Morgunblaðið - 26.05.2003, Qupperneq 18

Morgunblaðið - 26.05.2003, Qupperneq 18
18 MÁNUDAGUR 26. MAÍ 2003 MORGUNBLAÐIÐ Hallgrímur B. Geirsson. Styrmir Gunnarsson. Framkvæmdastjóri: Ritstjóri: STOFNAÐ 1913 Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík. Aðstoðarritstjórar: Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen. Fréttaritstjóri: Björn Vignir Sigurpálsson. VINSTRIMENN á Íslandi urðu fyrir vonbrigðum á síðustu kosninganótt. Í aðdraganda kosninganna hafði mikið verið rætt um breytingar og stjórn- arskipti. Samfylkingin auglýsti að breytingar lægju í loftinu án þess að það væri skilgreint nánar og beindi kastljósinu einkum að þeim möguleika að kona gæti orðið forsætisráðherra í fyrsta sinn. Hjá Vinstri- grænum var talað um möguleika á velferðarstjórn ef sitjandi ríkisstjórn missti meirihluta sinn. Ekkert af þessu gerðist. Þegar upp er staðið urðu litlar breytingar í kosningunum. Sjálfstæðismenn töpuðu nokkru fylgi sem einkum bitnaði á konunum í flokknum en þær komu mun verr út úr prófkjörum flokksins en karlarnir. Framsóknarmenn töpuðu hálfu prósenti en héldu öllum þingsætum sínum með því að leika hlutverk velferðarflokksins sem þeir bregða sér iðulega í seinustu mánuði fyrir kosningar. Samfylkingin keyrði á leiðtoganum sem ekki var leið- togi og varð fyrir sárum vonbrigðum þegar Ingibjörg Sólrún Gísladóttir komst ekki inn – og það þó að flokkurinn bætti verulega við sig. Vinstrihreyfingin – grænt framboð tapaði hálfu prósenti eins og Fram- sókn og galt fyrir það að fólk trúði því að atkvæði greidd „stórum flokki“ vægju þyngra. Frjálslyndir komu svo og tvöfölduðu þingmannafjölda sinn úr tveimur í fjóra með því að hafa skilaboðin nógu ein- föld: Við ætlum að gefa þjóðinni fiskinn í sjónum. Stjórnarflokkarnir voru svo snöggir að pússa sig saman upp á nýtt þegar ljóst varð að meirihlutinn hélt velli. En hvað olli því, að þrátt fyrir mörg um- deild mál, harða gagnrýni á stjórnarhætti Davíðs Oddssonar og mikinn óróa, einkum á meðal ungs fólks, vegna utanríkis- og umhverfismála, hélt stjórn- in eigi að síður meirihluta sínum? Margt má nefna. Úrslitin sýna að vissu leyt við breytingar. Lífskjör flestra Íslendinga er tölulega góð og ráðandi öfl hafa verið iðin við þakka sér það. Einu má þá gilda hvort það er menn í landsstjórninni eða vinstrimenn í borg arstjórn Reykjavíkur. Til viðbótar má nefna a hægrimenn á Íslandi hafa verið með endemum legir við að skapa ótta við hugtakið vinstristjó Þetta hefur þeim tekist svo vel að meira að se vinstrimenn sjálfir eru hættir að nota orðið v stjórn. Í staðinn tala þeir um breytingar og v arstjórn. En hver er goðsögnin um vinstristjórnir? Í um vinstristjórnarhugtakið hefur myndast sé orðræða þar sem algengt er að tala um glund vinstrivængnum, halda því fram að vinstristj springi ávallt á limminu vegna þess að vinstri um geti ekki samið innbyrðis og að vinstrime ekki að fara með peninga. Þetta hafa íslenski menn verið svo iðnir við að tyggja ofan í þjóði mjög margir eru farnir að leggja trúnað á þes sögn, þeirra á meðal fréttaskýrendur sem ræ hana sem staðreynd. Í þessu samhengi gleymist að öll orðræða s þessi hlýtur að fela í sér pólitískt gildismat. Þ hægrimenn tala um slæma efnahagsstjórn vin manna líta þeir iðulega svo á að ríkisrekstur, áhersla á samneysluna í velferðar- og mennta og bætt kjör almennings séu einkenni á slæm málastjórnun. En í þessari umræðu er sú stað að vinstristefnan byggist á ólíkum pólitískum en hægristefnan lögð til hliðar og notuð eru h borð við hagkvæmni sem virðast hlutlaus á yf inu en er auðvitað hægt að nota í pólitískum t Goðsögnin um vinstr Eftir Katrínu Jakobsdóttur NÝ SAMSTEYPUSTJÓRN Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks verður að hafa hemil á útgjöldum ríkisins á þessu kjörtímabili. Það verður að vera kyrfilega greypt inn í vitund ráðherra frá og með deginum í dag. Aðeins þannig verður umtöluðum stöðugleika í efnahagsmálum viðhaldið og áfram- haldandi kaupmáttaraukning tryggð. Fátt í nýjum stjórnarsáttmála gefur þó til kynna að það sé ofarlega á dagskrá stjórnarflokkanna að þessu sinni. Orðið kraftleysi kemur upp í hugann við lestur stefnuyfirlýsingar þessara flokka nú miðað við yfirlýsingu sömu flokka árið 1999. Aðhald í ríkisútgjöldum hefur ekki verið nóg síðan 1997. Ríkisstofnanir fara fram úr fjárheimildum, fjárlög standast ekki, fjáraukalög auka svo enn á út- gjöldin og ríkisstarfmönnum fjölgar endalaust þrátt fyrir einkavæðingu ríkisfyrirtækja. Við þessu er nauðsynlegt að bregðast. Skattalækkun mikilvæg Áform um skattalækkun á kjörtímabilinu eru þó jákvæð. Að minnka tekjuflæðið í ríkissjóð er ein leið til að veita stjórnarheimilinu fjárhagslegt aðhald. Þetta kannast allir við sem þurfa að reka heimili. Við forðumst að eyða um efni fram. Tillögur stjórnarflokkanna um lækkun skatta á einstaklinga eru þess vegna þær mikilvægustu í nýj- um stjórnarsáttmála. Við framkvæmd þeirra verður að gæta þess að grípa ekki til sértækra aðgerða við einstaka útfærslur og flækja skattkerfið enn frekar. Standa verður vörð um það umhverfi sem fyr- irtækjum var skapað hér á landi þegar tekjuskattur þeirra var lækkaður niður í 18%. Hafna ber öllum hugmyndum um smáskatta eins og gistináttagjald, gosdrykkjagjald og neyslustýrandi vörugjöldum. Samkvæmt endurskoðendafyrirtækinu KPMG eru um 70 tegundir skatta og gjalda innheimt af fyr- irtækjum. Betra er að minnka þessar álögur og ein- falda gjaldtöku hins opinbera af fyrirtækjum. Sértækar aðgerðir ríkisstjórnarinnar rétt fyrir kosningar til að bæta atvinnuástand voru mistök. Þær koma of seint til framkvæmda og auka enn á eftirspurnarhlið hagkerfisins þegar síst skyldi. Þess- ari ákvörðun verður að mæta til að sporna gegn þenslunni. Skera niður útgjöld Verslunarráð Íslands tilgreindi á dögunum að hér á landi væru starfandi 230 ríkisstofnanir. Til að draga úr útgjöldum til langs tíma er árangursríkast að fækka stofnunum og opinberum starfsmönnum, einfalda ríkisreksturinn og fækka verkefnum rík- isins. Á því er ekki tekið sérstaklega í þessum stjórn- arsáttmála þrátt fyrir leiðbeinandi tilmæli OECD í vor um að ríkið haldi að sér höndum á næstu árum til að tryggja stöðugleika í ríkisfjármálum. Þess í stað er lofað enn hærri húsnæðislánum til að auka enn á eftirspurn almennings eftir lánsfé en hvetja ekki til sparnaðar. Þetta leiðir að öllum lík- indum til hækkunar fasteignaverðs og vaxta og skuldsetur heimilin í landinu enn frekar. Enn á að fresta því að vinda ofan af vanda landbúnaðarkerf- isins og bæta um leið hag heimilanna. Þá er einungis talað um sölu Landssímans þegar „markaðsaðstæður eru hagstæðar“. Af hverju er ekki stefnt a leggja ÁTVR niður á kjörtímabilinu, hæt verslun í Flugstöð Leifs Eiríkssonar, selja irtæki, færa Íbúðalánasjóð inn í almenna ba ið og hlutafélagavæða Ríkisútvarpið? Það e nógu að taka. Öfugsnúið velferðarkerfi Verulegur niðurskurður þarf ekki að grunnþjónustu ríkisins eins og mennta- og h ismálum. Ríkisvaldið á að einbeita sér að hjálpa þeim sem eru hjálpar þurfi. Hækku bóta og frítekjumarks þeirra stuðlar aðeins Kraftlítill stjórnarsá Eftir Björgvin Guðmundsson ’ Hugmyndafræðilegur grunnþessarar stefnuyfirlýsingar stj arflokkanna er ekki eins öflugu árið 1999. Kannski var ekki við að búast. ‘ Formenn ríkisstjórnarflokkanna, Davíð Odd formlega við völdum fyrir helgi. BANDARÍKJAMENN OG ÞJÓÐVERJAR Í Morgunblaðinu í gær var sagtfrá ummælum Condoleezzu Rice, þjóðaröryggisráðgjafa Bush Banda- ríkjaforseta, um samband forsetans eða öllu heldur sambandsleysi við Schröder, kanslara Þýzkalands, og viðhorf forsetans til Fischers, utan- ríkisráðherra Þýzkalands. Fram kemur að þjóðaröryggisráð- gjafinn hafi sagt að stjórnvöld í Washington reyndu nú að bæta samskiptin við Þýzkaland og síðan er haft eftir henni orðrétt: „Í þeirri viðleitni förum við fram hjá kansl- aranum, sem við kjósum að snið- ganga.“ Um utanríkisráðherrann sagði þjóðaröryggisráðgjafinn að Bush teldi að „bakgrunnur Fischers og ferill hæfi ekki ímynd stjórnmála- leiðtoga“. Bandaríkjamenn eru vissulega voldugir um þessar mundir. Sumir telja, að ekkert ríki hafi verið jafn voldugt og Bandaríkin nú allt frá dögum Rómaveldis. Bandaríkin séu orðin Rómaveldi okkar daga. Völd Bandaríkjamanna á heimsvísu hafa lengi verið mikil og alveg sérstak- lega frá lokum síðari heimsstyrjald- arinnar. En jafnvel þótt svo sé þurfa þeir að gæta að sér í sam- skiptum við aðrar þjóðir og það á ekki sízt við um gömul bandalags- ríki og vinaþjóðir, stórar sem smá- ar. Þjóðverjar sjálfir hafa kosið Schröder og flokk hans til valda í Þýzkalandi í frjálsum, lýðræðisleg- um kosningum. Bandaríkjamenn geta ekki sniðgengið þann vilja þýzkra kjósenda. Þeir geta auðvitað ákveðið að rjúfa öll tengsl við Þjóð- verja en þeir verða að horfast í augu við þann veruleika að Gerhard Schröder er lýðræðislega kjörinn leiðtogi Þjóðverja um þessar mund- ir. Þeir verða líka að horfast í augu við þá staðreynd að Þýzkaland er eitt mesta efnahagsveldi í heimi. Þýzkir kjósendur hafa líka í lýð- ræðislegum kosningum tryggt Fischer stöðu til að gegna embætti utanríkisráðherra Þýzkalands. Það er þýzkra kjósenda að ákveða hvort bakgrunnur hans „hæfi ímynd stjórnmálaleiðtoga“, ekki Bush Bandaríkjaforseta. Í stuttu máli sagt geta Banda- ríkjamenn ekki haldið áfram að vera sá bakhjarl lýðræðislegra stjórnar- hátta um heim allan, sem þeir hafa verið frá heimsstyrjöldinni síðari, nema þeir virði sjálfir grundvallar- reglur lýðræðisins. Það gera þeir ekki með því að reyna að sniðganga rétt kjörna leiðtoga annarra þjóða eða reyna að gera lítið úr þeim. Vel má vera að Bandaríkjamenn líti svo á, að þeir geti verið einir á báti um þessar mundir og að þeir þurfi ekki á öðrum að halda. Það er hættuleg afstaða – fyrst og fremst fyrir þá sjálfa. Slíkt viðhorf væri til marks um, að þeir hefðu fyllzt valdahroka. Voldugasta ríki veraldar hefur miklu hlutverki að gegna. Yfirleitt hafa Bandaríkjamenn kunnað að fara vel með vald sitt. Vinir þeirra um heim allan eiga þá ósk þeim til handa að þeir hafi ekki misst þann hæfileika sem er þeim meira virði en flest annað. SKREF Í FRIÐARÁTT Ríkisstjórn Ísraels samþykktií gær með naumum meiri-hluta friðaráætlun Banda- ríkjanna, Evrópusambandsins, Rússlands og Sameinuðu þjóðanna, sem kölluð hefur verið Vegvísir til friðar. Í samþykktinni felst viður- kenning ríkisstjórnarinnar á rétti Palestínumanna til að stofna sjálf- stætt ríki. Það er merkilegt skref í átt til friðar í Mið-Austurlöndum, því að þótt Ariel Sharon forsætis- ráðherra hafi áður sagt að palest- ínskt ríki muni verða til, hefur eng- in ísraelsk ríkisstjórn staðfest slíkt með formlegum hætti. Að sjálfsögðu eru ekki öll kurl komin til grafar. Ísraelar gera ýmsa fyrirvara við vegvísinn og ríkisstjórnin samþykkti í gær sér- staka ályktun um að Palestínu- menn, sem flúðu landsvæði, sem nú tilheyra Ísrael, á árunum 1948– 1949, ættu ekki rétt á að snúa aft- ur. Jafnframt eru landamæri hins nýja Palestínuríkis enn óumsamin. Engu að síður er nú hreyfing á málinu hjá ísraelskum stjórnvöld- um. Ariel Sharon gekk um helgina lengra í yfirlýsingum sínum um frið við Palestínumenn en áður. Hann sagði m.a. í blaðaviðtali: „Stundin er komin að deila þessum landskika milli okkar og Palestínumanna.“ Hann bætti við að hann væri jafn- tilfinningalega tengdur landnema- byggðum Ísraela og þeir, sem harð- ast gagnrýndu friðartillögurnar, en menn yrðu að horfa á það með raunsæi, hverju Ísraelar gætu haldið og hverju ekki. Meginástæða þess að Sharon og stjórn hans teygja sig nú svo langt í samkomulagsátt er að ísraelsk stjórnvöld eru nú undir meiri þrýstingi frá Bandaríkjunum en lengi hefur verið. George W. Bush forseti virðist líta svo á að með nýrri heimastjórn Palestínumanna, undir forystu Mahmud Abbas, hafi orðið til nýtt tækifæri til að reyna að semja frið. Í gær var sagt frá því að Bush hygðist hitta Sharon, Abbas og leiðtoga nokkurra Araba- ríkja í Sharm elSheikh í Egypta- landi snemma í næsta mánuði. Það er í fyrsta sinn sem Bush tekur persónulega afgerandi þátt í friðar- umleitunum í Mið-Austurlöndum og veit á gott. Friður kemst ekki á í þessum heimshluta án atbeina Bandaríkj- anna. Bandarísk stjórnvöld sjá nú væntanlega fram á að framtíðarsýn þeirra um frið og aukið lýðræði í þessum heimshluta, sem þeir hyggjast m.a. ná fram með því að breyta Írak í lýðræðisríki, verður aldrei að veruleika án þess að deila Ísraela og Palestínumanna verði leyst.

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.