Tíminn - 17.05.1990, Blaðsíða 8

Tíminn - 17.05.1990, Blaðsíða 8
8 Tíminn Fimmtudagur 17. maí 1990 „¦7-^w'--~, Ræða Halldórs hugsunin og lá að baki Verðjöfhun- arsjóðs fiskiðnaðarins en hann var stofhaður með lögum vorið 1969. Ekki er að efa að gamli sjóðurinn þjónaði því hlutverki sem honum var ætlað að gegna og náði hann verulegum árangri í að jafha sveifl- ur í einstökum greinum sjávarút- vegs, t.d. varðandi rækju, hörpu- disk og saltfisk. Hins vegar tókst honum ekki nema að litlu leyti að milda áhrif hinna dýpri sveiflna i sjávarútvegi á hag sjávarútvegsfyr- irtækja og þjóðarbúskaparins í heild. Með nýju lögunum er reynt eftÍT fremsta megni að bæta úr þeim ágöllum sem voru á starfsemi gamla sjóðsins. í fyrsta lagi eru reglur um framkvæmd verðjöfhun- ar einfaldaðar verulega þannig að menn vita fyrirfram um hver verð- jöfnun verður vegna útflutnings á hverjum tima og endanlegt uppgjör liggur jafnan fyrir við gjaldeyris- skil. I öðru lagi er tekið upp sér- reikningafyrirkomulag sem tryggir að sérhvert fyrirtæki fær aðeins úr sjóðnum það sem það hefur greitt í hann. Slikt fyrirkomulag hefur jafhframt í för með sér skattalegt hagræði fyrir sjávarútvegsfyrirtæki þegar til lengri tíma er litið. Öll meginatriði í starfsemi sjóðsins eru lögbundin en með því er mætt gagnrýni á framkvæmd ákvæða eldri laga í þessu efhi og er stjórn ætlað mun minna hlutverk við ákvarðanir um verðjöfnun en áður. Stjórnin mun fyrst og fremst taka mánaðarlega foimlegar ákvarðanir um verðjöfhun á grundvelli reglna laganna og hafa yfirumsjón með daglegum rekstri sjóðsins og áyöxtun innstæðna hans. Ég hef ávallt verið þeirrar skoðun- ar að öflugur Verðjöfhunarsjóður tryggi best hagsmuni sjávarútvegs- ins og stuðli að eðlilegu jafhræði milli hans og annarra útflutnings- og samkeppnisgreina. Takist ekki að jafha sveiflur innan sjávarút- vegsins mun krafan um sérstaka skattlagningu á sjávarútveginn í góðæri verða háværari og hef ég þar ekki síst í huga umræðuna um auðlindaskatt. Lokaorö Sjávarútvegurinn er mikilvægasta grein atvinnulifsins. Erfiðleikar og velgengni þessarar atvinnugreinar hefur viðtæk áhrif á annað atvinnu- líf í landinu og kjör þjóðarinnar í heild. Það er ekki aðeins nauðsyn- legt fyrir greinina sjálfa að jafha sem best sveiflur í sjávarútvegin- um, heldur jafhframt fyrir allt ann- að atvinnulíf í landinu. Gengis- skráning sem fyrst og fremst tekur mið af hagsmunum sjávarútvegs- ins mun t.d. leiða til þess að ís- lenskt atvinnulíf fær ekki staðist samkeppni á alþjóðlegum mörkuð- um. Það er því ljóst að kostnaðar- hækkanir sem verða vegna hugsan- legrar velgengni í sjávarútvegi mun annaðhvort leiða til hruns annarra atvinnugreina eða verð- bólgu sem stafaði af nauðsynleg- um gengisbreytingum. Sú löggjöf sem ég hef rakið hér á sviði sjávar- útvegsmála er því mjög mikilvæg fyrir allt starfsumhverfi atvinnu- lífsins. Með henni er ekki aðeins verið að tryggja aukna arðsemi í sjávarútvegi heldur jafnframt að stuðla að því að þáttur sjávarút- vegsins í þeim óstöðugleika sem ríkt hefur í efhahagsmálum á und- anförnum árum verði minnkaður. Starfsemi Verðjöfnunarsjóðs mun jafnframt stuðla að auknu jafnræði milli útflutnings- og samkeppnis- greina. Áhrif þessarar lagasetning- ar verða mikil og engin leið er að gera sér grein fyrir því að fullu. Það má búast við því að afkasta- geta fiskiskipaflotans minnki á næstu árum um allt að 20-30%. Líklegt er að þau fiskiskip sem hafa lélegustu afkomuna verði keypt af þeim sem betri aðstöðu hafa til að gera þau út eða að Hag- ræðingarsjóður mun yfirtaka þau. Með þessu móti munu verulegar fjárhæðir sparast í árlegum rekstr- arkostnaði fiskiskipaflotans og litl- ar sem engar líkur eru á því að nokkur aðili muni telja það hag- stætt að fjárfesta í nýjum fiskiskip- um á næstu árum. Með þessu er skapað svigrúm til að nýta meira fjármagn í uppbyggingu annarra atvinnugreina á næstu árum, m.a. í aukinni úrvinnslu sjávarafurða. Gera má ráð fyrir því að fiskvinnsl- an haldi áfram að þróast og sam- runi fyrirtækja muni eiga sér stað. Það gerist hins vegar ekki með op- inberum tilskipunum. Hlutverk stjórnvalda er fyrst og fremst að tryggja eðlileg starfsskilyrði og gera aukna samvinnu og samruna mögulegan. Um alla Evrópu er verið að búa atvinnulífið undir aukna sam- keppni. Það er okkur nauðsynlegt að gerast aðilar að hinu evrópska efhahagssvæði. Ég gerði grein fyr- ir mínum skoðunum um það mál á ágætri ráðstefhu atvinnulífsins í Borgarnesi fyrir nokkrum dögum og skal ekki endurtaka það hér. Mikilvægasta viðfangsefhi Islend- inga er að aðlaga efhahagslífið þeirri þróun sem nú á sér stað í kringum okkur. Það þarf að gera með því að styrkja samkeppnis- stöðu islenskra fyrirtækja á öllum sviðum. Aðilar vinnumarkaðarins og stjórnvöld þurfa að leggjast á eitt um að gera varanlegan þann stöðugleika sem nú hefur náðst i hagkerfinu. Hlutverk stjórnvalda í þessu sambandi er fyrst og fremst að haga lagasetningu þannig að tryggt sé að atvinnulífinu sé sköp- uð umgjörð til að það þróist með eðlilegum hætti. Ég geri mér fulla grein fyrir því að á mörgum sviðum er samkeppnis- aðstaða íslenskra fyrirtækja verri en í nágrannalöndunum. Skattlagn- ing er í mörgum tilvikum ófull- komin og hér á landi eru lagðir á skattar sem engum kæmi í hug að notast við meðal nágrannaþjóða okkar. Þar ber hæst aðstöðugjaldið sem verður að hvetfa eigi staða ís- leriskra fyrirtækja að vera sam- bærileg því sem gengur og gerist. Skattlagning á veltu er frumstæð- asta form skattlagningar sem er skaðlegt framförum í atvinnulífi. Jafnftamt er nauðsynlegt að endur- skoða ýmsar reglur sem gilda um starfsumhverfi atvinnurekstursins. Á það bæði við um vinnulöggjöf- ina og margvíslegar reglur sem settar hafa verið án tillits til þess hvort atvinnulífið getur staðið und- ir þeim kostnaði sem þær hafa í för með sér eða ekki. Nauðsynlegt er að stjórnvöld og aðilar vinnumark- aðarins leggist á eitt um að skapa atvinnulífinu sem best starfsskil- yrði á næstunni. Það er hér sem annars staðar besta leiðin til aukins hagvaxtar. Sá skilningur sem kom fram við gerð siðustu kjarasamn- inga bendir til þess að þjóðin geri sér enn betur grein fyrir því en áð- ur hvers virði öflugt atvinnulíf er. Ríkisstjórnin væntir þess að geta átt gott samstarf við aðila vinnu- markaðarins um bætt starfsum- hverfi íslenskra fyrirtækja þannig að þau fái staðist vaxandi sam- keppni sem nú er framundan. Slíkt samstarf verður bæði að eiga sér stað með formlegum og óformleg- um hætti. Allt í kringum okkur er atvinnulíf- ið að undirbúa sig af kappi til að mæta þeirri hörðu samkeppni sem er framundan. Við megum alls ekki sitja þar eftir. Þótt ég geri mér grein fyrir mikilvægi stjórnvalda varð- andi þróun atvinnulífsins er það at- vinnulífið sjálft sem mesta ábyrgð ber. Samtök atvinnurekenda hafa lagt á það áherslu að gera almenn- ingi kleift að taka þátt í atvinnu- rekstri með kaupum á hlutabréfum. Þau skilyrði hafa verið bætt veru- lega með breyttum skattareglum. ÖIl stærri fyrirtæki ættu að leggja metnað sinn í að aukins hlutafjár verði aflað með almennu útboði. Því miður hefur áhuginn oft verið mestur á að auka útboð hlutabréfa þegar afkoma er slæm. Sem betur fer virðist nokkur hugarfarsbreyt- ing nú eiga sér stað og vilji virðist vera að vakna til að fá almenning til þátttöku í atvinnulífinu. Grundvöllur bættra Iifskjara er vel rekin fyrirtæki í heilbrigðri sam- keppni. Við íslendingar þurfum á næstunni að taka höndum saman til að styrkja okkar atvinnulíf. Þrátt fyrir smæð okkar höfum við sýnt að við eigum mikla möguleika í al- þjóðlegri samkeppni ef rétt er á haldið. Leiðin til meiri velgengni á alþjóðlegum mörkuðum Hggur að mínu mati í gegnum aukið samstarf fyrirtækja og samtaka þeirra. Sam- eining fyrirtækjanna og kraftar stærri rekstrareininga hljóta að skipta þar sköpum. Það er í því sambandi umhugsunarefhi hversu erfitt það virðist oft vera að sam- eina fyrirtæki og sveitarfélög hér á landi. Það má stundum ætla að það sé jafiwel erfiðara en að sameina Þýskaland og þeir múrar sem menn reisa séu erfiðari viðfangs en sjálf- ur Berlínarmúrinn. Eg óska Vinnuveitendasambandi íslands velfarnaðar í störfum og vænti þess að jafht vinnuveitendur, launþegar og stjórnvöld hafi einurð og framsýni til að takast á við þau mikilvægu verkefni sem rm blasa við í þjóðfélaginu. Jón Baldvin Hannibalsson utanríkisráðherra: Jafnvægi þarf að ríkja milli rétt- inda oa skuld- bindinga Ræða flutt á aðalfundi VSÍ Tillaga framkvæmdastjórnar Evr- ópubandalagsins til ráðs þess um samningsumboð sér handa til að hefja formlegar umræður við EFTA- rikin var afgreidd af hálfu fram- kvæmdastjórnarinnar 8. þessa mán- aðar. Tillagan er nú í meðferð innan bandalagsins og búast má við því að endanleg ákvörðun ráðsins liggi fyr- irþann 18. júnínk. Hvað felst svo í þessu umboði framkvæmda- stjórnarinnar? Varðandi þær upplýsingar sem liggja fyrir um innihald tillögunnar má almennt fullyrða að þar er í raun- inni ekkert að finna sem koma ætti EFTA-ríkjunum sérstaklega á óvart. Hvað okkar hagsmuni varðar sér- staklega, þótt allt skipti okkur að sjálfsögðu miklu máli, var ítrekuð vel þekkt afstaða framkvæmda- stjórnar Evrópubandalagsins þess efhis að fyrir aðgang að mörkuðum komi aðgangur að fiskimiðum. Umboðið byggir á 238. grein Róm- arsáttmálans sem kveður á um að framkvæmdastjórn Evrópubanda- lagsins sé heimilt að gera samninga við 3ju ríki, samband ríkja eða al- þjóðastofnun sem felur í sér gagn- kvæm réttindi og skyldur. Samning- arnir sem byggja á ákvæðum þessarar greinar eru síðan frágengnir af ráðinu með samhljóða samþykki eftir að mat Evrópuþingsins liggur fyrir, en það afgreiðir málið með vergum meirihluta. Sjálfstæði samningsaðila til ákvarðanatöku hefur aldrei verið ve- fengt. Fulltrúar Evrópubandalagsins hafa allt frá því á ráðherrafundi EFTA og EB í Interlaken árið 1987 ávallt haldið sig við þriár grundvall- arreglur í víðtækara samstarfi EFTA ogEB. — í fyrsta lagi hafi undirbúningur að sameiginlegum innri markaði bandalagsins forgang. — í öðru lagi yrði sjálfstæði Evr- ópubandalagsins til ákvarðanatöku ekki skert. — í þriðja lagi yrði að vera jafriræði á milli réttinda og skuldbindinga. Það ætti því ekki að koma neiniim á óvart þótt síðastnefhda reglan sé nú ítrekuð og framkvæmdastjórnin leggi áherslu á að tryggt verði sam- starf sem byggist á jafhréttisgrund- velli bæði hvað varðar efhisatriði og lagaleg og stofhanaleg atriði. Efhisþættirnir felast í því að í árs- lok 1992 liggi fyrir samningur um óhindruð vöruviðskipti, þjónustuvið- skipti, fjármagnsflutninga og frjáls atvinnu- og búseturéttindi á grund- velli þeirra samþykkta Evrópu- bandalagsins sem aðilar hafa komið sér saman um að sé viðeigandi grundvöllur að evrópsku efhahags- svæði. Jafhframt verði aukið sam- starf milli EFTA og EB á öðrum sviðum sem báðir aðilar telja sig hafa hag af, eins og rannsóknum og þróun, umhverfismálum, neytenda- vernd, ferðamálum og félagsmálum, svo nokkur séu nefhd. Einnig er stefht að því að undanþágur verði sem fæstar og byggi eingöngu á vernd grundvallarhagsmuna. Grundvöllur aukinna viðskipta er að tryggja eðlileg samkeppnisskil- yrði. Það hlýtur að fela í sér að sömu reglur gilda á öllu svæðinu og að komið verði á eftirlitskerfí sem tryggi eðlilega samkeppni, en það felur jafhframt í sér eftirlit með rík- isstyrkjum og undirboðum. Auk þess sem framkvæmdastjórnin ítrekar fyrri og vel þekkta afstöðu sína í sjávarútvegsmálum gagnvart ríkjum utan Evrópubandalagsins, leggur hún áherslu á að aukinn verði aðgangur unninna landbúnaðaraf- urða og ýmiss konar grænmetis og ávaxta sem framleidd eru í suður- ríkjum bandalagsins. Þessi mál eru nú einnig könnuð í ljósi viðræðna innan GATT. Þar sem landbúnaðarstefha banda- lagsins er ekki til umræðu i þessum samningum er óraunhæft að svo stöddu að ræða um tollabandalag, enda er ekki að finna ákvæði í GATT, þar sem einhvers konar „mini tollabandalag" er heimilt. Það er hins vegar raunhæft að halda við- ræðum áfram á grundvelli þeirrar fríverslunar sem komið var á með friverslunarsamningunum sem gerð- ir voru fljótlega eftir 1970 með því að auka verulega við þá og bæta. Það er líka ekkert því til fyrirstöðu að gera ráð fyrir því í samningnum að slíkt fríverslunarsvæði gæti síðar meir breyst í tollabandalag sjái samningsaðilar sér hag í því. Þegar efhisleg atriði samningsins Iiggja fyrir er komið að því að út- færa og setja endahnútinn á lagaleg og stofnanaleg atriði samningsins, framkvæmd hans og eftirlit. Þetta er mjög flókið mál, enda eru um 1200 samþykktir (þ.e. reglugerðir, tilskip- anir og aðrar ákvarðanir) sem Evr- ópubandalagið hefur sett á undan- fbrnum þremur áratugum á grundvelli Rómarsáttmálans sem EFTA-ríkin munu taka yfir. Ekki er ástæða til að fara hér nánar út í smá- atriði hvað varðar meðferð á mis- munandi samþykktum eða undir hvaða málaflokk þau heyra. Hins vegar má reikna með þvi að upp- bygging samningsins verði almennt þannig háttað að allar samþykktirnar verði í viðauka samningsins, á með- an aðalefhi samningsins mun hafa að geyma meginreglur um efhisþættina auk ákvæða um stofhanir og önnur almenn mál. Þó samningnum verði skipt þannig upp verða meginefhi samnings og viðaukar lagalega jafh-

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.