Fréttablaðið - 12.06.2008, Blaðsíða 26

FIMMTUDAGUR 12. júní 2008 26
UMRÆÐAN
Vilhjálmur H.
Vilhjálmsson skrifar
um dómsmál
Í 73. gr. stjórnarskrárinn-ar er kveðið á um vernd
tjáningarfrelsisins. Tján-
ingarfrelsið er þó ekki
takmarkalaust þar sem
menn þurfa að ábyrgjast
orð sín fyrir dómi og tjáningar-
frelsinu má jafnframt setja skorð-
ur í lögum til verndar réttindum
eða mannorði annarra. Slíkar tak-
markanir eru meðal annars í
almennum hegningarlögum þar
sem refsing er lögð við því að
drótta að æru manna. Í tjáningar-
frelsinu felst því ekki einungis
réttur heldur fylgir því líka sú
skylda að ekki sé gengið á önnur
réttindi sem njóta verndar í stjórn-
arskrá og almennum lögum, s.s.
friðhelgi einkalífs og æru manna.
Það er dómstóla að meta í hverju
og einu tilviki hvenær farið er út
fyrir mörk tjáningarfrelsis með
þeim hætti að það brjóti gegn æru-
vernd eða friðhelgi einkalífs.
Í síðustu viku var kveðinn upp
dómur í Héraðsdómi Reykjavíkur
þar sem ummæli í grein blaða-
manna í júníhefti Ísafoldar 2007
um eiganda veitingahússins Gold-
finger voru dæmd dauð og ómerk.
Í kjölfar dómsins sendu blaða-
mennirnir fjölmiðlum yfirlýsingu
þar sem segir meðal annars:
Ljóst er að samkvæmt fyrir-
liggjandi dómi er búið að kippa
fótunum undan umræðu um man-
sal á íslandi, sem fagaðilar stað-
festa að sé til staðar. Dómurinn er
aðför að málfrelsinu og móðgun
við þá sem starfa við baráttuna
gegn mansali, sem og fórnarlömb
þess.
Í niðurstöðukafla dómsins þar
sem fjallað er um sex af þeim
ummælum sem krafist var ómerk-
ingar á segir:
Fjallað er um alþekkt, djúpstætt
vandamál sem felst í því að vegna
fjárhagslegrar og félagslegrar
neyðar leiðist stúlkur, sem orðið
hafa fórnarlömb aðstæðna heima
fyrir, til að dansa naktar á vest-
rænum súlustöðum og jafnvel
selja sig til viðurværis; þær séu
þrælar án hlekkja. Engin framan-
greindra ummæla fela í sér æru-
meiðandi aðdróttun í garð stefn-
anda og verða stefndu sýknuð af
kröfu stefnanda um ómerkingu
þeirra.
Hvernig hægt er að túlka ofan-
greindan rökstuðning í dóminum
sem móðgun við fórnarlömb man-
sals og þá sem berjast gegn man-
sali og með þeim hafi fótunum
verið kippt undan umræðu um
mansal er vandséð. Ef rýnt er í
niðurstöðu dómsins verður ekki
betur séð en að hér séum við
komin að kjarna málsins. Annars
vegar hafi í júníhefti Ísafoldar
2007 verið fjallað um mansal og
skelfilegar afleiðingar þess með
almennum hætti og hafi sá þáttur
umfjöllunarinnar verið innan
marka tjáningarfrelsisins. Hins
vegar hafi í umfjöllun Ísafoldar
verið dróttað að æru eiganda veit-
ingahússins með því að gefa
honum að sök að vera þátttakandi
í glæpsamlegu athæfi sem margra
ára fangelsi liggur við að íslensk-
um lögum og er svívirðilegt í huga
alls almennings og með því hafi
blaðamennirnir farið út fyrir
mörk tjáningarfrelsisins.
Meint aðför Héraðsdóms
Reykjavíkur að málfrelsi í landinu
virðist því vera fólgin í því að
dómurinn skuli leyfa sér
að komast að þeirri niður-
stöðu að blaðamennirnir
hafi farið út fyrir mörk
tjáningarfrelsisins með
hluta þeirra ummæla sem
krafist var ómerkingar á,
en telja hluta ummæla
blaðamannanna innan
marka tjáningarfrelsis-
ins. Af framangreindu er
ljóst að Héraðsdómur
Reykjavíkur stendur
traustan vörð um málfrelsi í land-
inu en telur það hins vegar skyldu
sína að ómerkja ummæli sem fela
í sér brot á lagareglum um æru-
vernd.
Sérfræðivitni
Í framangreindri yfirlýsingu, sem
blaðamennirnir sendu fjölmiðlum
í kjölfar dómsins, lýstu blaða-
mennirnir jafnframt furðu sinni á
því að vitni sem þeir leiddu hefði
verið stoppað af í frásögn sinni af
Palermo-sáttmála Sameinuðu
þjóðanna, við aðalmeðferð máls-
ins:
„... dómari tekur hvorki mark á
alþjóðlegum skilgreiningum á
mansali, né orðum Guðrúnar Jóns-
dóttur, talsmanns Stígamóta, um
mansal. Sem vitni fyrir dómi var
hún ítrekuð stoppuð af þegar hún
útskýrði hvernig alþjóðlega skil-
greint mansal teygir anga sína til
Íslands.“
Í íslenskum rétti er ekki gert
ráð fyrir öðrum sérfræðivitnum
en dómkvöddum matsmönnum.
Hlutverk vitna sem koma fyrir
dóm er að segja frá því sem vitnið
hefur skynjað og upplifað af eigin
raun og varðar atvik málsins. Vitn-
ið sem hér um ræðir hafði aldrei
komið inn á veitingahúsið Goldfin-
ger. Vitnisburðurinn gat því ekki
varðað atvik sem vitnið hafði upp-
lifað af eigin raun. Vitnisburður-
inn var því óþarfur eins og bent
var á frá upphafi. Þegar vitnið hóf
frásögn sína af Palermo-sáttmál-
um var það komið út fyrir hlut-
verk sitt sem vitni í málinu og inn
á svið lögmanns blaðamannanna.
Af þeirri ástæðu stöðvaði dómur-
inn framburð vitnisins.
Skilgreining á mansali
Í íslenskri refsilöggjöf er byggt á
rúmri skýringu á hugtakinu man-
sal. Í því felst að hægt er að fella
fleiri tilvik undir mansal og refsa
fyrir verknaðinn heldur en mögu-
legt væri ef byggt væri á þröngri
skilgreiningu hugtaksins. Þrátt
fyrir rúma skilgreiningu hugtaks-
ins mansals í íslenskri refsilög-
gjöf hefur eigandi veitingahússins
Goldfinger ekki sætt rannsókn,
verið ákærður né hlotið dóm fyrir
slíkt brot. Engu að síður fullyrtu
blaðamennirnir í umfjöllun sinni
að eigandi Goldfinger væri viðrið-
inn mansal. Þær fullyrðingar taldi
Héraðsdómur Reykjavíkur úr
lausu lofti gripnar enda hefðu ekki
verið færðar sönnur á þær. Þess
vegna voru ummæli blaðamann-
anna um mansal dæmd dauð og
ómerk.
Höfundur er héraðsdómslögmað-
ur og flutti málið fyrir stefnanda í
héraði.
UMRÆÐAN
Hrannar Björn
Arnarsson svarar Guðna Ágústssyni
Það fór líkt og mig grunaði. Engan finnur Guðni Ágústsson raunverulegan
grundvöll fyrir stóryrðum sínum og
svikabrigslum vegna aðgerða ríkisstjórnar-
innar í lífeyrismálum aldraðra og öryrkja.
Hann viðurkennir hins vegar ekki mistök
sín og dregur hvorki til baka hinar röngu
fullyrðingar um „svik á Ásmundarsam-
komulaginu“ né stóryrðin „drottinsvik“,
„hundsbit“ eða „lágkúru“ ríkisstjórnarinnar
í þessu sambandi. Guðni bætir bara í,
virðist stappa niður fótunum um leið og
hann skrifar með þjósti, en án raka: „Víst
voru þeir sviknir.“
Í mínum huga er þetta mál afar einfalt
hvað sem líður öllum stóryrðum. Fullyrð-
ingar Guðna um að Ásmundarsamkomulag-
ið hafi verið svikið með ákvörðunum
núverandi ríkisstjórnar í lífeyrismálum
eiga sér ekki stoð í raunveruleikanum.
Hvergi í þeim texta kemur fram að þróun
lífeyris almannatrygginga ætti að miðast
við dagvinnutryggingu launafólks, hvað þá
að eitthvert slíkt ímyndað viðmið væri ígildi
kjarasamnings eins og Guðni heldur fram. Þvert á
móti segir skýrt og skorinort í 14. gr. Ásmundar-
samkomulagsins að ákvarðanir um endanlegar
bætur lífeyrisþega í framhaldinu eigi að ráðast „af
ákvæðum laga um almannatryggingar“.
Í samræmi við gildandi lög var í upphafi árs
ákveðið að hækka lífeyri um 3,3% en sú prósenta
var forsenda fjármálaráðuneytisins um launaþróun
á árinu við gerð fjárlaga. Um áramótin fengu hins
vegar umbjóðendur Alþýðusambands Íslands ekki
neinar kjarasamningsbundnar hækkanir, enda var
ekki fyrirliggjandi samningur þá. Eftir að kjara-
samningur Alþýðusambands Íslands og Samtaka
atvinnulífsins var undirritaður voru forsendur
fjármálaráðuneytisins endurreiknaðar til að
tryggja lífeyrisþegum sambærilegar hækkanir. Á
grundvelli upplýsinga frá Alþýðusambandi Íslands
og Samtaka atvinnulífsins liggur fyrir að meðaltals-
hækkun lægstu launa samkvæmt nýgerðum
kjarasamningi sé um það bil 7% frá 2007. Vegna
þessa bætti ríkisstjórnin við 4% frá 1. febrúar.
Á grundvelli laga um almannatrygging-
ar og í samræmi við Ásmundarsamkomu-
lagið hefur lífeyrir almannatrygginga því
hækkað um 7,4% frá áramótum, á sama
tíma og meðaltalshækkun lægstu launa
hjá Alþýðusambandi Íslands var um 7%.
Auk þessa hefur ríkisstjórnin síðan tekið
ýmiss konar ákvarðanir í lífeyrismálum
sem á heilu ári munu færa öldruðum og
öryrkjum ríflega 5 milljarða króna til
viðbótar. Um 10% þeirrar fjárhæðar má
með velvilja rekja til Ásmundarsam-
komulagsins, en 90% er hrein viðbót
núverandi ríkisstjórnar.
Samanlagt nema þessar hækkanir á
lífeyri um 9 milljörðum króna á heilu ári
og jafngilda um 17% hækkun lífeyris-
greiðslna ef miðað er við árið 2007.
Staðreyndin er því sú, hvað sem líður
síendurteknum rangfærslum Guðna í
þessum málum, að sjaldan eða aldrei
hefur eins mikið verið gert í lífeyrismál-
um aldraðra og öryrkja á eins skömmum
tíma og í tíð núverandi ríkisstjórnar. Það
virðist einnig ljóst að hagsmunasamtök
aldraðra og öryrkja hugsa ekki sérstak-
lega hlýtt til þeirra tólf ára sem Fram-
sóknarflokkurinn fór með lífeyrismálin í
ríkisstjórn, hvað sem glýju Guðna yfir eigin
árangri líður. Hagsmunasamtök lífeyrisþega hafa
reyndar séð sérstaka ástæðu til að fagna breytt-
um tíma í ályktunum enda hafa þau átt afar gott
samstarf við okkur í félags- og tryggingamála-
ráðuneytinu í því umbótaferli í lífeyrismálum
sem nú er hafið.
Guðna til heiðurs vitna ég að lokum til ályktun-
ar sambandsstjórnarfundar Landssambands eldri
borgara sem haldinn var í síðasta mánuði, en þar
var fjallað um lífeyrismálin af þeim sem reynsl-
una hafa: „Eftir margra ára vanrækslu stjórn-
valda er ljóst að það tekur tíma að móta nýjan og
nútímalegan farveg.“ Þetta eru orð að sönnu og
ég lýsi mig reiðubúinn til uppbyggilegra rök-
ræðna við Guðna um málið, bæði „vanrækslu“-ár
Framsóknarflokksins og hinn nýja tíma Samfylk-
ingarinnar. Mér geðjast enda mun betur að
staðreyndum en stóryrðum.
Höfundur er aðstoðarmaður
félags- og tryggingamálaráðherra.
Þrátt fyrir rúma skilgreiningu
hugtaksins mansals í íslenskri
refsilöggjöf hefur eigandi
veitingahússins Goldfinger ekki
sætt rannsókn, verið ákærður
né hlotið dóm fyrir slíkt brot.
Orðum fylgir ábyrgð
HRANNAR BJÖRN
ARNARSSON
Staðreyndir í stað stóryrða
Hagsmuna-
samtök
lífeyrisþega
hafa reyndar
séð sérstaka
ástæðu til að
fagna breytt-
um tíma...
VILHJÁLMUR HANS
VILHJÁLMSSON
3.995
Stærðir: 28-41
3.995
Stærðir: 28-45
3.995
Stærðir: 28-41 Stærðir: 28-45
3.995
Stærðir: 28-45
3.995
NÝTT FRÁ
CRUSER
Hringdu í síma
ef blaðið berst ekki