Fréttablaðið - 07.07.2005, Síða 20

Ég hafði komið mér vel fyrir í sæti
mínu og sat þar niðursokkinn í blað,
þegar hann settist við hlið mér,
spennti beltið og byrjaði að spjalla
við mig. Ég minntist þess ekki að
hafa hitt hann áður, þótt ég þekkti
hann af afspurn, enda er hann einn
af virðingarmönnum íslenzks at-
vinnulífs og vel tengdur. Vélin var
varla komin í loftið, þegar hann
sagði mér þetta í óspurðum frétt-
um: bráðum fellur stærsta bomba,
sem fallið hefur á íslenzkt samfélag
frá öndverðu. Ég lagði frá mér blað-
ið. Það verður gefin út ákæra á
hendur sex mönnum, sagði hann og
nefndi þá alla. Mér þótti þetta fróð-
legt m.a. vegna þess, að þrjú nafn-
anna hafði ég aldrei heyrt nefnd.
Þetta geturðu varla vitað með vissu
nema fyrir leka frá lögreglunni,
sagði ég. Hann sagði: það vita þetta
kannski tuttugu manns. Og þá er ég
hinn tuttugasti og fyrsti, hugsaði
ég, án þess að hafa hugmynd um,
hvaðan mér kæmi þessi upphefð að
vera trúað fyrir yfirvofandi ákæru
ríkislögreglustjóra á hendur sex
mönnum í máli, sem miklir stjórn-
málahagsmunir virðast vera bundn-
ir við. Þetta háloftaspjall rifjaðist
upp fyrir mér um daginn, þegar rík-
islögreglustjóri birti ákæruna á
hendur sexmenningunum, hinum
sömu og sessunautur minn í flug-
vélinni hafði talið upp.
Hvað átti ég að halda? Reynum
að setja málið í samhengi.
Íslendingar eru Rússar. Við
bjuggum eins og þeir um áratuga-
skeið við hagkerfi, sem ríkið njörv-
aði svo niður, að einfaldar athafnir
eins og að kaupa sér gjaldeyri til ut-
anferðar eða taka sér lán í banka til
að byggja bílskúr útheimtu opin-
bert leyfi eða a.m.k. samþykki, og
þá kom sér vel að vera í réttum
samböndum. Þannig lifðu menn líf-
inu á Íslandi og í Rússlandi allar
götur fram yfir 1990, enda þótt sá
grundvallarmunur væri vitaskuld á
löndunum tveim, að Rússland var
staðnað einræðis- og lögregluríki
og Ísland var líflegt lýðræðis- og
réttarríki. Eigi að síður bar íslenzkt
efnahagslíf ýmis merki hálfsov-
ézkrar ofstjórnar og markaðsfirr-
ingar. Þessi söguskoðun ætti að
vera hafin yfir skynsamlegan
ágreining, svo vendileg skil sem
þessum þætti hagsögu Íslands hafa
verið gerð á prenti, t.d. í ritgerða-
safni Péturs Benediktssonar banka-
stjóra, Milliliður allra milliliða
(1959), og einnig í bókum sagnfræð-
inganna Jakobs F. Ásgeirssonar,
Þjóð í hafti(1988), og Ólafs Ásgeirs-
sonar, Iðnbylting hugarfarsins
(1988). Miðstýringin á mörgum
sviðum hér heima og miðstjórnin
fyrir austan tjald voru angar á ein-
um og sama meiði: þetta var valda-
tafl.
Bæði löndin losnuðu úr viðjun-
um um líkt leyti. Rússland losnaði í
einum rykk, þegar hagkerfi komm-
únismans hrundi til grunna 1991, en
Ísland losnaði í áföngum, fyrsta
áfanganum var náð í viðreisnar-
byltingunni 1960 og hinum nýjasta
með aðild Íslands að Evrópska
efnahagssvæðinu 1994. Umskiptin
frá miðstjórn til markaðsbúskapar
hafa einnig að ýmsu leyti verið
keimlík í löndunum tveim. Fáeinir
menn hafa auðgazt mjög í öldurót-
inu, sumpart í gegnum einkavæð-
ingu ríkisfyrirtækja og sumpart í
gegnum árangursríka rentusókn
(olía fyrir austan, fiskur og græn-
meti hér heima, svo að dæmi séu
tekin). Upp reis í báðum löndum ný
stétt auðkýfinga, nýtt auðvald. Þeir
tryggðu Jeltsín, fyrsta forseta
Rússlands, endurkjör 1996, og
lögðu með því móti grunninn að
veldi Pútíns núverandi forseta.
Einn fávaldanna var síðan dreginn
fyrir dóm og fundinn sekur um
refsivert athæfi og dæmdur fyrir
skömmu til fangavistar. Hver? Það
var sá þeirra, sem hætti sér inn á
yfirráðasvæði Pútíns með því að
styrkja stjórnarandstöðuflokka,
óháða fjölmiðla o.fl. Hinir fengu að
vera í friði, ýmist heima fyrir eða í
útlegð.
Hverjum í hópi íslenzkra auð-
kýfinga skyldi nú hafa verið birt
opinber ákæra fyrir auðgunarbrot?
Það er sá þeirra, sem ekkert hefur
þegið af stjórnvöldum svo vitað sé
nema frelsið, sem fylgdi EES-samn-
ingnum, og jafnframt sá þeirra,
sem hætti sér ásamt öðrum inn á
helga reiti ríkisstjórnarflokkanna
með því að seilast fyrst eftir banka
og stofna síðan Fréttablaðið.
Áhlaup ríkisvaldsins gegn Jóni Ás-
geiri Jóhannessyni í fyrrasumar fór
út um þúfur, þegar forseti Íslands
neitaði að staðfesta fjölmiðlalögin.
Nú virðist standa til að jafna um
Jón Ásgeir og fimm menn aðra fyr-
ir rétti. Hvað býr að baki? Kannski
bara skortur á virðingu fyrir mark-
aðsbúskap og meðfylgjandi vald-
dreifingu og þá um leið fyrir nauð-
synlegri aðgreiningu framkvæmd-
arvalds, löggjafarvalds og dóms-
valds. Hver veit? ■
L oksins virðist einhver hreyfing vera komin á að sett verðilög um starfsemi stjórnmálaflokka hér á landi. Þetta hefurverið margrætt mál á undanförnum árum og flokkarnir ekki
allir verið sammála um hvernig taka skuli á málinu. Sjálfstæðis-
menn hafa haft minnstan áhuga á slíku en talsmenn Samfylkingar-
innar haft sig mest í frammi varðandi það. Framsóknarmenn komu
svo með óvænt útspil þessu tengt, þegar þeir ákváðu skyndilega í
vetur að ráðherrar og alþingismenn flokksins skyldu gera opinber-
lega grein fyrir fjárhag sínum og tengslum við fjármálalífið. Þetta
gerðist ekki löngu eftir að miklar umræður urðu í Danmörku um
fjármál ráðherra dönsku ríkistjórnarinnar, samkvæmt ákvörðun
Anders Fogh Rasmussen forsætisráðherra.
Það hefði fyrir löngu síðan átt að vera búið að leiða í lög reglur
um fjármál stjórnmálaflokkanna. Þetta hefur verið gert í ná-
grannalöndunum og Evrópuráðið samþykkti fyrir tveimur árum að
beina því til aðildarríkjanna að setja reglur gegn spillingu í tengsl-
um við fjármögnun stjórnmálaflokka og kosningabaráttu.
Jóhanna Sigurðardóttir alþingismaður Samfylkingar hefur oft
gert fjármál stjórnmálaflokkanna að umræðuefni innan þings og
utan. Hún bað um skýrslu frá forsætisráðherra á síðasta þingi, og
lagði Halldór Ásgrímsson hana fram undir lok síðasta þings. Þar
komst hann svo að orði að stjórnmálaflokkarnir séu hornsteinn lýð-
ræðis í landinu og forsenda heilbrigðrar og eðlilegrar stjórnmála-
umræðu.
Stjórnmálaflokkarnir þurfa að hafa lagaramma til að starfa eft-
ir og þeir þurfa líka að hafa fjármagn til að halda uppi starfsemi
sinni. Flokkarnir hafa verið ákaflega misjafnlega settir hvað þetta
varðar og engum hefur dulist stuðningur ákveðinna afla við
ákveðna stjórnmálaflokka. Þannig hafa kaupsýslumenn gjarnan
stutt Sjálfstæðisflokkinn og samvinnuhreyfingin meðan hún var og
hét studdi Framsóknarflokkinn ljóst og leynt. Þess vegna var það
óheppilegt að dragast skyldi úr hófi að Framsóknarflokkurinn
fengi afsal fyrir höfuðstöðvum sínum sem keyptar voru af Olíufé-
laginu sem eitt sinn var angi af samvinnuhreyfingunni. Flokkurinn
hefur nú greint frá aðdraganda húsakaupanna, en allt slíkt þarf að
vera uppi á borðinu þegar um stjórnmálaflokka er að ræða.
Í framhaldi af skýrslu forsætisráðherra um fjárframlög til
stjórnmálastarfsemi og starfsumhverfi stjórnmálaflokka hefur
ráðherra nú skipað nefnd til að fjalla um þessi mál. Nefndin þarf að
hafa snör handtök og skila niðurstöðum eigi síðar en í haust, svo
hægt verði að koma þessum málum í lagalegan búning í tæka tíð
fyrir sveitarstjórnarkosningarnar á næsta ári . Öll leynd og pukur
í þessum málum gerir ekki annað en að sá fræjum tortryggni. ■
7. júlí 2005 FIMMTUDAGUR
SJÓNARMIÐ
KÁRI JÓNASSON
Forsætisráðherra skipar nefnd um
starfsemi stjórnmálaflokkanna.
Allt skal vera
uppi á bor›inu
FRÁ DEGI TIL DAGS
fia› hef›i fyrir löngu sí›an átt a› vera búi› a› lei›a í lög reglur
um fjármál stjórnmálaflokkanna. fietta hefur veri› gert í ná-
grannalöndunum og Evrópurá›i› samflykkti fyrir tveimur árum
a› beina flví til a›ildarríkjanna a› setja reglur gegn spillingu í
tengslum vi› fjármögnun stjórnmálaflokka og kosningabaráttu.
Í DAG
ÓLÍKT HLUTSKIPTI
AUÐKÝFINGA
ÞORVALDUR
GYLFASON
Hverjum í hópi íslenzkra au›-
k‡finga skyldi nú hafa veri›
birt opinber ákæra fyrir au›g-
unarbrot? fia› er sá fleirra,
sem ekkert hefur flegi› af
stjórnvöldum svo vita› sé nema
frelsi›, sem fylgdi EES-samn-
ingnum, og jafnframt sá
fleirra, sem hætti sér ásamt
ö›rum inn á helga reiti ríkis-
stjórnarflokkanna me› flví a›
seilast fyrst eftir banka og
stofna sí›an Fréttabla›i›.
Útsalan
hefst í dag
Kannski tuttugu manns
Djöflaeyjan Fyrr á þessu ári bættist
nýtt íslenskt vefrit í flóruna á netinu. Það
heitir Djöflaeyjan og veffangið er djofla-
eyjan.com. Að ritinu standa fimm nem-
endur í Háskóla Íslands, tveir laganemar,
einn verkfræðinemi, einn læknanemi og
einn heimspekinemi. Þeir segjast vilja
bjóða upp á efni af almennum toga fyrir
alla sem lesa vilji og leggja áherslu á að
Djöflaeyjan sé ekki flokksrit af neinu tagi.
Fjölbreytni segja þeir að eigi að vera lyk-
ilorðið í ritstjórnarstefnunni og taka sér-
staklega fram að þeir vilji að íslenskt mál
fái að njóta sín á
vefnum. Leitast
verði við að halda tryggð við hefðbundna
stafsetningu og málnotkun.
Aftaka í fjölmiðlum Gestapenni
þessarar viku á Djöflaeynni, Magnús M.
Norðdahl hæstaréttarlögmaður, gerir að
umtalsefni mikinn og sífellt vaxandi
fréttaflutning af afbrotamálum. Ekki er
hann hrifinn af vinnubrögðunum, og seg-
ir: „Skoðun mín er sú, að hinn góði
ásetningur eða jafnvel óvilji sem áður rak
fréttamenn til þess að fjalla um afbrot og
örlög afbrotamanna hefur snúist í al-
mennings karnival opinberrar fram-
kvæmdar á refsingum, líkt og
gerðist fyrrum. Nú fer aftakan
jafnvel fram áður en dómur
er uppkveðinn og hefur ef
eitthvað er sigið á ógæfuhlið-
ina í þessum efnum“.
Ile du Diable Nafnið Djöflaeyjan
minnir líklega marga á samnefnt verk
Einars Kárasonar rithöfundar sem leikrit
og kvikmynd hafa verið gerð eftir. En
heitið á sér langa sögu. Fyrir utan strönd
Guayana, sem áður var frönsk nýlenda,
er klettaeyja sem heitir Ile du Diable eða
Djöflaeyja. Þarna geymdu Frakkar saka-
menn, aðallega pólitíska fanga, fyrr á öld-
um. Frægastur þeirra mun Alfred Dreyfus
(sem Emil Zola kom til varnar í hinni
frægu grein „Ég ákæri!“). Frá eynni var
ómögulegt að strjúka, og einmitt þess
vegna urðu tilraunir í þá veru vinsælt
söguefni í reyfurum og kvikmyndum um
áratugaskeið, og eru kannski enn.
„Djöflaeyja“ varð smám saman vinsælt
hugtak í skáldskap og þjóðfélagsádeilu,
enda margrætt og hentar vel til síns
brúks.
gm@frettabladid.is
ÚTGÁFUFÉLAG: 365 – prentmiðlar RITSTJÓRI: Kári Jónasson FRÉTTARITSTJÓRAR: Sigurjón M. Egilsson og Sigmundur Ernir Rúnarsson AÐSTOÐARRITSTJÓRI: Jón Kaldal FULLTRÚI RITSTJÓRA:
Guðmundur Magnússon RITSTJÓRNARFULLTRÚI: Steinunn Stefánsdóttir AUGLÝSINGASTJÓRI: Þórmundur Bergsson RITSTJÓRN OG AUGLÝSINGAR: Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík AÐAL-
SÍMI: 550 5000 SÍMBRÉF Á FRÉTTADEILD: 550 5006 NETFÖNG: ritstjorn@frettabladid.is og auglysingar@frettabladid.is VEFFANG: visir.is UMBROT: 365 – prentmiðlar PRENTVINNSLA:
Ísafoldarprentsmiðja ehf. DREIFING: Pósthúsið ehf. dreifing@posthusid.is Fréttablaðinu er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu, Suðurnesjum og Akureyri. Einnig er hægt að
fá blaðið í völdum verslunum á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871
LESTU GREININA Á VISIR.IS
OG SEGÐU SKOÐUN ÞÍNA