-
tækramörkum um helming fyrir
2015. Því er einnig heitið að stefnt
skuli að „jafnvægi milli efna-
hagsþróunar, þjóðfélagsþróunar og
náttúruverndar“ og er þar talið að
verið sé að koma til móts við and-
stæðinga hnattvæðingar.
En andstæðingar frjálsrar versl-
unar mættu öflugir til leiks í Queb-
ec. Mótmæli af þessu tagi virðast
orðin fylgihlutur stærri leiðtoga-
funda, en menn deila um árangur
aðgerðanna. Andmælendum tókst
þó að riðla dagskrá á fyrsta degi
fundahaldanna, en ekki sjálfum
leiðtogafundinum sem fór fram sl.
sunnudag. Að sögn þátttakenda í
fundahöldunum er það óttinn við
neikvæð viðbrögð verkalýðsfélaga
og náttúruverndarsamtaka heima
fyrir sem stjórnar því að þessir
málaflokkar fái aukna athygli, ekki
aðgerðir öfgafullra stjórnleysingja.
Til að flýta fyrir framgangi frí-
verslunarsamningsins hafa síðan
Alþjóðabankinn og Þróunarbanki
Ameríkuríkja lofað umtalsverðri
fjárhæð til að styrkja stoðir lýðræð-
is í Ameríkuríkjum og undirbúa þar
með frjáls viðskipti milli landanna.
Hverjir hagnast mest?
Stuðningsmenn frjálsrar verslun-
ar og aukinnar hnattvæðingar telja
að samningurinn muni gagnast öll-
um er fram líða stundir, þar sem
vaxandi frjálsræði muni auka við-
skipti og fjárfestingu, skapa ný
störf, lækka vöruverð og hafa já-
kvæð áhrif á hagvöxt. Bush sagðist í
fundarlok vera „ánægður með stað-
festingu fundarins á ríkjandi sam-
kennd um það að tryggja framgang
lýðræðis og frjálsrar verslunar á
þessu heimshveli“. Í hans huga eru
þessir þættir forsendur bættra lífs-
kjara fyrir alla íbúa svæðisins. For-
setinn talaði líka um nauðsyn þess
að taka tillit til sjónarmiða um-
hverfisverndar og vinnulöggjafar,
en tilkynnti síðar að „samningarnir
snúast fyrst og fremst um viðskipti
og eiga ekki að innihalda ákvæði
sem hamla gegn frjálsri verslun“.
Bush verður þó að vera varkár í
tali ef hann ætlar ekki að styggja
þau öfl sem í auknum mæli krefjast
þess að efnahagsþróun sé samofin
frekari þjóðfélagsþróun og náttúru-
vernd. Margir andstæðingar auk-
innar hnattvæðingar telja að stór
fjölþjóðafyrirtæki, sem og ríku
löndin, muni hagnast mest á frí-
verslunarsamningum sem þessum,
því þau séu í þeirri aðstöðu að geta
nýtt sér tækifærin á kostnað þeirra
smáu. Risafyrirtækin muni sjái sér
leik á borði að flytja framleiðslu
sína þangað sem laun séu lægst,
vinnuvernd takmörkuð sem og aðr-
ar reglur og opinber afskipti.
Ekki eru heldur öll Ameríkuríkin
jafn áköf í málinu. Brasilía er
stærsta hagkerfi Suður-Ameríku og
þar hafa menn áhyggjur af hömlu-
lausri samkeppni frá Bandaríkjun-
um á meðan landbúnaðarfram-
leiðsla og önnur vara frá Brasilíu
muni ekki njóta sömu fríðinda á
Bandaríkjamarkaði. Hugo Chavez,
forseti Venesúela, gekk enn lengra
og neitaði að gangast undir tilsett
tímamörk árið 2005.
Því til andmæla benda stuðnings-
menn á jákvæðar afleiðingar Frí-
verslunarsamnings Bandaríkjanna,
Kanada og Mexíkó (NAFTA) og
tala um að FTAA verði eins og víta-
mínsprauta fyrir hagkerfi landanna,
en fyrirliggjandi drög að FTAA eru
að stórum hluta byggð á NAFTA-
samningnum. Stjórnarerindrekar
tala líka um að FTAA sé nokkurs
konar framlegð á ávinningnum af
NAFTA til allra ríkjanna.
NAFTA að leiðarljósi
NAFTA er af flestum talið hafa
náð góðum árangri. Verslun milli
landanna þriggja hefur aukist stöð-
ugt frá því að samningurinn tók
gildi og upplýsingar frá Þróunar-
banka Ameríkuríkja sýna tvöföldun
á milliríkjaviðskiptum frá 1994 til
2000. Sem dæmi um óþarfa áhyggj-
ur má nefna að húsgagnaframleið-
endur í Kanada óttuðust ójafna
samkeppni við stóru bandarísku
fyrirtækin, en reyndin hefur verið
sú að framleiðsla þeirra hefur feng-
ið góðar viðtökur á sérmörkuðum í
Bandaríkjunum.
Viðskiptafulltrúi Bandaríkjanna,
Robert B. Zoellick, sagði fyrir fund-
inn í Kanada að á fyrstu fimm árum
samningsins hafi fjöldi nýrra starfa
orðið til í öllum löndunum.
Hann benti á að í Mexíkó hafi
skapast 2,2 milljónir starfa, sem er
22 prósent aukning, í Kanada juk-
ust atvinnutækifæri um 10 prósent
eða 1,3 milljónir starfa og í Banda-
ríkjunum nemur aukningin 7 pró-
sentum, sem samsvarar 13 milljón
nýjum störfum.
Zoellick útilokar ekki neitt og
leggur áherslu á að tvíhliða viðræð-
um um viðskiptasamninga, eins og
eru í gangi við Chile, verði haldið
áfram. Hann vill líka hvetja þjóðir
áfram og umbuna þeim sem t.d.
taka sig á og bæta umhverfið og að-
búnað verkamanna í stað þess að
setja refsiákvæði inn í samninginn.
Tekið verður upp það nýmæli að
birta uppkastið að samningnum í
heild á Netinu þannig að almenn-
ingur geti auðveldlega nálgast það.
Að sögn embættismanna er þetta
gert til þess að svipta hulunni af
samningagerðinni og stuðla að upp-
lýstri umræðu.
Á brattann að sækja
á Bandaríkjaþingi
Þrátt fyrir nokkuð gott gengi í
Quebec þarf Bush að sannfæra
Bandaríkjaþing um ágæti þess að fá
fullt umboð til áframhaldandi samn-
ingaviðræðna. Í því felst að þingið
getur ekki breytt samningnum eftir
á, en margir úr röðum demókrata
eru hikandi við að gefa forsetanum
svo mikið vald, þeir tóku til að
mynda þátt í að neita Bill Clinton
um slíkt umboð. Að baki standa öfl-
ugir þrýstihópar og þá sérstaklega
innan verkalýðshreyfingarinnar,
sem sjá fyrir sér að fjöldi starfa
muni hugsanlega flytjast úr landi.
Án þessarar heimildar verður
erfitt fyrir Bandaríkjastjórn að
koma samningaviðræðunum á fullt
skrið og telja önnur lönd á að skrifa
undir. Bush er engu að síður bjart-
sýnn og háttsettur embættismaður
í Hvíta húsinu sagði í samtali, að
forsetinn væri reiðubúinn að vinna
með þinginu til að fá heimildina og
að hann væri sannfærður um að það
tækist fyrir árslok.
100 daga tímamót 29. apríl
Það er löngu orðin hefð í banda-
rískum stjórnmálum að staldra við
eftir 100 daga forseta í embætti, sjá
hvað hefur áunnist, meta stöðuna
og spá í framhaldið. Nánustu sam-
starfsmenn Bush reyndu af fyllsta
megni að draga úr væntingum fyrir
þennan dag, sem er auðvitað svolít-
ið handahófskenndur, en gáfust
loks upp og forsetinn veitti fjölmörg
viðtöl í vikunni sem leið. Í þeim bar
margt á góma og sumt ekki alveg
eins og til stóð, sbr. ummæli Bush
um varnir Tævans. Sjálfur lagði
hann mesta áherslu á skattalækk-
anir og úrbætur í menntamálum, en
frumvörp varðandi þessa mála-
flokka liggja fyrir þinginu. Síðan
mun forsetinn bjóða þingmönnum
og mökum þeirrra til hádegisverðar
til að minnast dagsins, en tilgang-
urinn er að sýna fram á góða sam-
vinnu þeirra á milli.
Að mörgu leyti er Bush einn
reynsluminnsti forseti Bandaríkj-
anna á seinni tímum. Engu að síður
virðist almenningur sæmilega sátt-
ur við störf hans. Samkvæmt skoð-
anakönnun dagblaðsins Washington
Post, sem birt var sl. þriðjudag, eru
63 prósent svarenda ánægðir með
forsetann, sem er 4 prósentum
hærra en Clinton fékk á sama tíma
árið 1993, en nokkuð lægra en faðir
hans (71 prósent) og Ronald Reag-
an (73 prósent) fengu á sambæri-
legum tímamótum.
Af einstökum málaflokkum nýtur
Bush mestrar hylli fyrir framgang í
utanríkismálum, en þar eru 62 pró-
sent svarenda ánægðir með störf
hans, hins vegar dala tölurnar niður
í 47 prósent er umhverfismál ber á
góma.
Þetta ætti ekki að koma á óvart,
en það veldur repúblikönum sjálf-
sagt einhverjum áhyggjum að ekki
nema rétt um helmingur aðspurðra
styður fyrirhugaðar skattalækkanir
forsetans, enda virðist svo komið að
hann þurfi að sætta sig við mála-
miðlun um minni lækkanir til að
þær nái fram að ganga á þinginu.
Eins virðist sem forsetinn muni
þurfa að gefa eitthvað eftir í
menntamálum, en demókratar vilja
auka útgjöld umfram það sem for-
setinn leggur til og taka þvert fyrir
ríkisfjárframlög svo að nemendur
geti sótt einkaskóla. Engu að síður
eru frumvörpin á góðu róli og þrátt
fyrir eftirgjöf getur Hvíta húsið að
öllum líkindum hrósað umtalsverð-
um sigri þegar upp er staðið.
Bandaríkjamenn eru ánægðir
með það hvernig Bush tók á deil-
unum við Kína út af njósnavélinni
svokölluðu.
Forsetinn hefur líka verið iðinn
við að taka á móti erlendum leiðtog-
um í Hvíta húsinu, enda slíkar kurt-
eisisheimsóknir vel til þess fallnar
að sýna hann sem leiðtoga þjóðar-
innar.
Áhugi Bush á málefnum Amer-
íkuríkja stendur upp úr. Að sögn
viðstaddra náði hann vel til leiðtoga
rómönsku Ameríku á fundunum í
Quebec-borg, bæði með því að sýna
víðtæka þekkingu á málefnum
landa þeirra og einnig á persónu-
legum nótum, þar sem hann hikar
ekki við að sletta spænsku. Óform-
legur stíll hans virðist brjóta ísinn
og framhaldið auðvelt eftir því. Nú
er bara að sjá hvort persónutöfrar
hans duga til þess að afla Fríversl-
unarsvæði Ameríkuríkja frekari
stuðnings.
Bush Bandaríkjaforseti hyggst beita sér ákaft fyrir frjálsum viðskiptum
Fríverslun
á vestur-
hveli jarðar
George W. Bush Bandaríkjaforseti hefur í mörgu
að snúast þessa dagana. Fyrstu hundrað dagar
hans í starfi eru að baki, en þau tímamót eru oft
notuð í Bandaríkjunum til að meta stöðu forsetans.
Um síðustu helgi hétu 34 leiðtogar Ameríkuríkja
því á fundi í Kanada að stefna að myndun fríversl-
unarsvæðis í ársbyrjun 2005. Margrét
Björgúlfsdóttir ræddi við starfsmenn Hvíta
hússins um framgang mála.
Reuters
George W. Bush Bandaríkjaforseti (t.h.) og forseti Mexíkó, Vicente Fox (t.v.) ásamt Jean Chretien, forsætisráð-
herra Kanada, á fundinum í Quebec fyrir skömmu. Bush þótti ganga vel að ræða við leiðtogana sem flestir eru
frá spænskumálandi löndum en hann kann sjálfur nokkuð fyrir sér í þeirri tungu.
BAKSVIÐ