Morgunblaðið - 29.04.2001, Qupperneq 11

MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 29. APRÍL 2001 11
vegamálum, að sögn Davíðs, og sagði hann
það merkilegt í ljósi erlendra skulda lands-
ins og mikilla afborgana af lánum. „Það hef-
ur sennilega ekki á nokkrum öðrum áratug
verið meira um vegaframkvæmdir í landinu.
Hringvegurinn er nánast allur að verða upp-
byggður og merkar framkvæmdir og um-
deildar verið keyrðar í gegn eins og Hval-
fjarðargöngin. Það eru kannski margir búnir
að gleyma því að það var deilt mjög um
hvort ráðast skyldi í gerð ganganna og með
þessari fjármögnunaraðferð en nú held ég að
enginn vildi vera án þess mannvirkis eða að-
ferðarinnar sem var notuð.
Síðan vildi ég gjarnan minnast á að við
höfum bætt mjög allan aðbúnað og umhverfi
allrar æðstu stjórnar ríkisins þótt það sé
kannski ekki stórmál. Í því sambandi má
nefna nýtt hús Hæstaréttar, forsetaembætt-
ið, nýtt skrifstofuhús, forsætisráðuneytið er
með allt öðrum brag en verið hefur, ráð-
herrabústaðurinn hefur verið gerður upp,
gamla safnahúsinu við Hverfisgötu verið
sýnd viðeigandi virðing og það gert að þjóð-
menningarhúsi og allt eru þetta miklar
breytingar og ánægjulegar,“ sagði Davíð.
Hann vék síðan aftur að umskiptunum í
efnahagslífinu á ríkisstjórnarárum sínum.
„Þeim hefur fylgt að kaupmáttur almenn-
ings hefur vaxið verulega og ég held að kjör-
in hafi ekki aðeins orðið betri heldur einnig
sanngjarnari. Mönnum hefur tekist á þessu
tímabili að bæta kjör þeirra lægst launuðu
mest sem menn höfðu klifað á í samnings-
gerð áratugum saman og aldrei var vitað
hvort menn meintu það í raun, en nú hefur
það tekist og það er jákvætt.
Kjör þeirra sem verða að reiða sig á
stuðning hins opinbera hafa batnað líka þótt
gera megi enn betur á því sviði.“
Einstaklingurinn fær fleiri tækifæri
„Uppúr stendur að einstaklingurinn hefur
nú miklu meiri tækifæri en áður og meira
svigrúm. Völd stjórnmálamanna hafa á þess-
um tíu árum farið minnkandi og tök þeirra á
bankakerfinu eru að verða engin. Þeir sinna
nú frekar því sem þeir eiga að sinna, að
skapa heilbrigðar leikreglur og örvandi um-
hverfi fyrir fólk og fyrirtæki. Skattar á fyr-
irtæki hafa verið lækkaðir, aðstöðugjöldin
sem voru illa liðin voru lögð af og aðrir
skattar lækkaðir og skattar einstaklinga
sömuleiðis. Frekari áform eru einnig uppi í
þessum efnum eins og fram hefur komið og
er góð samstaða um það milli núverandi
stjórnarflokka að finna færar og heppilegar
leiðir.“
En hvað er framundan og ógert?
„Það er margt framundan og margt ógert.
Ég hef mestan áhuga á því núna að gera
skattkerfið þannig að það verði aðdráttarafl,
að hér verði hagfelldara skattkerfi en víða
annars staðar þrátt fyrir öflugt velferðar-
kerfi sem við verðum að standa undir. Ég
held að þetta eigi hvort tveggja að geta farið
saman.
Ég vil lækka skatta á fyrirtækjum þannig
að erlend fyrirtæki skrái sig á Íslandi og séu
með starfsemi sína hér því ég er sannfærður
um að við getum haft af slíku miklar tekjur.
Þar er ég til dæmis að tala um að fara með
skattinn í 15% og ég hef sterka sannfæringu
um að við myndum laða til landsins mörg
fyrirtæki sem eru skráð annars staðar en
eru óróleg vegna þess að stjórnarfar og
starfsumhverfi er þar ekki nógu öruggt. Við
eigum nóg af vel menntuðu fólki og landið
nýtur virðingar.
Með þessu vil ég hætta að klæðskera-
sauma skattareglur fyrir stórfyrirtæki sem
koma til landsins, eins og álfyrirtæki, heldur
tryggja að íslensk og erlend fyrirtæki búi við
hagstæðustu skattakjör sem völ er á í heim-
inum. Ég er sannfærður um að þetta yrði
ekki gert á kostnað einstaklinganna heldur
myndi þvert á móti skapa tekjur sem leiddi
til þess að við gætum lækkað skatta á ein-
staklinga umfram það sem við höfum þegar
gert,“ segir Davíð. Hann kveðst horfa til
þess að koma þessu í framkvæmd innan eins
eða tveggja ára. Hann telur ekki þurfa mikla
eða kostnaðarsama kynningu í þessum efn-
um því að með síauknum tengslum, öflugri
utanríkisþjónstu og góðri stöðu landsins á
aþjóðavísu muni slík aðgerð spyrjast hratt
og vel út.
Byggðamálin gengið hægt
En hvað hefði forsætisráðherra viljað sjá
takast betur á þessum 10 ára ferli?
„Það er kannski hægt að benda á eitt og
annað sem miðað hefur hægar en ætlunin
var. Þekkt dæmi á þessu sviði eru byggða-
málin en ég tel þó að þar hafi tekist að draga
úr mesta sársaukanum vegna fólksflótta af
landsbyggðinni og stuðla að meiri sátt í um-
ræðunni milli þéttbýlis og dreifbýlis. Menn
hafa ekki ráðið við þessa þróun og kannski
var það alls ekki hægt þótt um það hafi verið
væntingar.
Við erum líka að slást við viðskiptahallann
sem ég held að muni fara mjög minnkandi á
þessu ári og það verður hann að gera á
þessu og næsta ári ef hann á ekki að verða
skeinuhættur. Það er kannski að sumu leyti
verkefni annarra en ríkisvaldsins en það má
stuðla að minnkun hans með almennum að-
gerðum eins og að gefa færi á auknum
sparnaði með einkavæðingu og hallalausum
rekstri á ríkisbúskapnum. Það tekur tíma að
ná tökum á þessu en mætti hafa gengið bet-
ur. Þá hefur okkur ekki miðað nægilega
varðandi festu í virkjanamálum sem hafa
gengið hægar en við vildum. Ég get rifjað
upp að stóriðja á Keilisnesi fór fyrir lítið eft-
ir mikinn undirbúning og mikla vinnu og
Landsvirkjun og þar áður Rafmagnsveitur
ríkisins hafa lagt í mikinn kostnað vegna
Fljótsdals en kannski er ekki stór skaði
skeður þótt þessi mál gangi hægar en ella.“
Telurðu einhvern vafa á að virkjana- og
stóriðjuáformin á Austurlandi nái fram að
ganga?
„Ég vona að það gangi allt vel en þar er
margt ófrágengið og lokaorðin hafa ekki ver-
ið sögð. Mér sýnist þó að ekki sé óyfirstíg-
anlegur ágreiningur um meginmálin og þá er
kannski bara spurning um viljann. Þetta
verður gífurleg fjárfesting og það þarf sterk-
an og öflugan vilja til þess að stíga þetta
skref.“
Varðandi umhverfismálin segir Davíð að
menn hafi endurskoðað fyrri hugmyndir um
auðnýtanlega orku út frá nýjum viðhorfum í
umhverfismálum en hann telur að meirihluti
þjóðarinnar vilji nýta og njóta hvors tveggja,
náttúrunnar og þeirra lífsgæða sem virkjanir
og atvinna sem af henni leiðir færir okkur.
„Ég tel að Kárahnjúkavirkjun geti orðið um-
hverfislega væn fyrir margra hluta sakir en
þeir sem vilja allt óbreytt um aldur og ævi
munu ekki taka undir það.“
En hvernig hefur forsætisráðherra lagt
sig eftir að fylgjast með því sem er til um-
ræðu í þjóðfélaginu og almenningsálitinu?
„Ég geng um borgina og fer mikið í búðir,
helst matvörubúðir, og heyri í fólki víða. Það
er ekki alltaf gaman að standa í röð við kass-
ann og vera með á bakinu erfiðleika vegna
tveggja mánaða kennaraverkfalls, öryrkja-
málsins, verkfalls sjómanna eða annarra erf-
iðra mála en ég heyri bæði jákvæðar og nei-
kvæðar raddir. Þá er þingflokkur okkar stór
og mikið á ferðinni og ég á marga kunningja
og vini sem ég ræði mikið við þannig að ég
tel mig hafa á hverjum tíma nokkuð góða til-
finningu fyrir því sem er að gerast í þjóð-
félaginu. Þá er fjölmiðlunin líka orðin mjög
opin og mikil og málfrelsi er hvergi meira en
hjá okkur. Ég tek drjúgan tíma í að fara yfir
það sem er í fjölmiðlum og tel mig því fylgj-
ast nokkuð vel með á flestum sviðum.“
Lítið starfsöryggi hjá þingmönnum
Nokkuð hefur verið um að þingmenn og
ráðherrar hafi horfið til annarra starfa áður
en kjörtímabili þeirra lauk og kannski meira
í seinni tíð. Er þetta þróun sem er ráðherra
að skapi?
„Það er kannski ekki beinlínis skylt að
ljúka kjörtímabilinu þótt menn séu kjörnir
til fjögurra ára en oft kemur það á daginn að
atvinnuöryggi þingmanna er harla lítið. Því
er ekki undarlegt að þeir grípi tækifæri sem
þeim gefast þótt kjörtímabili sé ekki lokið.
Þá er starf þingmannsins kannski ekki eins
eftirsóknarvert og það var á árum áður,
völdin hafa færst á fleiri hendur og áhrif
stjórnmálamanna fara minnkandi. Ungt fólk
vill eðlilega horfa mjög til kjara og starfsum-
hverfis og hvernig fjölskyldan kemur við
sögu þegar það velur sér lífsstarf. Þar hlýtur
starfsöryggi að skipta fólk miklu máli. Hluti
af besta fólkinu sækist ekki lengur eftir
stjórnmálastörfum þar sem þessar aðstæður
hafa breyst. Ég átta mig ekki á því hvernig
snúa má þessari þróun við en kannski þarf
að huga betur að þessu starfsumhverfi og
aðstæðum öllum til að gera starf stjórnmála-
mannsins eftirsóknarverðara.“
Tíu ár liðin, verða þau önnur tíu?
„Nei, það er nokkuð víst, en ég hef aldrei
gert áætlanir í þessa veru og raunar var
fyrstu ríkisstjórninni ekki spáð lengra lífi en
nokkurra mánaða. En þessu kjörtímabili er
ekki nærri lokið og ýmis verkefni framundan
eins og ég hef nefnt hér.“
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Fyrstu ríkisstjórn sína myndaði Davíð Oddsson 30. apríl 1991 með Alþýðuflokknum. Frá
vinstri: Jón Sigurðsson, Sighvatur Björgvinsson, Halldór Blöndal, Eiður Guðnason, Davíð
Oddsson, Vigdís Finnbogadóttir, Jón Baldvin Hannibalsson, Friðrik Sophusson, Jóhanna
Sigurðardóttir, Ólafur G. Einarsson og Þorsteinn Pálsson.
Morgunblaðið/Kristinn Ingvarsson
Aðra ríkisstjórnina myndaði Davíð Oddsson vorið 1995 með Framsóknarflokki. Frá vinstri:
Páll Pétursson, Halldór Blöndal, Friðrik Sophusson, Björn Bjarnason, Davíð Oddson, Vig-
dís Finnbogadóttir, Halldór Ásgrímsson, Finnur Ingólfsson, Guðmundur Bjarnason, Ingi-
björg Pálmadóttir og Þorsteinn Pálsson.
Þriðja ríkisstjórnin var síðan mynduð í maí 1999. Frá vinstri: Sólveig Pétursdóttir, Páll
Pétursson, Guðni Ágústsson, Finnur Ingólfsson, Árni M. Mathiesen, Davíð Oddsson, Ólafur
Ragnar Grímsson, Halldór Ásgrímsson, Björn Bjarnason, Geir H. Haarde, Ingibjörg Pálma-
dóttir, Siv Friðleifsdóttir og Sturla Böðvarsson.
DAVÍÐ Oddsson forsætisráðherra hefur
setið lengst allra íslenskra forsætisráð-
herra samfellt á forsætisráðherrastóli eða
í 10 ár. Hann hefur verið forsætisráðherra
í þremur stjórnum. Með Alþýðuflokki frá
1991 til 1995 og með Framsóknarflokki frá
1995 til 1999 og frá 1999 til dagsins í dag.
Hermann Jónasson kemur næstur og
var samfellt forsætisráðherra í 7 ár, 9
mánuði og 19 daga. Bjarni Benediktsson
kemur þar á eftir og var samfellt forsætis-
ráðherra í 6 ár, 7 mánuði og 26 daga. Á
eftir Bjarna kemur síðan Jón Magnússon
og var hann forsætisráðherra í 5 ár, 2
mánuði og 3 daga.
Ef tekið er saman hversu lengi hver for-
sætisráherra hefur samtals setið í for-
sætisráðherraembætti á Davíð ekki ennþá
vinninginn því Hermann Jónasson var
samanlagt forsætisráðherra í 10 ár, 2 mán-
uði og 19 daga. Hann var forsætisráðherra
fyrir hönd Framsóknarflokks í þremur
stjórnum. Með Alþýðuflokki á árunum
1934 til 1938, í minnihlutastjórn Fram-
sóknarflokks frá árinu 1938 til 1939, í sam-
steypustjórn með Sjálfstæðisflokki og Al-
þýðuflokki frá 1939 til 1941 og frá 1941 til
1942 og að síðustu í samsteypustjórn með
Alþýðubandlagi og Alþýðuflokki frá 1956
til 1958.
Næstur í röðinni kemur Ólafur Thors og
sat hann 9 ár, 8 mánuði og 13 daga í for-
sætisráðherraembætti í sex stjórnum á
árabilinu frá 1942 til 1963. Á eftir Ólafi
koma Bjarni Benediktsson í forsætisráð-
herrastóli í 7 ár, 11 mánuði og 13 daga,
Jón Magnússon í forsætisráðherrastóli í 7
ár, 5 mánuði og 4 daga, Steingrímur Her-
mannsson í forsætisráðherrastóli í 6 ár, 7
mánuði og 15 daga og Ólafur Jóhannesson
í forsætisráðherrastóli í 4 ár, 2 mánuði og
28 daga.
Forsætisráðherra
í 10 ár samfleytt