Tíminn - 16.09.1973, Blaðsíða 11

Sunnudagur 16. september 1973
TÍMINN
n
„Max”. Myndin var tekin i fangelsi tveimur vikum eftir aö tiltæði hans gegn de Gaulle mistókst.
ók og sem stolið hafði verið
nokkrum dögum áður, var ekki
nógu aflmikil. Við beygjuna til
Villacoublay sá hann vegatálma
lögreglunnar. Hann sá litla
hliðargötu til hægri, sem hægt var
að taka, og hann snéri bifreiðinni
á tveimur hjólum, á 60 milna
hraða, og komst aftur til Parisar
áður en lögreglunni vannst timi
til að koma upp vegatálmum.
2.
Leitin
í ibúð vinkonu sinnar i Passy
heyrði Max fyrstu fréttirnar i út-
varpinu — de Gaulle hafði naum-
lega sloppið lifandi þegar tilraun
hafði verið gerð til að myrða
hann. Þegar hershöfðinginn steig
inn i þyrluna i Villacoublay sagði
hann: ,,í þetta sinn, herrar minir,
munaði mjóu”. Bifreið forsetans
hafði orðið fyrir sex byssukúlum.
Tvær fóru i skothelda hjólbarð-
ana, ein gegnum skrásetningar-
spjaldið að aftan og inn i bak
aftursætisins, ein i gegnum lokið,
sem var yfir opinu á bensin-
geyminum, ein lenti i hægri fram-
hurðinni og ein fór i gegnum
afturrúðuna.
Max velti fyrir sér hinum
mörgu „efum” — ef Didier hefði
verið nær er hann gaf merkið, ef
þeir hefðu fengið Sturmgewehr
vélbyssurnar, sem OAS (Leyni-
samtök þeirra i franska hernum
sem vildu gera allt til að halda
Alsir undir frönskum yfirráðum)
hafði lofað, ef hann hefði haft
Jaguar til þess að elta forsetabif-
reiðina i stað gamals og afllitils
bils...
Max losaði sig við stolnu Citro-
en-bifreiðina og hafði samband
við hina þátttakendurna, sem
höfðu allir komizt heilir á húfi til
Parisar. Þeir fóru i felur, og
undirbjuggu flótta til Spánar. En
lögreglan hafði komið upp vega-
tálmum um allt Frakkland.
Snemma i september var einn
hinna þýðingarminni i hópnum,
ungur liðhlaupi Magade að nafni,
að ferðast á „puttanum” frá Mar-
seilles til Parisar eftir að honum
hafði mistekizt að komast yfir
spænsku landamærin. Hann hafði
persónuskilriki i eigin nafni. Nafn
hans var á lista yfir liðhlaupa, og
þvi var Magade handtekinn við
vegatálma lögreglunnar i Rhone-
dalnum. Þegar lögreglan
yfirheyrði hann sýndi hún honum
megnustu fyrirlitningu. Þetta
særði hégómagirnd hans, og hann
gat ekki stillt sig um ab segja:
„Þið ættuð ekki að tala svona við
mig. Ég var i Petit Clamart”.
Lögreglan lofaði Magade sakar-
uppgift að hluta til og hann gaf
þeim i staðinn nöfn allra þeirra,
sem þátt tóku i tilrauninni.
5. september var Max enn i
Paris. Þann dag borðaði hann há-
degisverð með öðrum úr hópnum,
sem vildi sýna öllum andstöðu
sina við stefnu stjórnarinnar með
þvi að aka enn hvítum Chevrolet
með alsirskum skráningarspjöld-
um. Eftir matinn, um kl. 5 sið-
degis, voru þeir áð aka eftir
Montmartre þegar lögreglan um-
kringdi skyndilega bifreiðina.
Tveimur vikum eftir tilraunina
gegn de Gaulle hafði Bouvier lög-
regluforingja, sem var yfirmaður
þeirrar lögregludeildar sem hafði
með baráttuna gegn OAS að gera,
handtekið alla nema þrjá af þátt-
takendunum, en þessir þrir höfðu
komizt til útlanda.
Max reyndist vera 35 ára gam-
all liðsforingi, sem hafði farið i
felur eftir að hafa þjónað i fjögur
ár I Alsir, Alain de Bougrenet de
la Tocnaye. Didier, sem Magade
þekkti af myndum sem öryggis-
lögregla hersins sýndi honum,
var Jean-Marie Bastien-Thiry
yfirforingi, einn af þekktustu
verkfræðingum hersins og sá
maður, sem hvað mest hafði lagt
af mörkum við gerð frönsku SSll
eldflaugarinnar. í frönskum blöð-
um hafði hann oft verið nefndur
„von Braun Frakklands”.
Það, aö þessir tveir foringjar
tilraunarinnar til að myrða for-
seta landsins reyndust vera virtir
herforingjar, kom vissulega
nokkuð á óvart. Bastien-Thiry og
de la Tocnaye voru dæmdir til
dauða af herdómstóli i marz 1963.
Bastien-Thiry var tekinn af lifi 10
dögum siðar, en de la Tocnay
fékk dauðadómnum breytt i ævi-
langt fangelsi. Árið 1968 gerðu
stúdentar og verkamenn i Frakk-
landi hina svonefndu „næstum-
þvi-byltingu”, en ein afleiðing
þeirra atburða var náðun allra
pólitiskra fanga. De la Tocnaye
var náðaður af manninum, sem
hann ætlaði að myrða, eftir að
hafa setið inni i fimm og hálft ár.
3. Laun-
morðinginn
Alain de la Tocnaye hefur
mildilegt útlit. Hann kemur fram
við fólk með gamald'ags kurteisi,
lyftir hatti sinum og kyssir á
hendur kvenna.
Samt sem áður hefur liflína
þessa manns mætt liflinu annars
manns, sem hann hafði aldrei
séð, de Gaulles forseta, og á
vegamótunum i Petit Clamart 22.
ágúst 1962reyndi annar þeirra að
drepa hinn. Þúsundir annarra
Frakka voru mjög andvigir
stefnu de Gaulles i Alsirmálinu,
en enginn þeirra valdi að fara leið
pólitisks morðs til að sýna and-
stöðu sina. Ýmsir lýstu að visu yf-
ir stuðningi við gerðir hans, en
hefðu hins vegar aldrei sjálfir
gert hið sama.
Hjá Alain de la Tocnaye var
það fjölskyldusaga, skapgerð og
aðstæður, sem sameiginlega
leiddu til þess, að hann gerði til-
raun til að myrða forseta lands
sins.
De la Tocnaye-f jölskyldan
stendur á gömlum merg. Hún er
frá Bretaniu og hefur ávallt ein-
kennzt af uppreisnarhug. Einn af
forfeðrum Alains tók þátt i upp-
reisn gegn Karli VI á 15- öld.
Annar forfaðir hans var Char-
lette, sem stjórnaði uppreisn
gegn foringjum frönsku stjórnar-
byltingarinnar. Hann var hand-
tekinn og tekinn af lifi árið 1796.
Alain var kennt að virða keltiskt
ætterni sitt og hina þekktu upp-
reisnargjörnu forfeður sina.
Alain var einkasonur, og hann
ólst upp I ströngu, hefðriku um-
hverfi, þar sem borin var meiri
virðing fyrir liðinni tið en sam-
timanum. Þegar á unga aldri,
segir hann,varð hann sannfærður
um „siðferðilega hnignun” okkar
tima, en var að sama skapi hrif-
inn af liðnum tima miðaldanna,
tima riddara og dómkirkjusmiða,
einviga og fórnarlundar, léns-
skipulags og forréttinda lénsherr-
anna.
De la Tocnaye fjölskyldan hef-
ur áfallt verið tengd hernaði. Þrir
af forfeðrum hans tóku þátt i
krossferðunum, og afi og langafi
Alains voru báðir hershöfðingjar.
Faðir hans snérist hins vegar
gegn fjölskylduhefðinni og varð
efnafræðingur. Arið 1936, þegar
Þjóðfylking vinstri manna var við
völd i Frakklandi, varð hann
virkur þátttakandi i hægri sinn-
uðum stjórnmálasamtökum.
Faðir hans átti litla verksmiðju
og þegar verkafólkið hóf að taka
yfir verksmiðjur i landinu árið
1936 náði faðir Alains sér i
sprengiefni og kom þvi fyrir i
verksmiðjunni. Hann var stað-
ráðinn i að sprengja hana i loft
upp fremur en láta verkafólkið
taka hana yfir, enda fór svo, að
hans verksmiðja var ein hinna
fáu, sem ekki var hernumin af
verkamönnum i Paris.
Eftirfarandi saga er talin iýsa
föður Alains vel: Vetrarmorgun
nokkurn sá hann beiningamann
skjálfandi á götu úti og gaf honum
frakkann sinn. Daginn eftir sá
hann sama mann á ný, skjálfandi
og án frakkans. Hann reiddist
ofsalega og barbi betlarann ræki-
lega.
Fvrir áhrif umhverfisins varð
Alain fljótt maður mjög ákveð-
inna og fastmótaðra skoðana.
Hann sá aðeins hvitt eba svart, en
ekkert þar á milli. Hann virti
heiður og samkvæmni. Honum
fannst ekkert alvarlegra en að
gefa loforð sitt. Hann haföi megn-
ustu fyrirlitningu á þeim mönn-
um, sem hann sagði að væri „eins
og hreðkur, rauðar að utan og
hvitar að innan”. Hann valdi ein-
faldar lausnir, og eitt af þvi, sem
hann lærði af föður sinum var, að
ofbeldi, eða hótun um ofbeldi er
áhrifarikt tæki.
Hann var reiðubúinn að berjast
fyrir þjóðfélagskerfi, sem ekki
var hægt að endurreisa — kerfi,
þar sem aðallinn réði rikjum,
lénsherrar væru valdsmennirnir
hver á sinum stað, og hugrekki i
orustu mesta verðleikamerkið.
Söguskoðun hans var sú, að sagan
„væri verk fáeinna manna og fá-
einna hugmynda. Fjöldinn skiptir
ekki máli, honum er alltaf stjórn-
að”. Hann var einnig reiðubúinn
til þess að helga sig algjöriega
ákveðnu baráttumáli, en var
samt sem áður á móti ölium ism-
um, hvort sem það var Bónapart-
ismi, Jakóbinismi, sósialismi,
Marxismi, kommúnismi, liberal-
ismi eða, umfram allt, Gaullismi.
Hinn ákafi stuðningur hans við
málstað sinn varð til þess, að
andsvar hans við þvi sem hann
taldi svik varð þeim mun ástriðu-
þrungnara.
Á unga aldri hafði ósigur
Frakka 1940 mjög mikil áhrif á
Alain. Sú skömm, sem hann fann
djúpt til, vegna ósigurins, birtist
greinilegast i einni sýn, sem hann
segir, að hafi runnið á ný upp I
huga sér kvöldið örlagarika i Pet-
it Clamart, vopnlaus ofursti að
hjóla á kvenreiðhjóli frá vig-
vellinum.
„Ég grét af reiði”, segir hann,
„þegar ég sá franska herm. fá
heiðursmerki fyrir að hafa flúið
með vopn sin I höndunum. Sveita-
setur okkar var hernumið af
þýzkum flugmönnum. Þegar ég
sá Þjóðverjana þá sá ég her. Þeir
voru beinir i baki. Þeir stóöu I
réttstöðu þegar þeir komu til aö
skoða safn afa mins frá
Napóleonstimanum. Ég játa, að á
þeim tima var ég hrifinn af fas-
, isma. Ég hata þá, sem alltaf tapa.
Ég vildi fá sterka rikisstjórn eins
og stjórn Salazars (Salazar var
einræðisherra i Portúgal 1932-
1968). Ég taldi, að það væri síöasti
möguleiki sigraðar Evrópu, jafn-
vel þótt ég vissi að það gæti leitt
til hruns”.
Þaö var þá, þegar Alain var 14
ára, að de Gaulle vakti fyrst at-
hygli hans. Hershöfðinginn flutti
sína þekktu 18. júni-ræðu, þar
sem hann sagði Frökkum:
„Frakkland hefur tapað orustu,
en Frakkland hefur ekki tapað
striðinu”. De la Tocnaye hlustaði
á ræðuna ásamt föður sinum, sem
sagði honum: „Trúðu aldrei þess-
um manni, hann er lýðskrumari
þrunginn metnaðargirnd”.
„Andstaða min við de Gaulle á
rætur sinar að rekja til þess
dags,” — segir de la Tocnaye. —
„Mér geðjaðist ekki að þvi, að
maður i Englandi væri að segja
okkur hvað við ættum að gera. Að
segja þessa hluti I öryggi frjáls
Englands virtist mér vera eins
konar hugleysi. Og þegar hann
kom aftur 1944 voru framin
hörmuleg hefndarverk. 40 þúsund
menn voru skotnir fyrir sam-
vinnu við hernámsliðið, en senni-
lega hafa um 10% þeirra átt slikt
skilið”.
Eftir styrjöldina varð Alain
óðalsbóndi skammt frá Mont-
Saint-Michel i Bretaniu. Hann
kvæntist, eignaðist tvö börn og
sérhæfði sig i innflutningi
danskra svina. A sveitasetri sinu
fylgdist hann með þjóðmálum.
Hann var mjög reiður yfir upp-
gjöf Frakka i Indókina. Uppgjöf
nýlendna Frakka var hlutur, sem
hann taldi sig geta unnið gegn og
þannig bætt fyrir það, að hafa
verið of ungur til hernaðar á
heimsstyrjaldarárunum. Þvi var
það, að árið 1956 bauðst hann til
að gegna herþjónustu I Alsir og
gekk i landherinn.
„Ég vonaði að við héldum
Alsir”, — segir hann. — „Alsir-
menn vildu ekki sjálfstæði strax,
þeir hefðu beðið. En við gerðum
allt til þess að losna við Alsir”. 4.
júni 1958 sá de la Tocnaye yfir-
mann frönsku hersveitanna I
Alsir, Raoul Salan hershöfðingja,
sem mikill fjöldi fagnaði, vikja af
ræðupallinum fyrir de Gaulle
hershöfðingja, sem sagði hin
frægu orð: „Je vous ai compris”.
De Gaulle komst á ný til valda
með aðstoð hersins og lofaði
hátiðlega að halda Alsir frönsku.
„Ég vissi, að það var gildra”,
segir de la Tocnaye. „De Gaulle
vildi eyða franska heimsveldinu.
Hann var að saga af greinina,sem
við sátum á”. Hann var með her-
deild sinni i bækistöðvum I Kaby-
lia-fjöllum, og segist hafa fengið
skriflega fyrirskipun um að
skipuleggja kosningarnar og
tryggja, aö 90-95% væru fylgjandi
de Gaulle. Þyrlur voru notaðar,
segir hann, til að ná i kjörkass-
ana, sem höfðu m.a. að geyma at-
kvæði barna, sem látin voru kjósa
ásamt mæðrum sinum, og at-
kvæði Múhammeðstrúarmanna,
sem voru látnir.
4.
Samsæríð
Arið 1961 varð öllum ljóst, að de
Gaulle ætlaði sér að binda endi á
Alsirstriðið, sem hann taldi að
væri áð eyðileggja Frakkland.
Fjórir hershöfðingjar gerðu upp-
reisn i Alsir. De la Tocnaye sendi
þeim þegar stuðningsskeyti, og
tilkynnti yfirmanni sinum, að
hann væri farinn úr hernum.
„Það var þá sem ég fór yfir Rúbi-
con”, — segir hann. — „Ég var
eins og riddari miðalda, sem
braut sverð sitt”. Uppreisnin
mistókst tveimur dögum siðar, og
þrir af hershöfðingjunum fjórum
voru handteknir. Fyrir de la
Tocnaye þýddi þetta, að barátt-
una væri ekki hægt að vinna i
Alsír. Hann varð sannfærður um,
að eina lausnin væri útrýming de
Gaulles.
„Ég tel, að kenning Tómasar