Morgunblaðið - 16.11.2001, Blaðsíða 8

FRÉTTIR
8 FÖSTUDAGUR 16. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
m a g n a ð a r b æ k u r
María Konsjalovskí beitir karlmenn töfravaldi.
Hún er á stöðugum flótta undan tvífara sínum sem
tekur á sig ógnvænleg gervi. Rauði þráðurinn er ástin
í ótrúlegustu myndum og sögusviðið Reykjavík, París,
Madrid og Feneyjar á áttunda og níunda áratugnum.
Í þessari fyrstu skáldsögu Oddnýjar Sen er skáldskapurinn samofinn
minningum og mögnuðu hugarflugi. Hún hefur vakið athygli fyrir
áhrifamiklar endurminningabækur, meðal annars Kínverska skugga.
Ást, minningar,
magnað hugarflug
t, i i r,
rfl
Málræktarþing Íslenskrar málnefndar
Verkefnin eru
óþrjótandi
Málræktarþing Ís-lenskrar mál-nefndar verður
haldið laugardaginn 17.
nóvember nk í Hásölum,
safnaðarheimili Hafnar-
fjarðarkirkju við Strand-
götu, frá klukkan 14–
16.30. Yfirskrift þingsins
er „Íslenska á evrópsku
tungumálaári“. Að sögn
Kristjáns Árnasonar for-
manns Íslenskrar mál-
nefndar er Málræktarþing
orðið fastur liður í hátíð-
arhöldum sem tengjast af-
mælisdegi Jónasar Hall-
grímssonar, 16. nóvember,
Degi íslenskrar tungu, og
haldið nú í sjötta skipti
síðan árið 1996. Frá upp-
hafi hefur þingið verið
haldið í samvinnu við
Mjólkursamsöluna. Á þinginu
veitir Mjólkursamsalan styrk, að
upphæð 400.000 krónur, til nema
á háskólastigi sem vinnur að loka-
verkefni um íslenskt mál.
Þingið er nú í fyrsta skipti
haldið utan Reykjavíkur og
styrkir Hafnarfjarðarbær þingið.
– Hver verða helstu umræðu-
efni á málþinginu?
„Málrækt snýst um tvennt,
annars vegar um að koma sér nið-
ur á málstaðal sem allir geta sætt
sig við. Þetta er stundum kallaður
formvandi. Hitt vandamálið er
staða tungunnar gagnvart öðrum
tungumálum. Þetta síðarnefnda
verður meginviðfangsefni þings-
ins: staða íslenskunnar í skóla-
kerfinu, tækni og atvinnulífi og í
vísindum. Frummælendur eru
Ari Arnalds, verkfræðingur og
formaður verkefnisstjórnar um
tungutækni, Auður Hauksdóttir,
lektor í dönsku, Kristján Árna-
son, formaður Íslenskrar mál-
nefndar, Karl Blöndal aðstoðar-
ritstjóri Morgunblaðsins og Egill
Helgason blaðamaður.“
– Hver er staða málræktar í
dag?
„Hún er góð að mörgu leyti.
Það ríkir að mínu mati góð sátt
um form íslenskunnar. Upphróp-
anir ýmissa menntamanna, sem
láta frá sér heyra á ákveðnum
fresti um að íslenska sé kúgunar-
tæki yfirstéttar á þeim sem
minna mega sín, hafa ekki náð að
skapa djúprista óeiningu, enn
sem komið er a.m.k. Formvandi
Íslendinga er smávægilegur mið-
að við vanda annarra þjóða, t.d.
Norðmanna. Þeir hafa haft mikið
fyrir því að koma sér niður á
staðla sem allir eru sáttir við, en
eru samt með tvö ritmál.“
– Hver er munurinn á málrækt
og málvernd?
„Það liggur í orðunum. Við not-
um orðið málrækt frekar en mál-
vernd.. Málvernd minnir á nátt-
úruvernd. Nú er talað um að
vernda náttúruna gegn mann-
fólkinu. Það þarf ekki að vernda
tungur gegn fólki. Tungan er
tæki fólksins til að skrifa og tala
á, og rétt eins og þarf að fara með
bíl í smurningu er
ástæða til að huga að
viðgangi málsins. Það
má líkja málrækt við
það.“
– Af því að þú nefnir
náttúruvernd, má ekki segja að
málvernd sé liður í málrækt líkt
og náttúruvernd stuðlar gjarnan
að uppgangi tegunda?
„Uppgangi hvaða tegunda?
Þorsks, íslensku kýrinnar, sýkla
eða blágresis? Tungumál er
mönnum eiginlegt, menn þurfa
tjáningartæki og málpólitík er
spurning um að velja sér tjáning-
artæki. Það eru flókin lögmál sem
þessu ráða, önnur en í náttúru-
vernd. Ég held að áhugi á nátt-
úruvernd byggist að hluta til á
samviskubiti. Íslensk málrækt
byggir ekki á sektarkennd.“
– Eru þetta ekki erfiðir tímar
hjá málræktarmönnum?
„Nei, alls ekki. Mér sýnist að
það séu miklu erfiðari tímar hjá
verðbréfasölum og bankamönn-
um sem gengur illa að halda
gengi krónunnar uppi. Málrækt
snýst að verulegu leyti um gengi
tungunnar, en það eru ekki mál-
ræktarmenn sem halda uppi
gengi hennar, heldur þeir sem
vilja nota það. Málræktarmenn
hafa yfirdrifið að gera; á Íslenskri
málstöð, sem er skrifstofa Ís-
lenskrar málnefndar, stoppar
síminn ekki allan daginn. Þar
þyrftu að vera margfalt fleiri
starfsmenn, og verkefnin eru
óþrjótandi. Fólk er að spyrja
hvernig eigi að beygja þetta eða
hitt orðið og leita að nafni á fyr-
irtæki eða nýrri hugmynd. Okkur
vantar almennilega orðabók til
daglegra nota.“
– Hvernig sérðu íslenska tungu
fyrir þér t.d. um næstu aldamót?
„Ég sé þrjá valkosti fyrir Ís-
lendinga á þessari öld. 1) Að
halda áfram að nota íslensku og
sporna gegn breytingum á þeim
staðli sem við höfum búið við frá
upphafi ritaldar. 2) Slaka á
íhaldsseminni og sporna lítt gegn
breytingum, leyfa nýjungum að
ryðja sér til rúms í kerfinu, leggja
nýyrðastefnuna af og taka inn er-
lend orð skipulagslaust. Þetta
myndi fyrr en varir
leiða til þess að til yrði
nýtt tungumál, og við
þyrftum að þýða Hall-
dór Laxness yfir á það
mál um miðja öldina.
3) Taka upp ensku og verða fyrst
tvítyngdir og fara síðan að nota
enskt pidgin. Ég held að eini
raunhæfi kosturinn sé sá fyrsti.
Báðir hinir gera Ísland að jað-
arsvæði, án miðju. Baráttan
stendur um að viðhalda sérstöku
máli á Íslandi. Ný íslenska sem
ekki hefur stuðning af hefðinni á
sér enga lífsvon í samkeppni við
ensku að mínu mati.“
Kristján Árnason
 Kristján Árnason fæddist 26.
desember 1946. Hann er prófess-
or í íslenskri málfræði og for-
maður Íslenskrar málnefndar
frá 1989. Cand. mag. í íslenskri
málfræði frá Háskóla Íslands og
doktor í málvísindum frá Ed-
inborgarháskóla. Maki Kristjáns
er Arna Emilía Vigfúsdóttir BA,
skólafulltrúi, og eiga þau dótt-
urina Önnu, fædd 1993. Börn
Kristjáns af fyrra hjónabandi eru
Ragnheiður (1968), Árni (1970)
og Gunnhildur (1977).
Þyrftum að
þýða Halldór
Laxness
Það hefur komið mörgum manninum á óvart hversu tæknivætt brottkastið er orðið.