Morgunblaðið - 29.04.2001, Qupperneq 18

LISTIR
18 SUNNUDAGUR 29. APRÍL 2001 MORGUNBLAÐIÐ
UPPFÆRSLA leikritsinser lokaáfanginn í námiútskriftarárgangs leik-listardeildar Listahá-
skóla Íslands. Hópurinn, sem skipar
Nemendaleikhúsið þetta árið, hefur
þegar sett upp tvær sýningar í vetur,
þ.e. Ofviðrið eftir Shakespeare undir
leikstjórn Rúnars Guðbrandssonar
og Stræti eftir Jim Cartwright í leik-
stjórn Ingólfs Níelsar Árnasonar.
Fyrir útskriftarsýninguna leitaði
Nemendaleikhúsið samstarfs við
Hafnarfjarðarleikhúsið, og fyrir val-
inu varð eitt af sígildum verkum leik-
bókmenntanna, Platanov eftir
Tsjékhov.
Hópurinn var önnum kafinn við
undirbúning þegar blaðamann bar
að garði og náði hann tali af þeim
Hilmari Jónssyni leikstjóra og Er-
ling Jóhannessyni sem er gestaleik-
ari í verkinu, en báðir hafa þeir starf-
að við Hafnarfjarðarleikhúsið um
árabil. Hilmar segir að aðstandend-
ur Hafnarfjarðarleikhússins og nem-
endaleikhópurinn hafi í raun setið
við sama borð þegar undirbúnings-
vinnan hófst. „Það var efnt til sam-
starfsins með skömmum fyrirvara,
þannig að við byrjuðum alveg frá
grunni í samvinnunni. Vinnan hefur
hins vegar gengið mjög vel, og allir
hafa lagst á eitt að skapa þá heild
sem sýningin er. Enda má segja að
þegar unnið er með hópi af ferskum
og duglegum krökkum þá séu engin
takmörk fyrir því sem hægt er að
gera. Krafturinn og bjartsýnin er
svo mikill, en um leið liggur svo mik-
ið undir hjá þessum krökkum. Þau
standa á tímamótum og tilfinning-
arnar eru því miklar. Þetta er nokk-
uð sem skilar sér inn í uppsetn-
inguna, sem er mjög kraftmikil og
uppfull af gleði.“
Erling tekur undir þetta og bendir
á að kjöraðstæður fyrir listsköpun
hljóti að vera þær, þegar reyndir at-
vinnumenn og nýir og ferskir hug-
sjónamenn mætast. „Með reynslunni
kemur einnig ákveðinn vani, þannig
að þegar maður hefur starfað við
leikhúsið í mörg ár, vill þessi frum-
kraftur gleymast,“ segir hann. „Já,“
bætir Hilmar við, „að vinna með
nemendaleikhópi eins og þessum er
því eins og að taka yngingarlyf.“
Útskriftarhóp Nemendaleikhúss-
ins skipa þau Elma Lísa Gunnars-
dóttir, Gísli Örn Garðarsson, Björn
Hlynur Haraldsson, Nína Dögg Fil-
ippusdóttir, Víkingur Kristjánsson,
Kristjana Skúladóttir, Björgvin
Franz Gíslason og Lára Sveinsdótt-
ir. Auk þess leikur Erling Jóhann-
esson í uppfærslunni og leikstjóri er
Hilmar Jónsson eins og fram hefur
komið, en Björk Jakobsdóttir er að-
stoðarleikstjóri. Leikmynd verksins
annaðist Finnur Arnar Arnarsson,
búningahönnuður er Þórunn E.
Sveinsdóttir og Ásta Hafþórsdóttir
sá um gervi. Hljóðmynd annaðist
Margrét Örnólfsdóttir og ljósameist-
ari er Egill Ingibergsson.
Platanov er fyrsta verk Antons
Tsjékhovs sem hann þó lauk aldrei
við. Eftir lát hans fannst handritið
sem telur nokkuð hundruð síður í
bankahólfi. Í uppfærslu kallar leik-
ritið því á umtalsverða styttingu og
túlkun, enda hefur það verið sett upp
í ólíkum leikgerðum gegnum tíðina.
Hér er stuðst við leikgerðir Péturs
Einarssonar og Kjartans Ragnars-
sonar en auk þess hafa aðstandendur
sýningarinnar mótað hana ennfrem-
ur. „Við tökum okkur dálítið
„skemmtanaleyfi“ í uppfærslunni.
Við höfum í raun verið að leika okkur
dálítið með verkið, og verið í því að
hafa gaman af því,“ segir Hilmar. „Í
þessari leikgerð eru eldri persónur
verksins felldar út, þannig að það á
sérstaklega vel við þennan unga hóp
nemenda, sem þekkir svo vel þann
tilfinningaheim sem persónurnar
fara í gegnum. Reyndar eru persón-
ur Tsjékhovs svo margþættar, að
þær gætu alveg eins verið til í nú-
tímanum.“
Í leikritinu segir frá hópi fólks sem
hittist að vori á óðalssetri til að gera
sér glaðan dag og fagna komandi
sumri. Eins og vænta má á þessum
árstíma fer tilhugalífið að gera vart
við sig, en áður en dagur rís hefur
samkoman tekið nokkuð óvænta
stefnu og hinir virðulegu gestir farið
um víðan völl í tilfinninga- og til-
hugalífi, þar sem holdið er sá mönd-
ull sem allt snýst um. Leikritið er
þannig uppfullt af galsa og ævintýra-
leika. „Þetta er eins konar Jóns-
messunótt. Fólk kemur saman og
ruglast dálítið í ríminu í hita nætur-
innar,“ segir Hilmar og lofar áhorf-
endum góðri skemmtun á komandi
sýningum í Hafnarfjarðarleikhús-
inu.
Eins konar
Jónsmessunótt
Í gærkvöldi frumsýndi útskriftarárgangur
leiklistardeildar Listaháskóla Íslands
leikritið Platanov eftir Anton Tsjékhov
í Hafnarfjarðarleikhúsinu. Heiða
Jóhannsdóttir leit inn meðan
undirbúningur stóð sem hæst.
Morgunblaðið/Þorkell
Sjarmörinn Platanov (Gísli Örn Garðarsson) heillar Önnu Petrovnu
(Kristjana Skúladóttir) upp úr skónum í Hafnarfjarðarleikhúsinu.
LEIKRITIÐ heitir á frum-málinu The Vagina Mono-logues og er eftir bandrískaleikskáldið Eve Ensler.
Verkið hefur vakið gríðarlega athygli
í Bandaríkjunum og Evrópu, og hef-
ur víða verið tekið til sýninga. Í leik-
ritinu fjallar höfundurinn um viðhorf
til kvenna og reynslu kvenna af eigin
kynferði. Sjónarhorn verksins er hins
vegar mjög óvenjulegt, en það beinist
að kynfærum kvenna. Verkið saman-
stendur af svokölluðum „píkusög-
um“, nokkurs konar frásögnum og
eintölum sem byggð eru á viðtölum
sem höfundurinn tók við yfir 200 kon-
ur. Í gegnum þessar „píkusögur“,
sem bæði lýsa raunverulegum at-
burðum og vangaveltum höfundarins,
er fjallað um allt frá smáatriðum er
varða kynvitund kvenna, til ofbeldis
gegn konum og fordómafullra hug-
mynda um „kvenleikann“.
Óhætt er að segja að verkið veki
áhorfandann til umhugsunar svo um
munar, því enda þótt sjónarhornið
beinist að kynfærum konunnar, nær
höfundurinn að sprengja umræðuna
út í mun víðara samhengi, sem renn-
ur smám saman upp fyrir áhorfand-
anum. Eftir að hafa séð verkið á æf-
ingu, settist blaðamaður niður með
leikstjóra verksins, Sigrúnu Eddu
Björnsdóttur, og leikkonunum þrem-
ur, þeim Halldóru Geirharðsdóttur,
Jóhönnu Vigdísi Arnardóttur og Sól-
eyju Elíasdóttur og spurði þær um
reynslu þeirra af því að setja upp svo
óvenjulegt verk. Þegar viðmælend-
urnir eru spurðir um þeirra eigin við-
horf til verksins verður Halldóra
Geirharðsdóttir fyrst til svara:
„Það besta sem hendir mann sem
leikara er að fá verk í hendurnar sem
manni finnst eiga brýnt erindi við
fólk. Þannig finnur maður tilgang
með starfi sínu og verður þess heið-
urs aðnjótandi að taka þátt í ein-
hverju mikilvægu sem vekur sam-
félagið.“ Hinar taka heilshugar undir
þetta sjónarmið. Sóley bendir í fram-
haldi á að verkið sé í raun mjög póli-
tískt, þar sem það veki fólk til um-
hugsunar um stöðu konunnar víða
um heim. „Staða konunnar kristallast
nefnilega í viðhorfi samfélagsins til
kynfæra hennar, þ.e.a.s. píkunnar,“
bætir Sigrún Edda þá við. „Um hana
ríkir bannhelgi, það má í raun ekki
tala um hana, eða segja þetta orð,
píka. En það er í raun varla til það orð
yfir kynfæri konunnar, sem ekki er
neikvætt eða niðrandi. Í leikritinu er
verið að vinna gegn þessari bann-
helgi, með því að tala um píkuna, því í
þeim fordómum sem samfélagið hef-
ur í garð hennar viðhaldast fordómar
í garð konunnar.“
Sóley segir kafla í leikritinu þar
sem sagt er frá umskurði á konum,
t.d. lýsa mjög vel hvernig konunni er
haldið niðri með því að ráðast beint á
kynfæri hennar. „Þetta sjáum við
einnig í því þegar nauðganir eru not-
aðar markvisst sem vopn í stríði.“ Í
leikritinu er bent á að kúgunin birtist
ekki aðeins í þeim löndum þar sem
umskurðir á konum tíðkast, eða í
stríðshrjáðri Bosníu, heldur einnig á
Vesturlöndum, þar sem kúgunin birt-
ist í allt frá heimilisofbeldi til „Shock-
up“ sokkabuxna og „g-string“ nær-
buxna. „Við höldum kannski að við
búum í frjálsu samfélagi, en svo er
einfaldlega ekki. Einhvers staðar
verðum við að byrja að vinna gegn
þessu, og mikilvægt skref er að konur
segi – hingað og ekki lengra.“
Jóhanna Vigdís bendir einnig á að
sjálfar eigi konur mjög erfitt með að
segja orðið „píka“ og í leikritinu sé
ráðist að rótum þessa viðhorfs. „Áður
en leikritið byrjar finnst þér píka
vera eitthvað ljótt og ögrandi en þeg-
ar því lýkur hefur viðhorfið breyst í
átt til virðingar og umfram allt meiri
skilnings og þekkingar,“ segir hún.
„Umræður kvenna á milli fara ekki
einu sinni svona djúpt. Í þessu verki
kynnumst við viðhorfum kvenna og
hlutum sem við vissum ekki einu sinni
að væru til,“ bætir Sigrún Edda við.
Viðmælendurnir benda á að leik-
ritið spanni ákaflega vítt svið og veki
allt frá hlátri og kátínu viðbjóð, jafn-
vel sorg með áhorfandanum. Að-
spurðar segja þær að sjálfar hafi þær
farið í gegnum allan skalann meðan á
æfingaferlinu stóð. „Við erum búnar
að hlæja og gráta, og hreinlega kafa
ofan í hlutina,“ segir Jóhanna Vigdís.
„Þetta er mjög hreinskilið verk, og
flutningurinn býður ekki upp á að
leikarinn feli sig á bak við einhverjar
persónur. En verkið er bara svo vel
skrifað og nálgast efnið af svo mikilli
virðingu, að það gerir okkur auðveld-
ara fyrir.“
Hefur stofnað öflug samtök
Sigrún Edda segir að hluti af und-
irbúningnum, hafi verið að lesa og
horfa á ýmis konar efni sem tengist
þessum málum. „Við horfðum t.d. á
viðtöl við höfundinn, Eve Ensler, en
hún hefur stofnað öflug samtök sem
berjast á móti ofbeldi gegn konum í
heiminum. Þar og víðar komu fram
upplýsingar, sem hjálpuðu okkur að
gera okkur grein fyrir þeirri alvöru
sem liggur að baki verkinu. Ég held
að það hafi fyllt okkur miklum eld-
móði, sem hefur nýst okkur við flutn-
inginn.“
Þær Sigrún Edda, Halldóra, Jó-
hanna Vigdís og Sóley ræða að lokum
þá spurningu hvort rétt sé að fara
með börn á sýninguna. „Í verkinu
kemur fram umræða sem er mjög
mikilvæg hverri stúlku, ekki síst til
þess að fyrirbyggja að þær ranghug-
myndir sem birtast alls staðar í sam-
félaginu, nái að hreiðra um sig,“ segir
Halldóra. Sóley bendir á hinn bóginn
á að í leikritinu heyrist hryllilegar
reynslusögur sem gætu komið illa við
barnssálina. „Það eru aðrir þættir
leikritsins sem ég vil endilega að dæt-
ur mínar heyri, og það er umræða
sem þyrfti að vera til staðar í skól-
unum.“
Hópurinn er hins vegar sammála
um það að hvert það foreldri sem fer
með barn sitt á sýninguna, verði að
setjast niður með barninu eftir sýn-
inguna og ræða um það sem bar á
góma. „Leikritið er líka mjög áhuga-
vert fyrir karlmenn, nú og pör. Vina-
fólk mitt sem sá verkið á æfingu sagði
eftir á að það hefði verið mjög „hress-
andi“,“ segir Sóley.
Píkusögur verða sem fyrr segir
frumsýndar í kvöld kl. 20, en sýning-
ar fara fram í sal á þriðju hæð Borg-
arleikhússins. Þýðandi verksins er
Ingunn Ásdísardóttir. Axel Hallkell
sér um leikmynd og búninga. Ólafur
Örn Thoroddsen sér um hljóð og Ög-
mundur Þór Jóhannesson annast lýs-
ingu.
Morgunblaðið/Kristinn
Jóhanna Vigdís Arnardóttir, Halldóra Geirharðsdóttir og Sóley Elíasdóttir segja Píkusögur.
Leikrit sem
vekur fólk til
umhugsunar
Píkusögur heitir leikrit sem frumsýnt verð-
ur í Borgarleikhúsinu í kvöld kl. 20.
Heiða Jóhannsdóttir leit inn á æfingu
og ræddi við flytjendur og leikstjóra
þessa óvenjulega verks.
heida@mbl.is