Morgunblaðið - 29.04.2001, Síða 21

Markaðurinn og staða
fyrirtækja á honum
Kærandi telur tegundabundna
skilgreiningu samkeppnisyfirvalda á
markaði fyrir ávexti, grænmeti og
garðávexti á bls. 10 til 11 í ákvörð-
unni algjörlega úr takt við íslenskan
viðskiptaraunveruleika. Engin rök
eru til þess að telja að hinar ýmsu
grænmetis- og ávaxtategundir geti
ekki verið staðgönguvörur innan
hvors flokks fyrir sig.
Kærandi hefur ítrekað gert at-
hugasemdir við útreikninga sam-
keppnisyfirvalda á markaðshlutdeild
hans við dreifingu og/eða sölu ein-
stakra vörutegunda. Virðast þær at-
hugasemdir ekki hafa náð eyrum
þeirra. Kærandi stendur við þau
gögn, sem hann lagði fram 19. októ-
ber 2000, sem andsvar við frumat-
huguninni. Kærandi bendir á að eng-
in óvissuatriði séu til staðar, hvorki
varðandi uppskeru grænmetis, garð-
ávaxta og kartaflna hér á landi né
heldur magn innfluttra ávaxta og
grænmetis af hálfu hans og annarra
aðila, sem stundi viðskipti með þessa
vöru. Samkeppnisyfirvöld hefðu því
átt að geta rannsakað þessa þætti
málsins til hlítar, sem ekki er reynd-
in.
Kartöflumarkaðurinn
Í athugasemdum kæranda frá 19.
október sl. var bent á að útreikningar
Samkeppnisstofnunar varðandi kart-
öflumarkaðinn væru rangir. Kom
þar fram að markaðshlutdeild kær-
anda í kartöflum væri 1–2%. Sam-
keppnisstofnun undi ekki þessu og
skrifaði í byrjun árs 2001 formanni
Landssambands kartöflubænda bréf
og óskaði eftir upplýsingum hans.
Svar formannsins staðfesti það sem
kærandi hafði haldið fram. Þrátt fyr-
ir þetta halda samkeppnisyfirvöld
sig við allt aðra og hærri markaðs-
hlutdeild kæranda á kartöflumarkaði
sbr., bls. 13 í ákvörðuninni. Auk þess
sem inn í þá umfjöllun er blandað alls
óskyldu atriði sem lýtur að stöðu
Ágætis hf., í dag eftir að ákvörðun
nr. 11/2001 var tekin. Sú ákvörðun
skiptir engu fyrir niðurstöðu þessa
kærumáls.
Við mat á því hvort um samráð fyr-
irtækja í skilningi 10. gr. samkeppn-
islaga er eða hefur verið að ræða,
verður ekki hjá því komist að rann-
saka til hlítar, hvort fyrirtæki hafi þá
stöðu á markaði að þau geti eða telji
sig geta haft áhrif á verð vöru með
samráði við annað eða önnur fyrir-
tæki. Sé haft í huga að samanlögð
markaðshlutdeild kæranda og Áætis
hf., er um 20% í heildsölu í viðskipt-
um með kartöflur í heildsölu verður
ekki séð að kærandi hafi verið í þeirri
stöðu að geta haft ólögmætt samráð
um verð vörunnar við Ágæti hf., eða
öfugt.
Grænmetismarkaðurinn
Hér má eins og áður benda á at-
hugasemdir kæranda við frumathug-
un Samkeppnisstofnunar frá 19.
október 2000. Þá er því alfarið hafn-
að að við ákvörðun markaðshlut-
deildar kæranda varðandi dreifingu
og/eða sölu grænmetis sé tekið tillit
til veltu Ávaxtahússins, Nýs og
fersks ehf. Félag þetta er að jöfnu í
eigu Baugs hf., og Eignarhalds-
félagsins Fengs hf., og kæranda með
öllu óviðkomandi.
Ávaxtamarkaðurinn
Ekki er með nokkru móti hægt að
átta sig á því hvernig samkeppnisyf-
irvöld ákvarða markaðshlutdeild á
ávaxtamarkaði, eins og hún er sett
fram á bls. 15 til 16 í ákvörðuninni.
Ljóst er þó af henni að kærandi hef-
ur ekki sterkari stöðu á ávaxtamark-
aði en samkeppnisaðilar hans. Helst
verður ráðið af þessum útreikning-
um að kærandi sé skrifaður fyrir
bananainnflutningi Banana ehf., sem
lengst af hafa flutt Chiquita-banana,
sem að jafnaði hefur verið sterkasta
vörumerkið í banönum hér á landi.
Kærandi flutti hins vegar inn banana
frá Dole. Við meðferð máls þessa fyr-
ir áfrýjunarnefnd samkeppnismála
verður að ætla að samkeppnisyfir-
völd leggi fram einhver gögn til
stuðnings útreikningi á markaðs-
hlutdeild á ávaxtamarkaði.
Túlkun 10. gr. samkeppnislaga
Í V. kafla hinnar kærðu ákvörð-
unar bls. 16 til 28 er að finna ein-
kennilega lögfræðilegu samsuðu. Á
þessum síðum ægir saman einhvers
konar skriflegum málflutningi og
ákvörðun á efni 10. gr. samkeppn-
islaga.
Samkeppnisyfirvöld virðast ganga
út frá því í þessum skrifum sínum að
efni 10. gr. samkeppnislaga ráðist í
einu og öllu af samkeppnisrétti Evr-
ópusambandsins, eins og hann birtist
í ákvæðum Rómarsáttmálans með
síðari breytingum, ákvörðunum Evr-
ópustjórnvalda og dómum Evrópu-
dómsins. Er þetta byggt á því að Ís-
land sé aðili að samningnum um hið
svokallaða Evrópska efnahagssvæði,
sem lögfestur var með lögum nr. 2/
1993. Af þessari bókstafstrú ís-
lenskra samkeppnisyfirvalda leiðir,
að þau telja að íslenskir garðyrkju-
bændur og viðskipti með afurðir
þeirra lúti reglum um óhefta sam-
keppni. Innan Evrópusambandsins
er það hins vegar með öllu óþekkt að
landbúnaður lúti þeim reglum. Í
ákvörðuninni gera samkeppnisyfir-
völd ekki minnstu tilraun til að skoða
og skilgreina íslenskar aðstæður við
framleiðslu, dreifingu og sölu ávaxta,
grænmetis og garðávaxta og bera
þær saman við þau tilvik, sem vísað
er til í ákvörðuninni sem óyggjandi
fordæma. Sé íslenskum samkeppn-
isyfirvöldum í mun að ná fram eins-
leitni íslensks og evrópsk samkeppn-
isréttar verður slíkt að fara eftir
atvinnugreinum en ekki almennt. Í
þessu máli hafa samkeppnisyfirvöld
ekki hirt um að gera úttekt á tolla-
stefnu stjórnvalda varðandi græn-
meti. Þau hafa einnig kosið að líta al-
veg framhjá þeirri breytingu, sem
orðið hefur á smásölumarkaði hér á
landi á síðast áratug og þeirri stað-
reynd, að í raun eru það smásölu-
keðjurnar tvær, sem með samráði
sín á milli hafa komið heildsölum
grænmetis, ávaxta og garðávaxta í
þá stöðu að þeir verða að bera saman
bækur sínar til að tryggja þessum
þætti atvinnustarfseminnar eðlilega
afkomu og koma í veg fyrir að smá-
salarnir tveir deili og drottni og keyri
með því niður verð frá heildsölum til
að geta aukið eigin álagningu. Þurfi
sérstakra vitna við um þessi vinnu-
brögð smásöluaðilanna nægir að vísa
á skjal, sem ber heitið ,,Naflaskoðun
Mata í nóvember 1997“, sem tekið er
upp í ákvörðunina á bls. 60 til 61 í
ágripi, þar sem segir:
,,Verslunardeild KEA virðist
standa illa m.a. vegna óraunsærrar
verðstefnu. Það þýðir að þeir gera sí-
fellt auknar kröfur, frír flutningur,
bæta alla hugsanlega rýrnun sama
hvernig hún er tilkomin, hærri
álagningu o.s.frv. Ef þeir ná ekki að
snúa rekstrinum við halda þeir áfram
að herja á okkur þangað til við höfum
ekkert lengur upp úr viðskiptunum
eða við segjum nei og þeir fara ann-
að.
Í umfjöllun sinni um 10. gr. sam-
keppnislaga grípa samkeppnisyfir-
völd til þess, eins og í frumathugun
máls þessa, að skreyta texta sinn
með erlendum tungumálum, sbr. bls.
19 og 22. (Sjá og bls. 87.) Gera verður
ráð fyrir því að samkeppnisyfirvöld
leggi fyrir áfrýjunarnefndina lög-
gilta þýðingu þessara tilvitnana og
annarra þátta ákvörðunarinnar, sem
eru á erlendum tungum og fela í sér
efnis- eða lagalegan rökstuðning fyr-
ir niðurstöðu málsins, enda stjórn-
sýslumálið íslenska, eins og fyrr er
vikið að.
Kærandi ætlar á þessu stigi hvorki
að fjalla sérstaklega um það sem
samkeppnisyfirvöld kalla að nefna
beina og óbeina sönnun í samkeppn-
ismálum né útlistanir á formi sam-
ráðs. Virðist heldur ekki sérstök
ástæða til þess, þar sem samkeppn-
isyfirvöld byggja mál sitt gagnvart
kæranda á fundargerðum félags-
funda. Kærandi hafnar því hins veg-
ar alfarið að fundargerðir þessar séu
sönnun um ólögmætt samráð. Kær-
andi hafnar því og að miðar og blöð
sem fundist hafa hjá Mata ehf., sanni
ólögmætt samráð.
Á bls., 22 til 28 er fjallað um sönn-
un í samráðsmálum. Virðast sam-
keppnisyfirvöld ganga út frá því að
ekki séu gerðar ríkar kröfur til sönn-
unarfærslu af þeirra hálfu þegar að-
ilar, sem samkeppnislög taka til, eru
sakaðir um ólögmætt samráð. Kem-
ur sú skoðun jafnvel fram að ekki
þurfi fulla sönnun sbr. bls. 28. Þess-
um skilningi samkeppnisyfirvalda er
mótmælt sem röngum, enda sam-
rýmist hann ekki rannsóknarreglu
10. gr. stjórnsýslulaga, sem á að
tryggja fulla rannsókn hvers máls og
þar með fulla sönnun. Þetta á alveg
sérstaklega við, ef ákvörðunin
stjórnvaldsins er íþyngjandi og felur
jafnframt í sér beitingu stjórnvalds-
sekta. Hefði löggjafinn ætlað að víkja
frá þessum sönnunarreglum stjórn-
sýsluréttarins varðandi samkeppnis-
mál sérstaklega hefði þurft skýr og
ótvíræð lagafyrirmæli.
Af þessu leiðir að öll sönnunar-
færsla og allt sönnunarmat sam-
keppnisyfirvalda í þessu máli fær
ekki staðist að íslenskum rétti.
Samráð og einokunarhringur
Því er mótmælt að á árinu 1995
hafi kærandi og Ágæti hf., annars
vegar og kærandi og Mata ehf., hins
vegar tekið upp víðtækt ólögmætt
’ Kærandi hefur ítrekað gert athugasemd-ir við útreikninga samkeppnisyfirvalda á
markaðshlutdeild hans við dreifingu og/eða
sölu einstakra vörutegunda ‘
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 29. APRÍL 2001 23
Gullsmiðir
Parlez-vous français?
Hringbraut 121, JL húsið - 107 Reykjavík - s. 552 3870
Veffang: http://af.ismennt.is Netfang: af@ismennt.is
Alliance Francaise býður upp á:
Ferðamannafrönsku: 10 tíma hrað-
námskeið til að undirbúa Frakk-
landsfara fyrir dvöl í Frakklandi.
Námskeið um franska menningu:
Gott tækifæri til að kynnast franskri
menningu. Fyrir lengra komna.
Talið þið frönsku?