Morgunblaðið - 29.04.2001, Qupperneq 20

MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 29. APRÍL 2001 21
um tungumálum einkum ensku í
tíma og ótíma í frumathuguninni ( sjá
hér til dæmis bls. 55, 56, 57 58 og 59)
og var krafist íslenskrar þýðingar á
þessum efnisþáttum frumathugunar-
innar.
Þann 25. október 2000 barst bréf
frá Samkeppnisstofnun, þar sem því
var lýst yfir, að stofnunin teldi það
ekki í sínum verkahring að efna til
þýðinga á þeim heimildum, sem hún
að stórum hluta byggði á og vísaði til
í frumathuguninni. Þessi afstaða
Samkeppnisstofnunar er auðvitað al-
röng. Íslensk stjórnvöld, jafnvel þau
sem fást við samkeppnisrétt, verða
að beygja sig undir það að stjórn-
sýslumálið er íslenska. Þau verða því
að leggja fram íslenskar þýðingar á
gögnum eða réttarheimildum, sem
ætlast er til að íslenskir aðilar teljist
bundnir af eða taki afstöðu til að ein-
hverju leyti. Aðild Íslands að hinum
svokallaða EES-samningi hefur ekki
svipt þegna landsins þeim rétti að ís-
lensk stjórnvöld leggi mál sín fyrir
þá á íslensku og geri þeim grein fyrir
efni gildandi réttarreglna eða viður-
kenndra réttarheimilda á íslensku.
Stjórnsýslumálið samkvæmt stjórn-
sýslulögum er líkt og þingmálið sam-
kvæmt réttarfarslögum íslenska en
ekki enska eða önnur erlend tungu-
mál. Íslensk stjórnvöld verða því að
nota íslenska tungu gagnvart Íslend-
ingum líkt og þeim er t.d. skylt að
nota Norðurlandamálin gagnvart
Norðurlandabúum, sem ákvarðanir
þeirra beinast að sbr., Norðurlanda-
samningi um rétt norrænna ríkis-
borgara til að nota eigin tungu í öðru
norrænu landi. Með því að neita þýð-
ingu á þeim hluta frumathugunar-
innar, sem er á ensku eða öðrum er-
lendum tungumálum, hefur
Samkeppnisstofnun í raun gert kær-
anda ómögulegt að neyta andmæla-
réttar að hluta. Breytir í því sam-
bandi engu, hvort lögmaður
kæranda eða aðrir lögmenn hér á
landi kunni að geta þýtt þann hluta
frumathugunarinnar, sem er á er-
lendum tungumálum, yfir á íslensku,
þar sem engin vissa er fyrir því að sú
þýðing sé sama efnis og löggilt og op-
inber þýðing textans. Þetta eitt gerir
það að verkum að brotið hefur verið
gegn lögmæltum andmælarétti kær-
anda og því ber áfrýjunarnefnd sam-
keppnismála að taka aðalkröfu kær-
anda til greina og ógilda hina kærðu
ákvörðun.
Samkeppnisstofnun og/eða sam-
keppnisráð geta ekki borið því við að
stofnunin hafi ekki fjárhagslegt bol-
magn til að leggja mál sín fyrir á ís-
lensku og starfa í samræmi við ís-
lenskan rétt.
Frumathugun Samkeppnisstofn-
unar er, auk þess að vera efnislega
röng í veigamiklum atriðum, stór-
furðulegt plagg. Í því sambandi skal
sérstaklega bent á VIII. kafla sem
ber yfirskriftina ,,Hugsanleg viður-
lög“. Þar fara starfsmenn Sam-
keppnisstofnunar að velta sér upp úr
hugsanlegum viðurlögum á hendur
kæranda vegna meintra brota, sem
hvergi nærri eru þó fullrannsökuð.
Er þetta í raun óskiljanlegt þar sem
Samkeppnisstofnun fer ekki með
neitt sektarvald samkvæmt sam-
keppnislögum heldur samkeppnis-
ráð sbr. XIII. kafla samkeppnislaga
nr. 8/1993. Forsvarsmönnum kær-
anda er ekki ljóst hvaða tilgangi
þessi umfjöllun þjónar. Hlutverk
Samkeppnisstofnunar er að rann-
saka mál sem til kasta stofnunarinn-
ar koma og leggja gögn um þá rann-
sókn fyrir Samkeppnisráð, sem fer
með ákvörðunarvaldið.
Þann 1. nóvember 2000 áttu tveir
af starfsmönnum Samkeppnisstofn-
unar fund með framkvæmdastjóra
kæranda á starfsstöð hans, þar sem
að einhverju leyti var farið yfir málið.
Í framhaldi af þeim fundi barst enn
ein fyrirspurnin, nú um tölvupóst.
Þessari ósk var í raun hafnað, enda
afar kostnaðarsöm fyrir kæranda og
annað lagt til af hans hálfu. Ekkert
heyrðist frá Samkeppnisstofnun en
til að mæta að einhverju leyti kröfum
Samkeppnisstofnunar var stofnun-
inni sent bréf þann 11. desember
2000 með nokkrum útreikningum, er
vörðuðu fyrirspurnina. Engin svör
eða athugasemdir hafa borist frá
Samkeppnisstofnun varðandi þessa
útreikninga. Hins vegar leitaði Sam-
keppnisstofnun í byrjun janúar 2001
til formanns samtaka kartöflufram-
leiðenda og óskaði upplýsinga með
þeim hughreystandi orðum að ekki
yrði vitnað til heimildarmanna. Hér
virðist stofnunin vera komin í ein-
hvers konar lögregluleik, heitir
mönnum nafnleynd, ef þeir upplýsi
stofnunina um atriði sem nota má við
rannsókn og ákvörðunartöku í mál-
um. Þetta er næsta undarlegt hátt-
arlag og ekki í nokkru samræmi við
góða stjórnsýsluhætti. Sérstaklega
þegar horft er til þess að starfsmönn-
um Samkeppnisstofnunar hefur
staðið til boða að ganga í öll gögn
kæranda á eigin kostnað með eigin
starfsliði svo stofnunin geti sinnt
rannsóknarskyldu sinni og þurfi ekki
að beita mati um atriði eins og þróun
verðs í heildsölu á ávöxtum og græn-
meti.
Kærandi reyndi ítrekað að fá upp-
lýst hjá Samkeppnisstofnun hvenær
vænta mætti niðurstöðu í máli hans
og hvort ekki mætti ljúka því með
sátt. Jafnframt setti kærandi fram
þá kröfu að fá að flytja mál sitt fyrir
samkeppnisráði, ef ekki yrði af sátt.
Á allt þetta var blásið ýmist af starfs-
mönnum Samkeppnisstofnunar á
fundum með forsvarsmönnum kær-
anda eða í bréfum frá Samkeppnis-
stofnun. Þannig var kæranda til-
kynnt þann 12. mars 2001 að
samkeppnisráð hefði á fundi sínum
þá hafnað kröfu hans um munnlegan
málflutning fyrir samkeppnisráði.
Með því var tvímælalaust brotið
gegn andmælarétti kæranda. Bendir
kærandi í því sambandi á að eftir
framlagningu svokallaðrar frumat-
hugunar þann 29. ágúst 2000 hafi far-
ið fram víðtæk gagnaöflun af hálfu
Samkeppnisstofnunar, sem kærandi
vissi fyrst um, þegar hann fékk bréf
Samkeppnisstofnunar dags. 28.
febrúar 2001. Með bréfi dags., 5.
mars 2001 krafðist kærandi ljósrita
allra þeirra gagna sem stofnunin
hafði aflað eftir birtingu frumathug-
unarinnar. Við þessu erindi brást
Samkeppnisstofnun ekki fyrr en 19.
mars 2001, en þá hafði beiðnin verið
ítrekuð með bréfi dags., 13. mars
2001. Kærandi átti þess því aldrei
kost að tjá sig formlega um þessi
gögn og þýðingu þeirra fyrir mál
samkeppnisyfirvalda gagnvart hon-
um. Vinnulag Samkeppnisstofnunar
og samkeppnisráðs, sem að framan
var lýst, felur í sér gróft brot á and-
mælarétti kæranda samkvæmt 13.
gr. stjórnsýslulaga. En í andmæla-
réttinum felst m.a., að málsaðili á að
eiga kost á því að gæta réttar síns og
hagsmuna með því að kynna sér
gögn máls, tjá sig um efni máls og
framkomnar upplýsingar í því og
koma að frekari upplýsingum um
málsatvik áður en stjórnvald tekur
ákvörðun í máli hans. Frá þessu er
ekki hægt að víkja þegar til álita
kemur af hálfu stjórnvaldsins, sem
með ákvörðunarvaldið fer, að beita
refsikenndum viðurlögum. Þegar svo
hagar til ber að gera málsaðila ná-
kvæma grein fyrir því hvaða sakir
eru á hann bornar, hvaða gögn liggi
fyrir í málinu, veita honum aðgang að
þeim og hæfilegan tíma til að kynna
sér þau og koma að andmælum.
Frumathugun Samkeppnisstofnunar
þjónaði ekki þessum tilgangi, enda
tilgangurinn með henni að auðvelda
kæranda að nýta sér andmælarétt
hans þegar málið kæmi til ákvörð-
unar hjá samkeppnisráði.
Eins og að framan hefur verið rak-
ið er meðferð máls þess, sem hófst
með húsleit Samkeppnisstofnunar
hjá kæranda þann 24. september
1999 öll í skötulíki og ekki í nokkru
samræmi við vandaða stjórnsýslu-
hætti. Strax eftir húsleitina hafði
Samkeppnisstofnun undir höndum
öll þau gögn, sem samkeppnisráð tel-
ur sanna ólöglegt samráð kæranda,
Ágætis hf., og Mata ehf. Verður að
ætla að Georg Ólafsson, forstjóri
Samkeppnisstofnunar, Guðmundur
Sigurðsson yfirviðskiptafræðingur
Samkeppnisstofnunar, og Ásgeir
Einarsson, yfirlögfræðingur Sam-
keppnisstofnunar, hafi gert ráðs-
mönnum grein fyrir gögnum þessum
á 131. fundi ráðsins 1. október 1999. Í
ljósi þessa samrýmist það varla
málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslu-
laga að það hafi tekið samkeppnisráð
rúmlega meðgöngutíma fíls að taka
ákvörðun í málinu. Í raun má segja
að samkeppnisyfirvöld hafi með slæ-
legum vinnubrögðum við rannsókn
þessa máls stuðlað að og viðhaldi enn
því, sem þau í ákvörðun sinni kalla
samsæri gagnvart neytendum. Ekki
hefur þess orðið vart að ákvörðun
samkeppnisyfirvalda gagnvart kær-
anda hafi leitt til lækkunar á verði
vöru hans í smásölu frá og með 3.
apríl sl., er ákvörðunin var birt. Gef-
ur það til kynna að hátt verð á ávöxt-
um, grænmeti og garðávöxtum stafi
af álagningu smásöluverslana, sem
samkeppnisyfirvöld höfðu ekki dug í
sér til að rannsaka samtímis því sem
málefni kæranda voru til rannsókn-
ar. Rannsóknin og ákvörðunin byggð
á henni er því ekki marktæk. Þá
verður og að benda á að samkeppn-
isyfirvöld sáu ekki allan þann tíma,
sem mál kæranda var til meðferðar
hjá þeim, minnstu ástæðu til að gera
nokkrar athugasemdir við starfsemi
kæranda eða annarra félaga í sömu
grein, sem einnig var verið að rann-
saka. Allt frumkvæði í þá veru að ná
fram breytingum á starfsemi kær-
anda kom frá forsvarsmönnum hans,
sem töluðu fyrir daufum eyrum
starfsmanna Samkeppnisstofnunar
allt frá því í júlí 1999 fram til loka
febrúar 2001. Þá var eins og kviknaði
á perunni hjá samkeppnisyfirvöld-
um. Kannski vegna þess að þá voru
starfsmenn stofnunarinnar búnir að
komast að raun um að hátt verðlag á
ávöxtum og grænmeti hér á landi
verður ekki rakið til kæranda og
starfsaðferða hans eða annarra, sem
dreifa eða selja ávexti, grænmeti og
garðávexti í heildsölu.
Þegar þau gögn, sem búa að baki
hinni 136 blaðsíðna löngu ákvörðun
eru skoðuð kemur í ljós, að sam-
keppnisráð hefur tekið mál þetta í
það minnsta 7 sinnum fyrir á fundum
sínum frá 1. október 1999 til 30. mars
2001. Af fundargerðum þessara
funda verður ráðið að samkeppnis-
ráð hefur ekki tekið sjálfstæða
ákvörðun í þessu máli heldur aðeins
kvittað upp á greinargerð starfs-
manna Samkeppnisstofnunar, sem
fjölmenntu jafnan á fundi ráðsins og
fluttu mál gegn kæranda fyrir
ráðinu. Meðal fundarmanna voru yf-
irlögfræðingur og yfirviðskiptafræð-
ingur Samkeppnisstofnunar, þeir
Ásgeir Einarsson og Guðmundur
Sigurðsson. Ekki var neinum full-
trúa kæranda boðið að sitja þessa
fundi heldur var kröfu þar um þvert
á móti hafnað, eins og fyrr er vikið
að. Fundargerðir samkeppnisráðs
eru fáorðar um efni funda ráðsins og
afstöðu einstakra ráðsmanna til
þessa máls. Vel má vera að ráðsmenn
telji þetta fullnægjandi upplýsingar
um meðferð málsins fyrir samkeppn-
isráði. Af hálfu kæranda er svo ekki
talið vera. Hvorki í fundargerðunum
né ákvörðuninni sjálfri kemur fram á
hvaða gögnum hún er byggð eða
hvaða gögn hafi legið fyrir sam-
keppnisráði þegar ákvörðunin var
tekin. Engin gögn virðast hafa verið
merkt um framlagningu þeirra í
samkeppnisráði við meðferð málsins,
sem þó verður að telja nauðsynlegt
til að tryggja áreiðanlega og trúverð-
uga stjórnsýslu. Þetta er alvarlegur
galli á meðferð málsins, því að engin
vissa er fyrir því að ráðsmenn hafi
séð nema einhvern hluta af þeim
gögnum sem með réttu lagi ættu að
liggja til grundvallar niðurstöðu í
málinu. Ekki verður heldur séð að
alla málsmeðferðina hafi samkeppn-
isráð verið eins skipað sbr. annars
vegar fundargerð 131. og 140. fundar
en þá tekur þátt í meðferð málsins
Ólafur Björnsson sem síðar hverfur
af vettvangi sbr., fundargerðir 146.,
160.,162., og 165. fundar.
Þessi annmarki á málsmeðferðinni
er sérlega alvarlegur vegna þess, að
ráðsmenn undirbúa ekki sjálfir fundi
í ráðinu, heldur sér Samkeppnis-
stofnun um allan undirbúning þeirra.
Engar upplýsingar er að finna um
það í gögnum málsins, með hvaða
hætti þessir fundir voru undirbúnir,
hvaða gögn nefndarmenn fengu til
skoðunar fyrir fundi eða hvernig
málið var lagt fyrir þá að öðru leyti.
Hitt er ljóst, eins og áður hefur verið
vikið að hér að framan, að meðan
samkeppnisráð fjallaði um málið á
fundum sínum voru oft þrír af starfs-
mönnum Samkeppnisstofnunar inni
á fundunum. Þetta vinnulag er í and-
stöðu við ákvæði 2. mgr. 8. gr. sam-
keppnislaga nr. 8/1993, sem er svo-
hljóðandi:
,,Ráðherra skipar forstjóra Sam-
keppnisstofnunar til sex ára að feng-
inni umsögn samkeppnisráðs og
stjórnar hann rekstri hennar. For-
stjóri eða staðgengill hans sitja fundi
samkeppnisráðs með málfrelsi og til-
lögurétti.“
Samkvæmt þessu ákvæði hefur í
mesta lagi einn starfsmaður Sam-
keppnisstofnunar rétt til að sitja
fundi samkeppnisráðs, þ.e. forstjór-
inn eða staðgengill hans í forföllum.
Samkeppnislögin tóku gildi 1.
mars 1993. Stjórnsýslulög nr. 37/
1993 tóku gildi 1. janúar 1994. Sam-
keppnisráð er stjórnsýslunefnd í
skilningi VIII. kafla þeirra laga.
Ljóst er af 1. mgr. 2. gr. að stjórn-
sýslulögin gilda um málsmeðferð
’ Í ljósi þessa samrýmist það varla máls-hraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga að það hafi
tekið samkeppnisráð rúmlega meðgöngu-
tíma fíls að taka ákvörðun í málinu ‘
&
Sprenghlægilegt verð!
Skart og klútar kr. 150 - Töskur kr. 500 -
Regnhlífar og sólgleraugu kr. 200 -
Húfur og hattar kr. 500-1000 - Buxur kr. 1000 -
Pils frá kr. 800-1.500 - Kjólar frá 1.250-3.000 -
Stutterma jakkar kr. 2.000 - Síðerma jakkar kr. 2.500
Opið alla daga frá kl. 12-18
Grensásvegi 16
(inni í portinu)
LOKADAGAR
Sprenghlæ ilegt verð!
Enn meiri verðlækkun
Öll föt á kr. 1.000.