Morgunblaðið - 16.11.2001, Blaðsíða 30

LISTIR
30 FÖSTUDAGUR 16. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
MIST Þorkelsdóttir tók að sér for-
spjallshliðina í Salnum s.l. sunnudag í
nýrri Tíbrártónleikaröð 5 þar sem
hérlend tónskáld fjalla um höfund og
verk dagsins. Á vaðið reið sem kunn-
ugt Atli Heimir Sveinsson fyrir tveim
mánuðum, þá með raustina eina að
vopni, en að þessu sinni hafði mönn-
um til viðbótar hugkvæmzt að nýta
myndvörpubúnað Salarins. Þar gat
að líta skuggamyndir frá samtíma
snillingsins í Vínarborg, þ. á m. frá
„Schubertíöðum“ (tónleikum hans í
góðra vina hópi), og auðveldaði það
vissulega hlustendum að stilla sig
nánar inn á þennan ástsæla meistara
og Biedermeierskeiðið almennt.
Fórst Mist kynningin bráðvel úr
hendi að öðru leyti en því að mörgum í
fjærstu sætum hefði örugglega verið
akkur í að heyra hana uppmagnaða.
Ekki geta allir haft sama talstyrk, og
hjóðnemaaðstoð á ekki að þurfa að
vera neitt feimnimál.
Dagskráin samanstóð úr tveimur
af vinsælustu kammersmíðum Franz
Peters Schuberts, B-dúr píanótríóinu
frá dánarárinu 1828 og Silungakvart-
ettinum frá 1819. Bæði eru innblásin
verk, full af glaðlegri sólarbirtu, þó að
sumir þykist skynja haustræna feigð-
arkennd undir björtu yfirborði tríós-
ins. Það var leikið af mikilli natni og
innlifun, og ekki sízt var eyrnayndi af
mjúkhentri lýrík píanistans á blíðari
augnablikum, en í heild var eins og
vantaði töluvert meiri og markvissari
spennu yfir stærstu línum verksins.
Tilfinningarlegrar mótunar gætti
helzt innan smærri eininga, jafnvel
svo að minnt gæti á hvella „messa di
voce“ dýnamík barokksins í stakri
hendingu. Minna bar hins vegar á
breiðari útfærslu í hraða og styrk á
stórum skala, sérstaklega í I. þætti,
en einnig í seinni þáttum, einkum
lokarondoinu. Fullsterkt væri
kannski til orða tekið að segja að flest
hefði fyrir vikið hljómað eins. En víða
mátti ekki miklu muna.
Að því leyti er A-dúr kvintettinn út-
hverfara og árennilegra viðfangsefni
en B-dúr tríóið, enda fjölbreytni hans
sérlega heillandi. Strax í Allegro vi-
vace (I.) var gefinn hressilegur tónn-
inn með þróttmikilli og samtaka
hrynskerpu, og II. þáttur (Andante)
sveif tært syngjandi um loft af engu
ósamstilltara hópefli, líkt og „per
ESP“ eins og Megas kvað, þrátt fyrir
enn meiri kröfur til tímaskyns. Aðeins
hefði þó mátt setja smá þjöppu á
suma tvíleiksfrasa víólu og sellós, er
risu og hnigu í styrk af fullsólóískri
vökurð. Scherzóið (III.) hrinti manni
nærri af stólnum með þvílíkum eft-
irbrennsluhraða að danssveiflan virt-
ist ætla að skolast út með baðvatninu,
en hún hélt samt sínu. Þá náði Tríóið
að mynda sannfærandi hefðbundna
andstæðu í þriðjungi rólegra tempói.
Í sex tilbrigðum IV. þáttar gengur
„silunga“-stefið á milli spilara líkt og
horn í sveitardrykkju, og var þar
margt dáfallega leikið að hæfilegri
náttúru hinna ólíku meðlima fiðlufjöl-
skyldunnar. M.a.s. kontrabassinn hélt
sínum karakter án þess að verka
groddalegur, og píanistinn blómstraði
fislétt á úthaldsfrekum 32-parts-
rununum í 3. tilbrigði án þess að
missa nótu. Loks spankúléraði sí-
gaunapolki fínalsins fjaðursperrtur
úr hlaði, borinn uppi af smitandi spila-
gleði, og hnauð hann gáskafullri end-
aró á þessari verðugt vinsælu kamm-
erperlu.
Schubertíaða
í Salnum
TÓNLIST
S a l u r i n n
Schubert: Píanótríó í B, D898.
Silungakvintettinn í A, D667*.
Kammerhópur Salarins (Auður
Hafsteinsdóttir, Sif Tulinius*, fiðl-
ur; Þórunn Marínósdóttir*, víóla;
Bryndís Halla Gylfadóttir*, selló;
Hávarður Tryggvason*, kontra-
bassi; Nína Margrét Grímsdóttir,
Miklós Dalmay*, píanó.) Sunnudag-
inn 11. nóvember kl. 16.30.
KAMMERTÓNLEIKAR
Ríkarður Ö. Pálsson
ÞAÐ er orðin hefð að Þjóðleik-
húsið leggi sitt af mörkum á
Degi íslenskrar tungu og standi
fyrir uppákomum af ýmsu tagi
af því tilefni. Í dag munu leik-
arar frá Þjóðleikhúsinu heim-
sækja fjóra grunnskóla á höfuð-
borgarsvæðinu og lesa ljóð eftir
Halldór Laxness. Skólarnir sem
heimsóttir verða eru Hlíðaskóli,
Hagaskóli, Austurbæjarskóli
og Tjarnarskóli. Leikararnir
eru þau Anna Kristín Arn-
grímsdóttir, Halldóra Björns-
dóttir, Randver Þorláksson,
Margrét Guðmundsdóttir, Sig-
ríður Þorvaldsdóttir, Tinna
Gunnlaugsdóttir, Ólafía Hrönn
Jónsdóttir og Þóra Friðriks-
dóttir.
Síðar á leikárinu mun Þjóð-
leikhúsið sýna leikrit Halldórs
Laxness, Strompleikinn, en
skáldið hefði orðið 100 ára í apr-
íl næstkomandi.
Leikarar lesa
ljóð Laxness
MENNTASKÓLINN á Ísa-
firði í samstarfi við fleiri stend-
ur fyrir námskeiði í söngleikja-
tækni og hefst það í dag og
stendur fram á sunnudag. Mar-
grét Eir Hjartardóttir, leik- og
söngkona, leiðbeinir. Nám-
skeiðið fer fram í Hömrum, sal
Tónlistarfélags Ísafjarðar. Á
sunnudag sýna nemendur
leikni sína í Hömrum kl. 18.
Námskeið í
söngleikjatækni
MÁLRÆKTARÞING ís-
lenskrar málnefndar verður
haldið í Hásölum, safnaðar-
heimili Hafnarfjarðarkirkju við
Strandgötu á laugardag kl. 14–
16.30. Yfirskrift þingsins að
þessu sinni er „Íslenska á evr-
ópsku tungumálaári“ og er
þetta í sjötta sinn sem þingið er
haldið.
Málræktarþing er fastur lið-
ur í hátíðarhöldum sem tengj-
ast afmælisdegi Jónasar Hall-
grímssonar, 16. nóvember, degi
íslenskrar tungu.
Á þinginu veitir Mjólkursam-
salan styrk að upphæð 400.000
krónur til nema á háskólastigi
sem vinnur að lokaverkefni um
íslenskt mál.
Umræðuefni málræktar-
þings á evrópsku tungumálaári
verður sambúð íslensku við
aðrar tungur í skólastarfi og at-
vinnulífi. Einnig verður sér-
staklega hugað að íslenskri
málstefnu á nýrri öld, en í ís-
lenskri málnefnd er nú unnið að
tillögum þar að lútandi. Frum-
mælendur á þinginu verða Ari
Arnalds, Auður Hauksdóttir,
Kristján Árnason, Karl Blöndal
og Egill Helgason.
Málræktarþing íslenskrar
málnefndar var fyrst haldið ár-
ið 1996. Frá upphafi hefur þing-
ið verið haldið í samvinnu við
Mjólkursamsöluna, en að þessu
sinni nýtur það jafnframt
stuðnings Hafnarfjarðarbæjar
þar sem það fer fram og er
þetta í fyrsta sinn sem þingið er
haldið utan Reykjavíkur.
Málræktar-
þing
Í FÉLAGSSTARFI Gerðu-
bergs verður opnuð sýning á
verkum Bryndísar Björnsdótt-
ur í dag kl. 16 og er þetta henn-
ar fimmta einkasýning.
Sýningin stendur til 3. febr-
úar og er opin mánudaga til
föstudaga frá 10–17.
Félagar úr Tónhorninu og
Gerðubergskórinn syngja og
leika við opnunina.
Myndlist í
Gerðubergi
ÞJÓÐMINJASAFN Íslands stendur
á tímamótum. Safnhúsið á mótum
Suðurgötu og Hringbrautar hefur
verið rýmt, og þar standa yfir
miklar endurbætur. Safnið sjálft
hefur eignast nýjan samastað við
sjóinn, í nýju stóru geymslu-
húsnæði, þar sem öllu er til haga
haldið á þann hátt sem bestur þyk-
ir og með tilstyrk allrar þeirrar
nútímatækni sem vernd fornmuna
krefst. Það er ekki allt jafn fornt í
þessu haganlega geymslurýni.
Dýrgripurinn fallegi, Grund-
arstóllinn, skáskýtur augum fag-
urskorinna arma sinna yfir í sæ-
græna fótanuddtækið, og
íslandsklukkur liðinna alda sitja
hljóðar undir höfuðlausum Shake-
speare, en höfuð hans, mótað í vax,
hvílir jafn þögult í kassa annars
staðar. Tölvustýrðar hillu-
samstæður renna til og frá; – eitt
andartak ljúkast upp dyrnar og við
horfumst í augu við Guðbrand
biskup og Ara í Ögri, sem daglangt
híma þar í myrkri og stara yfir ör-
þröngan ganginn á Krist og post-
ulana snæða síðustu kvöldmáltíð-
ina, á hillunni andspænis, þegar
engir eru til að horfa á.
Stefnt að opnun
safnsins í lok næsta árs
En senn verða þessir dýrgripir
þjóðarinnar leystir úr fjötrum hill-
anna og rekkanna, því fyrir dyrum
stendur það sem þjóðminjavörður,
Margrét Hallgrímsdóttir kallar
endurfæðingu Þjóðminjasafnsins.
Á meðan unnið er sleitulaust við að
koma safnhúsinu gamla aftur í not-
hæft ástand keppast starfsmenn
safnsins við að vinna að endurfæð-
ingunni sem Margrét Hallgríms-
dóttir segir muni taka tíu ár. Það
er þó ekki svo langt í það að þjóðin
fái að njóta arfs síns því gert er ráð
fyrir því að safnhúsið gamla verði
tekið í notkun með nýrri sýningu í
lok næsta árs. „Þetta er sérstakt
átak,“ segir Margrét, og lykilorðin
eru uppbygging og endurbætur.
„Við berum ábyrgð á því að varð-
veita gripi í eigu safnsins til kom-
andi kynslóða í sama ásigkomulagi
og við tókum við þeim; – það má
kalla þetta lið í fimm hundruð ára
framtíðarsýn safnsins.“
Fyrsta áfanga endurfæðingar
safnsins lauk þegar nýtt og full-
komið geymslurými var tekið í
gagnið. Með því batnar til muna
aðgangur sérfræðinga til rann-
sókna á safngripum og aðstaða
starfsmanna til undirbúnings sýn-
inga er öll önnur en var.
Í geymslum Þjóðminjasafnsins
eru geymdir um sextíu þúsund
munir og meir en tvær milljónir
ljósmynda. „Þetta er sameign þjóð-
arinnar og komandi kynslóða,“
segir Margrét, „og hluti þessa
safns verður jafnan á sýningum
safnsins í framtíðinni, en hlutverk
okkar er þó fyrst og fremst að
varðveita gripina.“
Þjóðminjasafnið hefur átt því
láni að fanga frá því á síðasta ári
að njóta stuðnings Landsvirkjunar.
Þetta samstarf hefur nú verið inn-
siglað til lengri tíma þar sem
Landsvirkjun er bakhjarl safnsins
og styrkir einstök verkefni og sýn-
ingar. „Þetta samstarf hefur þegar
skilað mikilvægum árangri. Það
hefur gert safninu kleift að standa
enn betur að kynningarstarfi, auk
þess sem stofnanirnar höfðu sam-
vinnu um sýningu í Ljósafossstöð
sem átta þúsund gestir sóttu í sum-
ar. Eins var gert mikið átak í
fyrsta sinn í áratugi um kynningu
og merkingar friðlýstra minja um
allt land. Þetta samstarf við Lands-
virkjun hefur verið Þjóðminjasafn-
inu mikils virði, en liður í sam-
starfssamingi stofnananna er að
leita til enn fleiri fyrirtækja um
samstarf við uppbyggingu Þjóð-
minjasafnsins.“
Margrét segir endurfæðingu
Þjóðminjasafnsins verða menning-
arviðburð þjóðarinnar allrar. Safn-
ið við Suðurgötu verður nútíma-
legt og sýningar verða þar með
nýju sniði, en Margrét segir að þó
verði byggt á reynslu liðinna ára
og að þekking genginna kynslóða
muni nýtast þar vel. „Við skilum
fjárfestingu og mikilvægri arfleifð
til komandi kynslóða með því átaki
sem verið er að vinna og því er það
mikilvægt að við bjóðum fulltrúum
atvinnulífsins til samstarfs um
þessa mikilvægu uppbyggingu.
Þetta er samábyrgð og hlutverk
þess samtíma sem við lifum í og
þess samfélags sem hér er, að sjá
til þess að menningararfleifð okk-
ar og þjóðargersemar sem hér eru
varðveittar verði sýnilegar.“
Þjóðminjasafn Íslands kynnir áætlun um endurfæðingu safnsins
Menningararfur-
inn verði sýnilegri
Morgunblaðið/Kristinn Ingvarsson
Margrét Hallgrímsdóttir þjóðminjavörður sýnir Friðriki Sophussyni,
forstjóra Landsvirkjunar, og Birni Bjarnasyni menntamálaráðherra
tæknivædda helgidóma Þjóðminjasafnsins í gærdag.
GUÐRÚN Nordal ís-
lenskufræðingur hefur
hlotið verðlaun úr
sænska Dag Ström-
bäcks-sjóðnum fyrir
fræðirit sitt, „Tools of
Literacy. The Role of
Skaldic Verse in Ice-
landic Textual Culture
of the Twelfth and
Thirteenth Centuries“
sem út kom hjá Uni-
versity of Toronto
Press nú fyrir
skemmstu. Að verð-
laununum stendur
Konunglega Gustavs
Adolfs-akademían í
Uppsölum, en hún
veitir fræðimönnum árlega við-
urkenningar á ólíkum sviðum, og
voru þær veittar við hátíðlega at-
höfn í Uppsalahöll hinn 6. nóv-
ember síðastliðinn.
Voru Guðrúnu veitt verðlaun á
sviði norrænna fræða, en í bók sinni
setur hún íslensku dróttkvæðahefð-
ina í samhengi við
hugmyndaheim mið-
alda og evrópskt
menningarsamfélag. Í
rökstuðningi dóm-
nefndar segir m.a. að
rannsóknir Guðrúnar
á norrænum mið-
aldakveðskap sem
birtast í bókinni, ein-
kennist af skarp-
skyggni og sjálfstæðri
nálgun, þar sem tvinn-
að sé saman hefðbund-
inni textafræði og al-
þjóðlegri bók-
menntafræði og
hugmyndasögu.
Aðspurð um þýð-
ingu verðlaunanna segir Guðrún
það alltaf ánægjulegt fyrir höfund
að fá staðfestingu á því að verk
hans nái til lesenda og hafi áhrif.
„Þá finnst mér ekki síst ánægjulegt
að fá óvænt viðbrögð utan frá og að
bókin hafi náð til fræðimanna á er-
lendum vettvangi,“ segir Guðrún.
Verk Guðrúnar
Nordal verðlaunað
Guðrún
Nordal
BÓKAÚTGÁFAN Bastei-
Lübbe í Þýskalandi hefur
tryggt sér útgáfuréttinn á
skáldsögunni Dís eftir Birnu
Önnu Björnsdóttur, Oddnýju
Sturludóttur og Silju Hauks-
dóttur sem út kom í fyrra hjá
Forlaginu. Einnig keypti hún
skáldsögu Birnu Önnu Björns-
dóttur, Escort, sem hún er að
vinna að en mun koma út hér á
landi á næsta ári. Ekki er gefið
upp hvað forlagið greiðir fyr-
irfram fyrir hvora bók en þær
upphæðir skipta milljónum
króna, segir í frétt frá Rétt-
indastofu Eddu – miðlunar og
útgáfu sem annaðist söluna.
Bastei-Lübbe er ein stærsta
útgáfusamsteypa Þýskalands.
Dís seld
til Þýska-
lands FJÖLLISTAKONAN Kjuregej Al-
exandra og glerlistakonan Ingibjörg
Hjartardóttir opna samsýningu í
Listasalnum Man við Skólavörðustíg
á morgun kl. 15.
Kjuregej sýnir myndverk sem unn-
in eru með tækni sem nefnist „appli-
cation“ og glerverk Ingibjargar eru
þrívíddarverk og myndir.
Þema sýningarinnar er Biðjum fyr-
ir friði og er ætlað að vekja fólk til um-
hugsunar um mikilvægi friðar í heim-
inum.
Við opnunina flytur Jóhanna Eyj-
ólfsdóttir framkvæmdastjóri í Ís-
landsdeild Amnesty International er-
indi, Brynja Benediktsdóttir les ljóð
og Anna Sigríður Helgadóttir syngur.
Sýningin er opin alla daga frá kl.
10-18, sunnudaga kl. 14-17 og lýkur 4.
desember.
Hvatt til
friðar