Morgunblaðið - 29.04.2001, Blaðsíða 27

30 SUNNUDAGUR 29. APRÍL 2001 MORGUNBLAÐIÐ
I.
Í Herðubreiðarlindir sumrin 1939
og 1940.
Eitt af skyldustörfum okkar ung-
linganna í Vogum í Mývatnssveit
var að færa Reykhlíðungum fjall-
skilaseðilinn, sem sendur hafði verið
hefðbundna boðleið frá Geiteyjar-
strönd, en fjallskila-
seðill er skrá um fjall-
skil hvers bónda, hvar
og hvernig þau skuli
gerð. Forvitnilegast
þótti okkur sá þáttur
seðilsins, þar sem stóð:
„Grafarlönd–Herðu-
breiðarlindir–sex dag-
ar.“ Fé sótti mjög í
lindirnar, því þar voru
hagar góðir og það svo,
að það var vandamál
að reka lömbin til
byggða, því þau voru
orðin svo feit, að þau
gáfust iðulega upp.
Varð þá stundum að
skera dilkana og reiða
skrokkana til byggða,
sem ekki var auðvelt. Þetta bjarg-
aðist þó oftast því tiltölulega fátt fé
hætti sér svo langt inn á öræfin sem
lindirnar eru. Okkur dreymdi þann
draum að komast einhvern tíma í
þessa vin, sem svo mikið hafði verið
látið af – sjálfar Herðubreiðarlindir.
Og nú virtist draumur okkar ætla að
rætast því könnunarleiðangur undir
forystu Ólafs Jónssonar (1895–1980)
framkvæmdastjóra Ræktunarfélags
Norðurlands, hafði fundið færa öku-
leið í Herðubreiðarlindir, þótt Lindá
væri að vísu mjög erfið á stundum
og botn viðsjárverður. Leiðin fannst
sumarið 1937 svo sem um getur í
III. bindi Ódáðahrauns. Ferðafélag
Akureyrar fór síðan fyrstu hópferð-
ina í Herðubreiðarlindir sumarið
1938.
II.
Mývetningar ætluðu sér ekki að
verða lengi eftirbátar Akureyringa
og þann 16. júlí 1939 leggja 5 bílar
með 90 manns upp í ferð suður á
öræfi. Þetta voru „boddíbílar“, þ.e.
hálfkassabílar, sem tóku um fimm
manns í sæti, auk „boddís“ á bílpall-
inum, sem tók um 12–16 manns í
sæti.
Bílstjórar hafa sennilega verið
þessir: Illugi Jónsson frá Reykjahlíð
(1909–1989), Sigurður Stefánsson
frá Haganesi (1905–1991), Óskar Ill-
ugason frá Reykjahlíð (1913–1990),
Karl Jakobsson á Narfastöðum í
Reykjadal (1901–1986), Sigurður
Lúther Vigfússon á Fosshóli í Bárð-
ardal (1901–1959).
Aðalhvatamaður að ferð Mývetn-
inga var Jónas Hallgrímsson (1877–
1945) bóndi í Vogum, en hann var
einn Hallgrímssona, sem bjuggu í
þríbýli í Vogum um þetta leyti. Ég
dvaldi hjá Þórhalli, en þriðji bróð-
irinn var Sigfús. Mér
var ekki kunnugt um
neinar heimildir um
ferðina 1939, þar til
fyrir skömmu, að ég
rakst á greinina
„Öræfaferð“ eftir Ás-
rúnu Árnadóttur frá
Garði, sem þekktari
var sem Ása á Kálfa-
strönd, ráðskona
Valdimars Halldórs-
sonar bónda þar, sem
betur var þekktur sem
Valdi Ítalíufari og ég
hefi ritað um fyrr á
árinu (Minningar úr
Mývatnssveit I) í Mbl.
4. febrúar sl., bls. 42.
Grein Ásrúnar birtist í Tímaritinu
Hlín, 41. árg. árið 1959, bls. 106–109.
Þar er lýst helstu áföngum á leið-
inni frá Reykjahlíð í Herðubreiðar-
lindir og var fyrst áð við Austara-
selslind. Í Austaraseli hafði búið
árin 1870–72 Sigurjón Guðmunds-
son (1836–1919) faðir þeirra bræðra
Sigfinns (1865–1940) og Helga
(1867–1957) er lengst bjuggu á
Grímsstöðum við Mývatn og Fjalla-
Bensa (1876–1946). Sessunautur
Ásu hafði dvalið sín fyrstu bernsku-
ár í Austaraseli, svo það hefur hlotið
að vera Sigfinnur eða Helgi, því
Bensi fæddist ekki fyrr en 1876.
Harðbýlt var fyrir Sigurjón og fjöl-
skyldu hans í Austaraseli, en ennþá
harðbýlla í Hlíðarhaga, þar sem þau
bjuggu áður, árin 1869–1870. Næsti
áfangi er Hrauntagl, þar sem gengið
er upp einstigi: „Þá er sem opnist
bjargið og komið er inn í Álfahöll,“
ritar Ása. Þaðan var ekið fram hjá
Hrossaborg, Glæðum og Vörðu-
kambi. Við Ferjufjall hið forna er áð
og beðið eftir að bílalestin sameinist.
III.
Nú er komið að Lindá, hinum
mikla farartálma. Forystubíllinn
með Ásu festist í ánni, bjarga verður
öllum út úr bílnum, en hraustir
menn eiga ekki í neinum erfiðleikum
með að bjarga a.m.k. konunum úr
bílunum, þótt peysufötin byrgi
stundum útsýni til bakkans hinum
megin. Einhverjar sagnir eru til um,
að Siggi Lúther hafi borið Fjalla-
Bensa yfir ána, en dottið með hann á
bólakaf. Ég man glöggt eftir þessari
festu og gott ef Haraldur bróðir tók
ekki mynd af Valda á Kálfaströnd að
pissa í Lindána, eins og hún hefði
ekki verið nógu vatnsmikil fyrir...
Skotfæri var fyrir bílana frá Lind-
ánni að Herðubreiðarlindum, en alla
leið varð ekki komist á bílunum, því
á ein varð þar til hindrunar og var
vaðið yfir hana og slegið upp tjöld-
um í þessari frægu vin.
IV.
Nú fórum við Haraldur bróðir að
skoða Eyvindarkofa, sem þá var svo
til óskemmdur, hvað sem nú er. Tær
lind er í gólfinu, svo haganlega virkj-
uð að ein hella er tekin upp og þá er
vatnsbólið tiltækt. Mynd af okkur
bræðrum í Eyvindarkofa var til, en
er nú glötuð, svo mynd af Fjalla-
Bensa verður að duga í staðinn.
Þannig lýsir Ása för sinni niður í
kofann: „Ég er látin síga niður af
sterkum höndum og aftur dregin
upp. Hvert mannsbarn er snortið af
þeim minningum, sem koma fram úr
djúpi hugans, þjáningum útlagans,
tíðarandanum, sem þá ríkti og olli
slíkum ófögnuði.“ Í lækjum, sem um
lindirnar renna var talsvert af
bleikju, allt að 3 punda. Þær tóku
menn með ullarvettlingum, svo ger-
samlega voru lindirnar ósnortnar
þá.
V.
Sumarið eftir, árið 1940 var aftur
farið í Herðubreiðarlindir og var
það að því er mig minnir á vegum
Ungmennafélags Mývetninga. Þá
ætluðum við Ármann Pétursson
(Manni) í Reykjahlíð (f. 1924) að
Bárður Sigurðsson
Fjalla-Bensi með sauðinn Eitil, hundinn Leó og skeggið
(málverk af Mývatnssveit í baksýn).
Ólafur Jónsson, Ódáðahraun III.
Fjalla-Bensi í Eyvindarkofa 1939 (farið er niður
um þakið í kofann).
Ólafur Jónson, Ódáðahraun III.
Bíllinn A-80 fastur í Lindá árið 1937
(í könnunarleiðangrinum).
Mynd úr Landið þitt, Ísland
Herðubreið og Herðubreiðarlindir.
Minningar
úr Mývatns-
sveit II
Hraustir menn eiga ekki í neinum erfiðleik-
um með að bjarga a.m.k. konunum úr bíl-
unum, segir Leifur Sveinsson, þótt peysu-
fötin byrgi stundum útsýni til bakkans
hinum megin.
Leifur Sveinsson







 

 
 

 






 


 



  

 


 

 



   



 










   

 

 
 

 




 
!
 
"!

  
 
 
!


#