Tíminn - 10.12.1975, Blaðsíða 12

Tíminn - 10.12.1975, Blaðsíða 12
12 TÍMINN Miövikudagur 10. desember 1975. m \ i leikbrúðulandi og Leikbrúðuland: Jolasveinar einn átta eftir Jón Hjartarson önnur sýning. Leikstjórn höfundar Brúðuleikur Ekki er annaö hægt að segja cn að leikhúsið hafi verið Ijöl- breytilegt i vetur, við höfum fengið að sjá leik án oröa, Fialka flokkinn, svo kom and- stæðan, hið orðmarga verk Tennessee Williams, Sporvagn- inn Girnd, svo ópera, — fyrst sungu saumakonur, svo var það Carmen — og nú sýnir Leik- brúðuland jólaleikþætti á föst- unniundir deyjandi Hákarlasól. Ef upptalningin hér að ofan er skoðuð nánar, má segja, að eitt- hvaö sé reynt I leikhúsinu til ný- breytni, það er ekki aðeins reynt að komast af án orða, án þessa og hins, heldur reynir brúðu- leikhúsið að komast af án leik- ara og notar i staðinn brúður og stundum grimur á leiksviðinu. Brúðuleikhús er æfaforn list- grcin. Liklega er hún jafngömul brúðunni, og þá liklega mannin- um, þvi engan þjóðflokk þekkja menn svo frumstæðan, að hann hafi ekki gert brúður handa börnum sinum, og þá hefur það verið eðlilegt framhald að láta brúðuna taka eitthvað fyrir, einhverja þætti i hinu daglega, háskalega lifi, sem menn lifðu og lifa. Jafnvel Eskimóar gerðu brúður fyrir þúsundum ára, og það sama gerðu friim- skógaþjóðir og aðrir steinaldar- menn. Sjálft brúðuleikhúsið er orðið mjög gamalt. Brúður voru i leikjum Egypta, i griska leik- húsinu og hinu rómverska, og á miðöldum voru brúðuhelgileik- ir i kristinni kirkju afar vinsæl- ir. Brúðuleikhúsið hafði borizt til Norður-Evrópu og Englands á siðari hluta 17. aldar og hefur haldið þar velli siðan. Brúðuleikhús á sér ekki langa vitaða sögu á Islandi, og saga þess er að mestu samofin ævi- verki eins núlifandi manns, Jóns E. Guðmundssonar, kenn- ara, brúðulistamanns og mál- ara, en Jón var stofnandi ts- lenzka brúðuleikhiissins.sem er einskonar undanfari Leikbrúðu- lands.að mér hefur verið tjáð. Er til þess gott að vita, að áhugasamt, ungt fólk hefur nú tekið upp þráðinn, eða þræðina, svo að framtíð strengbrúðunnar ætti að'vera tryggð um nokkurt skeið. Ég sá siðari sýninguna þenn- an dag, ásamt óvitum, þing- mönnum, flugfélagsforstjórum og allskonar fólki, stóru og smáu, og þar rikti sönn gleði og áhugi, og sýnir þetta, að þrátt fyrir tvöfalt gler, hitaveitu og verðbólgumet, þá man þjóðin sitthvað enn úr þjóðsögu og af tröllum og álfum, allir þekktu hana Grýlu og hann Leppalúða, jólasveinana og álfana, og voru vel heima i hlutverkum þeirra i skammdegisdraumi þjóðarinn- ar. Sem sagt höfðum við af þessu ágæta skemmtan — og væntanlega holla og þjóðlega lika. Leikþáttur Jóns Hjartarsonar er liðlega saminn og á rætur sln- ar'að rekja I þjóðtrú og kunnar sögur. Tekst Jóni oft vel upp, og þátt- ur hans er viðburðarikur og lag- lega saminn. Helzt verður hon- um á i messunni með Kerta- sníki, sem er dálitið háfleygur hjá Jóni, en það ætti að vera auðvelt að laga. Jón er ekki beinlinis neinn viðvaningur I að setja saman texta, svo þetta er, þannig séö, ekki nein frumsmið, og heimavanur er hann I leik- húsinu, ekki efast maður um það. Leikurinn byrjar á þvl, aö ung kona syngur nokkrar vlsur fyrir börnin, og svo með þeim, og þetta stillir ungu hjörtun saman og setur áhorfendur I gott skap til þess að meðtaka það sem á eftir kemur. Sviðið er bóndabær og útihús á sveitabæ upp til fjalla. Um sjálfan leikinn verð ég að vera fáorðari, þvi ég hef ekki oft komið i bruðuleikhús um dag- ana, og hef þvl ekki samanburð. Texti er fluttur af segulbandi og er mjög vel farið með hann, og brúðurnar eru skemmtilegar og skringilegar, en þó misjafnar. Þetta eru ekki strengbrúður, sem hanga i strengjum, sem stýrt er ofanvið leiksviðið, eins og oft tiðkast, heldur er þeim stjórnað neðanfrá, eða stjórn- andinn vinnur upp fyrir sig með brúðuna. Brúðurnar hafa þvi enga fætur, yfirleitt. Grýla og Leppalúði eru sýnd af lifandi leikendum, en ekki af bruðum. Virðast þau hjónakornin vera með skuggalegra móti á þessum vetri. Mörg bráðfögur atriði voru i leiknum, og vil ég sérstaklega nefna álfadansinn, sem var sér- lega skemmtilega útfærður. Leikið var undir á þverflautu og „Gamlir meistarar gefast b< 6. tónleikum Sinf sveitar íslands 6. tónleikar Sinfóniuhljóm- sveitar Islands voru haldnir I Háskólablói 4. desember. Stjórnandi var Vladimir Ashke- nazy, einleikari á pianó Radu Lupu. Efnisskrá: Egmont, for- leikur op. 84 eftir Beethoven, Pianókonsert I G-dúr nr. 4 op. 58 eftir Beethoven, og 1. sinfónfa Brahms I c-moll, op. 68. Beethoven skrifaði forleikinn fyrir leikrit Goethes „Egmont", sem frumsýnt var árið 1788. Tónlistin var hins vegar ekki samin fyrr en 1810, og sendi Beethoven Goethe hana I bréfi. Leikritið fjallar um eina af frelsishetjum Hollendinga, her- togann af Egmont, og viðskipti hans við hertogann af Alva, út- sendara Filipusar II Spánar- konungs. Einna fremstir i þess- ari báráttu voru hertogarnir Horn og Egmont, ásamt Vil- hjálmi prinsi af Óranlu. Alva tókst að ná hinum tveim fyrr- nefnduá sittvald með brögðum, og lét taka þá af árið 1568. Hófst svo margfrægt frelsisstrið Hol- lendinga gegn spænsku krún- unni undir forystu Vilhjálms af Óraniu. Yfir forleik Beethovens er þvi andi hetjuskapar og frels- isbaráttu, sem lýkur með sigri hins góða. Ashkenazy stjórnaði þessu frábæra verki með Furt- wangleriskum þunga, og hljóm- sveitin lék fagurlega. Viðskipti þeirra Beethovens og Goethes eru annars svo merkileg, að Romain Rolland hefur gert um þau stóra bók, Goethe og Beethoven. Tónskáld ið var mikill aðdáandi skálds- ins, þótt sentimentalitet hins siðarnefnda væri slikt, að færi hann á tónleika, var hann studd- ur ut I táraflóöi eftir fyrsta takt- inn. Sllkan tilfinningaflaum átti Beethoven erfitt með að fyrir- gefa, ekki slzt svo „stórum anda" sem hann taldi Goethe vera. Annars hittust þeir aðeins einu sinni, i Teplitz árið 1812. Frá þeim fundi eru til ýmsar sögur, sem sumarkunna að lýsa þessum óliku andans jöfrum vel: Þeir spásséruðu oft saman um götur Teplitz, og hvar sem þeir foru vék fólk fyrirþeim með virðingu og hyllti þá. Goethe lét sem sér gremdust þessar si- felldu truflanir: „En hvað þetta er þreytandi! Ég fæ aldrei frið fyrir svona löguðu!" Beethoven svaraði brosandi: „Látið þetta ekki á yður fá. Hver yeit nema þessi virðing sé mér ætluð!". öðru sinni varð keisaraynjan á vegi þeirra ásamt fríðu föru- neyti. Beethoyen mælti: „Göng- um áfram saman. Þau eiga að víkja fyrir okkur, en við ekki fyrirþeim". En Goethe var ann arrar skoðunar. Beethoven strunzaði gegnum fylkinguna, sem vék fyrir honum með virð- ingu, meðan Goethe stóð við vegarbrúnina með hattinn milli handa og hneigði sig djúpt, þeg- ar flokkurinn fór hjá. Enda lét Beethoven þau orð falla, að hirðlifið ætti fullvel við skáldið. í tónleikaskrá er þetta m.a. haft eftir Wilhelm Kempff: „Fyrstu taktar G-dúr konserts- ins hljóma. 1 öllum pianóbók- menntum er ekkert þessu llkt.Hljómsveitin er hljóð, og píanóleikarinn er einnig hljóður á sinn hátt. Upðhafstaktana á ekki að spila, heldur eru þeir sem innri hlustun, forboði þess, sem koma skal. Hér hefur fingrafimin ekkert að segja, þvi sérhver ætlun truflar aðeins hið óljósa, sem er i burðarliðnum. Ellegar þá hægi kaflinn, sem sparar sér nóturnar á kostnað þagnarmerkjanna, sem hrann- ast upp eins og vængjaðar ver- ur, svo að menn halda niðri I sér andanum -— Beethovenskar þagnir" (sjá mynd). Einleikarinn, Radu Lupu, er afar áhrifamikill pianisti, enda talinn I hópi hinna albeztu, sem nú eru uppi. Útlit hans gæti minnt hvort sem er á Beethov- en eða Raspútin. Hann sýnir ó bifanlega ró við hljóðfærið, eins og Beethoven sjálfur gerði, og hreyfingar hans eru svo örugg- ar og afslappaðar, að vel mætti imynda sér, að eftir hvern kon- sert sé hann tekinn I sundur, hlutarnir smurðir þunnri olíu, og settir hver á sinn stað I tösku. Ég hefi þó sannfrétt, að svo sé ekki, og að þessi pianisti sé mennskur maður eins og við hin. Vafalitið hefði 3. eöa 5. kon-

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.