Tíminn - 23.12.1973, Blaðsíða 19

Tíminn - 23.12.1973, Blaðsíða 19
Sunnudagur 23. desember 1973. TÍMINN 19 Útgefandi Framsóknarflokkurinn Framkvæmdastjóri: Kristinn Finnbogason. Ritstjórar: Þór- arinn Þórarinsson (ábm.), Jón Helgason, Tómas Karlsson. Auglýsingastjóri: Steingrimur Gislason. Ritstjórnarskrif- stofur i Edduhúsinu við Lindargötu, simar 18300-18306. Skrif- stofur i Aðalstræti 7, simi 26500 — afgreiðslusími 12323 — aug- lýsingasimi 19523. Askriftagjald 360 kr. á mánuði innan lands, i lausasölu 22 kr. eintakið. Blaðaprent h.f. Skoðum hug okkar Mesta hátið ársins er að ganga i garð og hef- ur það ekki farið fram hjá neinum undanfarnar vikur, að hún nálgaðist. Hin mikla kauptið og auglýsingaflóðið minnir menn á. Verzlunin hefur verið geysimikil og fólk virðist hafa mikla f jármuni handa á milli til kaupa á jóla- mat og jólagjöfum. Jólin hafa verið nefnd hátið friðarins. Boð- skapur þeirra er friður á jörð. Og jólunum fylg- ir vissulega aukinn náungakærleikur meðal kristinna manna. Tillitssemi þeirra hverra til annarra er meiri á jólahátiðinni en aðra daga ársins. Jólahátiðin og það andrúmsloft, sem henni fylgir, er vel fallinn timi fyrir menn til að skoða hug sinn og endurmeta viðhorf sin til manna og málefna. Við megum þakka, er við setjumst við jóla- borðið, að lifskjör okkareru góð og þjóðin hefur nú meiri efni en nokkru sinni fyrr. Þrátt fyrir óblið náttúruöfl á íslandi á þessu ári, eins og t.d. gosið i Eyjum og hin langvarandi og hörðu frost nú, megum við þakka orkuauðgi landsins og öll skulum við leiða hugann til þeirra ná- granna- og vinaþjóða okkar, sem þurfa að búa við köld og myrk jól að þessu sinni vegna orku- skortsins, sem stafar af takmörkun Araba- þjóða á oliusölu til þeirra. Við skulum öll biðja þess, að f imbulf ingur frostsins loki ekki fyrir yl og ljós til okkar um hátiðina, en um leið skulum við biðja þess að friðarsamningar þeir, sem loks eru hafnir milli Araba og Israela beri árangur og létti af oliutakmörkunum Araba svo þeirri myrku vofu og köldu, sem nú grúfir yfir jólahátið hjá vinum okkar og frændum á Norðurlöndum og ýmsum þjóðum Vest- ur-Evrópu, verði bægt frá. Og gott væri, ef sú tillitssemi og náungakær- leikur, sem vex með mönnum á jólum og áður var á minnzt ilendist i brjóstum manna og blási ekki á braut að loknum jólum. Ýmsir hafa haft það á orði að undanförnu, að eitt helzta einkennið á þvi allsnægta- og vel- ferðarþjóðfélagi, sem við höfum búið okkur á Islandi sé kröfuharka og kröfufrekja og met- ingur manna og stétta á milli, sem leiðir til ójafnaðar og sáir fræum öfundar og illsku milli manna. Of oft hefur það hent okkur á undan- förnum árum, að krefjast jafnan margfalt stærri hlutar til okkar hvers um sig, þegar þeim, sem minnst hafa mátt sin, fá nokkurn aukinn skerf i sinn hlut. Vonandi festa menn með sér um þessa hátið það lofsverða hugar- far, er réð i kjarasamningum BSRB og rikisins nú fyrir nokkrum dögum, að þeir, sem minnst hafa skulu fá hlutfallslega mest, en þeir, sem stærstan hlutinn hafa borið fái hlutfallslega minnst. Ef það hugarfar ræður einnig i skiptum manna að baki jólum þarf islenzk þjóð ekki að kviða efnahagsörðugleikum, vinnudeilum og verkföllum. í von um að menn efli með sér slikt hugarfar á jólahátiðinni óskar Timinn lesend- um sinum og landsmönnum öllum gleðilegra jóla. — TK .,/ Gleðileg jól ERLENT YFIRLIT Feisal er voldugasti forustumaðurAraba Því veldur hinn miklí olíuauður Saudi-Arabíu SA MADUR, sem ræður nú vafalitið mestu meðal leiðtoga Arabarikjanna, er Feisal kon- ungur Saudi-Arabiu. Astæðan er sú, að hann ræður yfir stærstu oliulindunum og getur þvi ráðið mestu um stefnu Araba i oliumálunum. Þótt hann verði sjálfur ekki við- staddur friðarráðstefnuna i Genf, mun óbeinna áhrifa hans gæta þar öllu meira en nokkurs annars. Það veikir ekki aðstöðu hans, t.d. gagn- vart Bandarikjamönnum, að hann er minna grunaður um fylgi við Rússa en nokkur ann- arleiðtogi Araba. Feisal hefur jafnan verið mikill andstæð- ingur kommúnismans og fer ekki dult með skoðanir sinar i þeim efnum. Hann lét lika deilumál Araba og tsraels- manna fyrst verulega til sin taka eftir að hann taldi sig hafa sannfærzt um, að Sadat forseti Egyptalands væri ekki nein undirlægja Rússa, eins og haldið hafði verið fram, held- ur héldi fullkomlega hlut sin- um gagnvart þeim. Það sann- aði Sadat m.a. i fyrra, þegar hann sendi heim hina mörgu rússnesku sérfræðinga, sem voru komnir til Egyptalands. Þvi hefði vafalaust ekki ver- ið trúað, ef þvi hefði verið haldið fram i lok fyrri heims- styrjaldarinnar, að land það, sem nú heitir Saudi-Arabia, ætti eftir að gegna jafnmiklu hlutverki á sviði heimsmál- anna. Þá var mestur hluti Arabiuskagans það landsvæði, sem stórveldin sóttust einna minnst eftir að ná undir yfir- ráð sin. Þau létu þaö þvi að mestu afskiptalaust, pegar Ibn Saud, faðir Feisals, sem stjórnabi abeins litlu fursta- dæmi, fór að dæmi Haraldar hárfagra og lagði tvo þriðju hluta skagans undir yfirráð sin. Þá var litiö á mestan hluta þess lands sem verðlausa ey ðimörk. En svo kom olian til sögunnar. Nú er Saudi-Arabia mesta olfuveldi heims og talio er, að þar se að finna um þriðjung allrar oliubirgða, sem nú er vitað um i heimin- um. FEISAL konungur er 69 ára að aldri. Hann er þriðji sonur Ibn Sauds, en alls átti hann 40 syni, eins og frægt er. Hann barðist ungur við hlið föður sins, þegar hann var að sam- eina Arabiu og gat sér þá mik- ið frægðarorð. Faöir hans hafði mikið dálæti á honum og gerði hann að utanrikisráð- herra sinum 1931, en hann var þa 27 ára að aldri. Það féll þá i hlut hans að semja um oliu- réttindi viö bandarisk fyrir- tæki og hefur hann stöðugt sið- an haft náin tengsli við ýmsa forustumenn Bandarikjanna á þessu sviði. Tengslin miíli Bandarikjanna og Saudi- Arabiu hafa jafnan verið vin- samleg, þótt heldur hafi kóln- að á milli siðan Bandarikin gerðust sjálfskipaður vernd- ari Israels og Israelsmenn hófu landvinninga sina. Ibn Saud lézt 1953 og tók þá elzti sonur hans, Saud, við konungdómi. Hann reyndist mjög duglitill stjórnandi og dvaldist mikið erlendis. Hann gerði Feisal að forsætisráð- herra og réði hann mestu um stjornina meðan Saud var konungur. Árið 1964 var Saud vikið frá völdum og tók Feisal þá við konungdómi, en faðir hans hafði útnefnt hann sem krónprins. Hann hefur sfðan verið hinn óumdeildi einræðis- herra Saudi-Arabiu likt og faðir hans var SIÐAN Feisal varð konung- ur, hefur hann beitt sér fyrir allmiklum framförum, enda hefur oliugróðinn gert það meira en mögulegt. Meiri- hluta gróöans hefur verið komið fyrir i bönkum erlendis og er það ætlunin að geyma hann til siðari tima. Feisal konungur telur framfarir naubsynlegar, en þær megi ekki koma of hratt, og gildi þetta þó ciukum um þær, sem leioa til lifsvenjubreytinga. Þetta getur haft við rök að stybjast, þegar þess er gætt, að Suadi-Arabia er að mörgu leyti enn á miðaldastigi og al- menningur allur heldur fast i gamlar venjur, Feisal hefur einkum lagt áherzlu á umbæt- ur á sviöi heilbrigöismála og kennslumála, auk bættra samgangna. Það kostað Feisal mikla mótspyrnu að koma upp sjónvarpsrekstri en nU eru 300 þús. sjónvarpstæki i notkun i Saudi-Arabiu, en ibú- ar landsins eru um 7.7 millj. Þrælahald, sem áður var leyfilegt, hefur verið bannað, og margir aðrir ósiðir bann- færðir. Annars er lögð mikil á- herzla á að halda i gamla siði og haga sem ftestu i samræmi við kenningar Múhameðs. Feisal konungur telur sig gegna miklum skyldum f þeim efnum, þar sem helgustu trúarstaðir Múhameðstrúar- manna eru i landi hans aðrir en Jerúsalem. Sjálfur fylgir hann kóraninum stranglega og lifir mjög fábreyttu lifi. Afengi er bannað á heimili hans og i návist hans. Hann hefur ekki verið giftur nema einni konu siðan hann var kon- ungur, en áður hafði hann ver- ið þrigiftur. Núverandi kona hans er sögð rUmlega fertug að aldri og eiga þau fjórar dætur, og fimm syni. Sam- kvæmt venju i Saudi-Arabíu hefur lftið borið áttiætrunum, en synirnir stunda nám við ameriska háskóla. Feisal konungur hefur brot- ið þá venju, sem áður þótti sjáífsögð, að fela kóngssonum eða ættingjum konungsins öll helztu embætli rikisins. Hann hefur i mörgum tilfellum valið ókonungborna menn i helztu embætti rikisins. Nokkurt dæmi um þetta er það, að nU- verandi oltumálara'öherra, rlkisins, Yamaiii, er kominn af mibstéttarfólki i Mekka. Haiin er 43 ára að aldri, en hefur þ<) gegnt þessu vciga- mikla embætti i áratug. Yamani hafði stundað nám i Bandarfkjunum í allmörg ár abur en Feisal tók hann í þjón- ustu sina. Hann hefur unnið manna mest að þvi að skipu- leggja samtök Arabarikjanna um oliumálin, og nýtur mikils álits viöa um heim sem snjall skipuleggjari og einbeittur og hygginn forustumaður. ÞÓTT samstaöa sé nU hjá Arabarfkjunum á yfirboröinu, fer fjarri þvi, að hun sé eins traust og ætla mætti. Forystu- menn þeirra eru mjög ósam- mála um lokamarkið. Ein- ræöisherrarnir i Libýu, írak, Alsfr og Sýrlands stefna að róttækum sósialisma, en Feisal og Hussein Jordaniu- konungur vilja viðhalda nUv. þjóðskipulagi með endurbót- um. Sadat stendur mitt á milli.Ef ekki nástá friðarráð- stefnunni í tíenf viðunanlegir samningar fyrir Araba, er hætt við, að það verði vatn á myllu róttæku foringjanna. Fyrir Bandarikjamenn og tsraelsmenn skiptir því miklu að semja meðan menn eins og Feisal, Hussein og Sadat geta haft áhrif á samningagerðina. Margt bendir til, að Nixon og Kissinger geri sér þetta ljóst, en hið sama virðist ekki gilda um fsraelsmenn og ýmissa leiðtoga demókrata i Bandarikjunum. Þvi er ekki fullsýnt hver niðurstaðan verður á friðarráðstefnunni i Genf. Þ.Þ.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.