Morgunblaðið - 15.11.2004, Síða 14

14 MÁNUDAGUR 15. NÓVEMBER 2004 MORGUNBLAÐIÐ
ERLENT
EKKI ætti að vanmeta norræna
samvinnu og aðkoma Eystrasalts-
ríkjanna er jákvæð þróun, að mati
Kjells Magnes Bondevik, forsætis-
ráðherra Noregs. „Norðurlöndin og
Eystrasaltið eru áhugavert svæði
gagnvart Evrópusambandinu (ESB)
þar sem þetta svæði fær stöðugt
meira vægi. Og þetta svæði verður
ennþá sterkara ef Noregur og Ísland
ganga í ESB.“
Aðild Noregs að Evrópusamband-
inu virðist þó ekki vera á dagskrá í
þarlendum stjórnmálum á næstu ár-
um. Í ríkisstjórn Bondevik hefur
stefnan í Evrópumálum verið sú að
málið sé ekki á dagskrá og forsætis-
ráðherrann telur að málið verði ekki
tekið upp fyrr en seinni hluta næsta
kjörtímabils í Noregi, þ.e. á tíma-
bilinu 2007–2009.
„Ég held að þá verði ný rökræða
um aðild. Þá vitum við hvernig Evr-
ópusambandið verður í framtíðinni.
Þá verður komið í ljós hvort aðild-
arlöndin samþykkja nýja stjórn-
arskrá ESB. Ég held að við getum
beðið þangað til. Það þarf að hugsa
málið upp á nýtt, bæði í Noregi og á
Íslandi, því við stöndum frammi fyrir
alveg nýrri Evrópu miðað við þá sem
var þegar Noregur hafnaði aðild síð-
ast árið 1994. Nú eru aðildarlöndin
25 alls staðar úr Evrópu en áður var
Evrópusambandið frekar Vestur-
Evrópusamband. Þetta tel ég nýtt,
áhugavert sjónarhorn. Ég hafnaði
sjálfur aðild bæði 1972 og 1994 og hef
ekki breytt um skoðun en ég hef sagt
að við þurfum að hugsa málið upp á
nýtt. Við fylgjumst líka með umræð-
unum á Íslandi af áhuga.“
Horft til næstu ríkisstjórnar
Eini norski stjórnmálaflokkurinn
sem afdráttarlaust hefur lýst yfir
stuðningi við aðild Noregs að Evr-
ópusambandinu er Hægriflokkurinn
sem situr nú í ríkisstjórn ásamt
flokki forsætisráðherrans, Kristilega
þjóðarflokknum, og Vinstriflokkn-
um. Verkamannaflokkurinn er einn-
ig hlynntur aðild Noregs að ESB en í
samtali við Morgunblaðið lýsir Olav
Akselsen, þingmaður Verkamanna-
flokksins og fyrrverandi ráðherra
orkumála, sömu sjónarmiðum og
Bondevik hvað varðar Evrópudag-
skrána, þ.e. að það sé ekki raunhæft
að ræða ESB-aðild Noregs strax.
Verkamannaflokkurinn og Sósíalíski
vinstriflokkurinn eru taldir hafa gert
með sér samkomulag um að mynda
ríkisstjórn eftir næstu kosningar ef
þeir fá til þess fylgi og líklega með
aðkomu Miðflokksins einnig. Tveir
þeir síðastnefndu eru á móti aðild
Noregs að ESB, sérstaklega Mið-
flokkurinn. Akselsen segir alls ekki
ætlunina að mynda bandalag þessara
flokka eða formlegt samkomulag, en
samstarf þeirra sé eðlilegt sem mót-
vægi við núverandi ríkisstjórn.
Aðspurður segir Bondevik ekki of
seint að taka ESB-málið ekki upp
fyrr en í fyrsta lagi árið 2007. „Ég
held að spurninguna um að senda
nýja umsókn þurfi að ræða lengur, í
nokkur ár. Við höfum gert það tvisv-
ar áður og niðurstaðan var nei í bæði
skiptin. Ég hef ekki trú á því að þeir
sem helst vilja Noreg í ESB vilji fara
með málið svo langt áður en þeir eru
vissir um að niðurstaðan verði önnur.
Það er erfitt að fara með nei til
Brussel í þriðja skipti.“
Góðir nágrannar eiga
að geta samið um síld
Bondevik segir að það skipti vissu-
lega máli fyrir Norðmenn hvað ger-
ist í Evópuumræðunni á Íslandi og
öfugt. „Sögulegt samband ríkjanna
hefur varað lengi. Við erum okkur
meðvitandi um þessi tengsl og þjóð-
irnar eru líkar að mörgu leyti. Bæði
eru strandríki og þjóðirnar háðar
hafinu og auðlindum þess. Sam-
vinnan hefur verið góð alla tíð, hvort
sem það er á milli ríkjanna tveggja, í
gegnum norrænt samstarf eða á
vettvangi Atlantshafsbandalagsins.“
Bondevik segir að samstarf
ríkjanna hvað varðar EES-
samninginn sé gott. „Í þessari stöðu
eru miklir sameiginlegir hagsmunir
gagnvart ESB. Á vettvangi nor-
rænnar samvinnu ræðum við við nor-
ræn ESB-ríki, nú síðast í Stokkhólmi
í tengslum við þing Norðurlanda-
ráðs. Ég held að samstarfið sé eins
náið og gott og hægt er.“
Bondevik segist ekki geta sagt
margt um ágreining ríkjanna varð-
andi norsk-íslenska síldarstofninn.
„Það var samningafundur í London
fyrir nokkrum dögum og ekki náðist
samkomulag. En það var að minnsta
kosti ákveðið að hittast aftur á samn-
ingafundi í Kaupmannahöfn 30. nóv-
ember. Ég held og vona að við getum
leyst þetta friðsamlega. Það eigum
við að geta sem norrænir nágrannar.
Það eru hagsmunaárekstrar á milli
norskra og íslenskra sjómanna og
hvort ríki um sig reynir að vernda
eigin hagsmuni. En við verðum að
reyna að finna lausn.“
Bondevik segir mikilvægt að halda
ágreiningi um síldina annars vegar
og ágreiningi um verndarsvæðið við
Svalbarða hins vegar aðskildum,
þegar hann er spurður um álit á því
að Íslendingar skjóti ákvörðun
Norðmanna um að loka Svalbarða-
svæðinu fyrir erlendum skipum fyrir
Alþjóðadómstólinn í Haag. „Það er
ekki ákveðið að málið fari fyrir dóm-
stól. En þar sem svo getur farið get
ég ekki sagt meira um það að svo
stöddu, að öðru leyti en því að það er
okkar skoðun að ákvörðun okkar sé
byggð á traustum lagalegum
grunni.“
„Við stöndum frammi fyrir nýrri Evrópu“
Aðild Noregs að ESB er ekki á dagskrá og mál-
ið verður vart tekið upp þar í landi fyrr en á síð-
ari hluta næsta kjörtímabils að mati Kjells
Magnes Bondevik. Steingerður Ólafsdóttir
ræddi við norska forsætisráðherrann í Ósló.
Morgunblaðið/Kristján
Kjell Magne Bondevik.
TVEIR biðu bana þegar hópur
manna tók að skjóta af byssum sínum
í bænatjaldi sem sett var upp til
minningar um Yasser Arafat í Gaza-
borg um það leyti sem Mahmoud
Abbas, einn helsti leiðtogi Palestínu-
manna, var þar staddur í gær. Abbas
slapp ómeiddur en atburðurinn ýtir
undir ótta manna um upplausnar-
ástand í Palestínu nú þegar Arafat er
allur. Byssumennirnir hrópuðu slag-
orð gegn Abbas, sögðu hann útsend-
ara Bandaríkjastjórnar, en ekki er þó
ljóst hvort markmið þeirra hafi verið
að valda honum skaða.
Fyrr í gær hafði verið tilkynnt að
Abbas yrði frambjóðandi Fatah-
hreyfingar Arafats, stærstu samtak-
anna sem standa að Frelsissamtök-
um Palestínu (PLO), í forsetakosn-
ingum í Palestínu sem stefnt er að því
að verði haldnar 9. janúar nk.
Rawhi Fattuh, sem tók við emb-
ætti forseta til bráðabirgða við fráfall
Arafats sl. fimmtudag, greindi frá því
í gær að áhugasamir gætu tilkynnt
um forsetaframboð sitt á tólf daga
tímabili sem hæfist 20. nóvember nk.
Athygli vakti þegar Ariel Sharon,
forsætisráðherra Ísraels, lýsti því yf-
ir í gær að hann útilokaði ekki að Pal-
estínumönnum sem búa í Austur-
Jerúsalem yrði gert kleift að taka
þátt í kosningunum. Fyrr um daginn
hafði utanríkisráðherrann Silvan
Shalom lýsti þeirri skoðun sinni að
hann væri mótfallinn því að Palest-
ínumönnunum 228 þúsund, sem búa í
Austur-Jerúsalem, yrði leyft að taka
þátt í kosningunum. „Við erum á
þeirri skoðun að austurhluti Jerúsal-
em sé hluti af Ísraelsríki og þar af
leiðandi teljum við ekki að þetta ætti
að vera leyfilegt,“ sagði hann.
Býður Barghuti sig fram?
Mahmoud Abbas er 69 ára gamall
og nýtur ekki mestra vinsælda pal-
estínskra stjórnmálamanna en kosn-
ingu hans yrði hins vegar vel tekið í
bæði Ísrael og í Bandaríkjunum. Ab-
bas þykir hófsamur og hefur verið
mótfallinn sjálfsmorðsárásum rót-
tækari hreyfinga Palestínumanna.
Ákvörðun miðstjórnar Fatah þykir
heldur draga úr líkum á því að Marw-
an Barghuti, sem skoðanakannanir
sýna að er vinsælasti stjórnmálaleið-
togi Palestínumanna, bjóði sig fram
en hann afplánar nú fimmfaldan lífs-
tíðarfangelsisdóm í Ísrael. Eiginkona
Barghutis hafði á laugardag sagt að
eiginmaður sinn væri „besti kostur-
inn“ en að hann myndi enga ákvörð-
un taka fyrr en Fatah hefði kveðið
upp sinn dóm.
Einn nánasti bandamaður Bargh-
utis, Ziad Abu Ein, hafði hins vegar
varað ráðandi öfl í Fatah við því að
reyna að koma í veg fyrir framboð
Barghutis. „Við munum ekki sætta
okkur við að miðstjórnin ákveði ein-
faldlega hverjir verða í kjöri,“ sagði
hann.
Ráðherrar í ríkisstjórn Ísraels
hafa áður sagt að ekki komi til greina
að Barghuti verði sleppt úr fangelsi,
bjóði hann sig fram í forsetakosning-
unum í Palestínu. „Hann er morðingi
sem mun eyða að minnsta kosti 100
árum á bak við lás og slá,“ sagði
Tzahi Hanegbi, ráðherra án ráðu-
neytis í ísraelsku stjórninni.
Aðrir sem taldir eru koma til
greina sem frambjóðendur í forseta-
kosningunum eru Ahmed Qurei, for-
sætisráðherra heimastjórnar Palest-
ínumanna, og Farouk Kaddomi, sem
útnefndur var leiðtogi Fatah til
bráðabirgða við fráfall Arafats.
Forsetakosningar fyrirhugaðar í Palestínu 9. janúar nk.
Abbas slapp lifandi
úr skotárás á Gaza
Gaza-borg, Ramallah. AFP, AP.
AP
Fast var sótt að Mahmud Abbas í gær er hann yfirgaf höfuðstöðvar palest-
ínsku stjórnarinnar í Ramallah en þar er grafreitur Yassers Arafats.
ÞESSI íbúi Abidjan, höfuðborgar
Fílabeinsstrandarinnar, var í gær
að fagna Eid al-Fitr-trúarhátíðinni
en hún markar endalok ramadan,
föstumánaðar múslíma. Róstusamt
hefur verið á Fílabeinsströndinni
undanfarna daga og vikur og í gær
sakaði Laurent Gbagbo, forseti
landsins, franskar hersveitir í land-
inu um að styðja við bakið á upp-
reisnarmönnum í borgarastríði sem
nýverið hófst að nýju eftir nokkurt
hlé. Níu franskir hermenn biðu
bana í sprengjuárásum stjórn-
arhersins fyrr í mánuðinum og
brugðust Frakkar við með því að
eyða nánast öllum flugher stjórn-
arhersins. Ófremdarástandið hefur
orðið til þess að útlendingar flýja
Fílabeinsströndina unnvörpum.
Reuters
Eid fagnað í skugga ófriðar
MANNRÉTTINDADÓMSTÓLL
Evrópu í Strassborg í Frakklandi er
að sligast undan álaginu sem fylgir
því hversu mjög hefur færst í aukana
að venjulegir borgarar Evrópu
skjóti málum sínum þangað. Þetta
kom fram í danska blaðinu Jyllands-
Posten í gær en í frétt blaðsins segir
að 75.800 mál liggi nú fyrir réttinum
og að jafnaði sé 1.100 nýjum málum
skotið þangað í hverjum mánuði.
Talið er að innan tveggja ára muni
fjöldi mála fyrir dómstólnum hafa
náð tölunni 100.000. „Hvernig getum
við gagnrýnt dómstóla í aðildarlönd-
unum fyrir að vinna allt of hægt þeg-
ar langur biðlisti er líka hjá okkur?“
spyr Luzius Wildhaber, svissneskur
forseti dómstólsins við Jyllands-
Posten. Sagði hann að ríkisstjórnir
Evrópuríkjanna „vissu ekki í reynd
hversu alvarlegt ástandið er orðið“.
Meiri vitund meðal borgaranna
Aðildarríki Mannréttindadóm-
stólsins í Strassborg eru 43 talsins
en 800 milljónir manna búa í aðild-
arlöndunum. Ýmsar skýringar eru
sagðar á því hversu mjög málum fyr-
ir dómstólnum hefur fjölgað. M.a. er
þar horft til inngöngu Austur-Evr-
ópuþjóða eftir hrun kommúnismans
1989 og aukinnar vitundar íbúa Evr-
ópuríkjanna um að þeir eigi þann
kost að skjóta málum sínum fyrir
Mannréttindadómstólinn.
Þúsundir mála bíða afgreiðslu Mann-
réttindadómstólsins í Strassborg
Við það að sligast
undan álaginu
Kaupmannahöfn. AP.