Tíminn - 19.11.1994, Blaðsíða 5

Tíminn - 19.11.1994, Blaðsíða 5
Laugardagur 19. nóvember 1994 i ¦ÍMA Framtíbarmenn. Tímamynd CS Landiö passar ekki þ j óðinni Oddur Ólafsson skrifar ísland er einkar óhentugt í laginu fyrir þjóðina sem það byggir. Fámennið og stærð landsins valda því að íbúarnir eru varla í kallfæri hver við annan og sími og útvarp eru ekki nema tálmynd um ímyndaða nálægð. Það hefur engin áhrif á hríðarkófið og ófærðina á Melrakkasléttu þótt íbúarnir þar horfi á léttstígar Reykja- vikurdætur spóka sig í haustblíðunni í Austurstræti í beinni útsendingu sjón- varps. Við áætlanagerð af flestu tagi er reiknað út frá þeirri forsendu að hér búi einhverj- ar milljónir manna þótt Hagstofan telji að landsmenn séu ekki fleiri en 265 þúsund. í sjö sveitarfélögum höfuðborgarsvæðis- ins búa 154 þúsund manns og í öðrum sveitarfélögum 111 þúsund, þar af 50 þús- und manns í 10 kaupstöðum sem telja 2 þúsund íbúa og fleiri. Af þeim 103 þúsund ferkílómetrum, sem landið er að flatarmáli, er gróft talið að um tíu af hundraði séu gróðurlendi, gra- stoppar á stangli og skófir ekki taldar með, og af því séu tíu af hundraði sem teljast byggilegt. Annað eru jöklar, fjöll og „köld og blaut eyðimörk." Strandlengjan er lengri en svo að hugur manns átti sig á slíkum vegalengdum. Grasnytjar og bátanaust Hvoru megin marka hins byggilega heims landið liggur skiptir ekki máli, því hér er búið hvort sem það er samkvæmt guða og manna lögum eða ekki, enda er mála sannast að þessi skrýtna þjóð hefur aldrei kunnað að búa í landinu, hvorki fyrr né síðar. Þar sem íslendingar gera sér aldrei grein fyrir hve fáir þeir eru er varla von til að þeir hafi nokkra heildarsýn yfir umfang landsins sem þeir þrjóskast viö aö byggja. Nútímalegt og tæknivætt þjóðfélag er skipulagt að hætti bændasamfélagsins, þar sem grasnytjar eru helsta auðlindin. Útvegsbændur sitja við forn naust og gera út verksmiðjutogara og stór og afskaplega vel búin nótaveiðiskip frá verstöðvum, þaðan sem stutt er að sækja á fengsæl mið á opnum árabátum. Þetta sambland fornra og nýrra atvinnu- hátta er til dæmis kölluð byggðastefna sem leitast við að viðhalda „jafnvægi í byggð landsins." En jafnvægið, það hefur tilhneigingu til að raskast þeim mun örar sem meira er gert til að halda því í gömlu formi, eða kannski fremur að það raksast þrátt fyrir öll bjargráðin vegna þess að björgunarsveitirnar vita ekkert hverju þær eru og bjarga og til hvers. Töfrar Eitt töframeðalið til að koma í veg fyrir að grasnytjar fari til spillis og að verstöðv- ar forfeðranna verpist möl og sandi eru samgöngur. Trúin á að samgöngubætur séu allra meina bót er svo rík meðal lands- manna að hver sem á móti mælir er tal- inn nánast þjóöníðingur. Þessi trú er svo sterk að þegar galdramað- ur útvegaði töfravél frá Ameríku fyrir svo sem tveim áratugum og gaf fyrirheit um að láta hana svífa yfir mýrar og hrjóstur og leggja vegi á svipstundu og fyrirhafn- arlaust, vildu flestir trúa og á rengingar- menn var ekki hlustað. Enda voru þeir ekki annað en úrtölu- _____________ menn og mannleysur. Þetta ótrúlega hysteríis- kast rann ekki af þjóð- |VI 61111 inni fyrr en töframaður- inn var látinn sanna getu OQ sína og maskínunar fyrir , _ _ . stóran pening úr ríki- 1113161111 skassanum. Sumir trúa jafnvel enn á vegama- _____________ skínuna góðu þrátt fyrir ólukkans prufukeyrsluna. Dýrmætur tímasparnaour Togari, hafnargerð og fótboltavöllur eiga að koma í veg fyrir að unglingarnir hleypi heimdraganum, og sé kvenfólkinu séð fyrir nægum ormafiski að hreinsa telst at- vinnuástand gott í sjávarplássunum. Til sveita er það einkum naumt skammt- að búmark og ónóg mjólkurneysla sem stendur búsæld fyrir þrifum. Úr þessu er erfitt að bæta og er landbúnaðurinn tal- inn standa þeim mun verr eftir því sem tæknivæðing, verkþekking og framleiðni eykst. Er þetta ein af furðum þjóðlífsins. En það er eru samgöngurnar sem bægja öllum vandamálum frá, aðeins ef þær eru bættar nóg. Það vekur glæstar vonir í brjóstum manna þegar sérfræöingamir eru að útskýra hagkvæmni vegalagninga. Brýr yfir firði og nýjar sneiðingar um fjallaskörð stytta leið milli til að mynda Reykjavíkur og ísafjarðar um kannksi sjö kílómetra og sífellt er verið að reikna hvernig losna má við 10 til 30 mínútna akstur með milljarða vegaframkvæmd- um. Tími ferðalanga er greinilega dýrmætari en allra annarra. Og það er sama hvað það kostar, samgöngubætur eru allra meina bót þótt það liggi í augum uppi að þær skipta sáralitlu máli hvað varðar búsetu eða atvinnulíf, hvað sem öllum trúar- brögðum líður. Veðurlag og ófærö eru oftast meiri farar- tálmar átta mánuði ársins um mestan hluta landsins en krókóttir malarvegir voru áður fyrr. Svo má ekki gleyma að samgöngudýrkunin byggist fyrst og fremst á því að hún gerir fólki kleyft að þurfa ekki að húka heima hjá sér, hvort sem búið er í þéttbýli eða strjálbýli. Svo má benda á að fínir vegir og mikil bílaeign er að ganga af verslun og alls kyns þjónustu á landsbyggðinni dauðri. 18 þjóoir á 18 eyjum í bók sinni um Færeyjar gerir Eðvarð T. Jónsson m.a. nokkra grein fyrir þeim þjóðareinkennum sem eru á góðri leið með að steypa þarlendum í glötun. Hann segir að það sé eins og að 18 litlar þjóðir byggi eyjarnar. í augum íslendinga, Dana og annarra eru Færeyingar ein þjóð en sjálfir eru þeir á öðru máli. Á hverri byggðri eyju býr ein þjóð. Hún gætir sinna hagsmuna og lítur á þjóðir hinna eyjanna sem keppináuta um gæði lands og sjávar. Lögþingsmenn eru hver og einn fulltrúi sinnar eyjar fremur en þeirra allra. Hat- römm byggðastefna og fyrirgreiðslupólit- ík er það sem færeysk stjórnmál snúast um og útvegun skipa, fiskvinnslustöðva, hafna, vegalagninga og kjánalegra og ónauðsynlegra jarðganga eru baráttumál pólitíkusanna. Kjósendur á eyjunum átján líta ekki til annarra hagsmuna en þeirra sem varða sitt litla samfélag og eftir þeim þanka- gangi dansa stjórnmálamennirnir og ýta undir hann fremur en hitt. Sundurlyndisfjandinn Það er gömul saga og ný að sundurlynd- isfjandinn hefur staðið mörgum góðum málum fyrir þrifum. Oft er engu líkara en að ísland byggi margar þjóðir og ekki dregur framganga margra stjómmála- manna og fyrirgreiðslusnillinga úr þeim grunsemdum. Landið er stórt, fjöllótt og vogskorið og með allra stjálbýlustu svæðum jarðarinn- ar. Samt Iætur mannfólkið eins og hér búi fjölmenni í litlu landi. Vegalengdir eiga ab hverfa og öllum farartálmum úr vegi rutt. Allir eiga að búa við sömu aðstæður hvaö sem landsháttum líður. Það er heimtað ög því er lofað. Upp í ermina auðvitað. Margir eru til kallaðir að efla upp úlfúð milli íbúa Innnesja og annarra lands- manna. Það tekst ávallt bærilega, enda láta þeir sem búa á höfuðborgarsvæði og dreifbýlingar ekki sitt eftir liggja að setja hnýflana hvorir í aðra við ólíklegustu tækifæri. Samkomulag milli sveitarfélga hér og hvar og kjördæma er svo ekkert skárra. Að búsetubreytingar og nýir atvinnu- hættir séu merki um framfarir og nýja tíma sem krefjast öðru vísi úrlausna en bænda- og útvegsbændasamfélagið þurfti á að halda, lætur varla nokkur maður sér detta í huga að halda fram. Samgöngubætur fyrir milljarða, lögleg körfuboltakeppnishús og þúsund tonna árabátur í nausti eru lausnir fyrirgreiðslu- meistaranna sem aldrei kemur við hvern- ig land þeirra er í laginu og hvers búiö raunverulega þarf við. Kjördæmaskipanin er talandi dæmi um stirðnaðan hugsanagang samfélags sem einu sinni var. Hann neitar því að byggða- stefnan tók aðra stefnu en stjórnlyndir hugðu og að búsetubreytingum verður ekki stjórnaö af íhaldssömum nefndum og stjórnum sem þingmenn kjósa sjálfa sig í. Misvægi atkvæða stafar af mann- fækkun í sumum kjördæmum og fjölgun í öðrum. En það eru staðreyndir sem erfitt er að kyngja. Hver lifir á hverjum? Meðal Reykvíkinga er sú skoðun áleitin að landsbyggðin sé óhóflega dýr í rekstri og frek til fjárins úr landssjóðnum. Ann- ars staðar eru þéttbýlisbúar taldir sníkju- dýr sem lifa á framleiðslu og vinnu þeirra sem sveitir og útnes byggja og sogi til sín afrakstur erfiðis þeirra. Hvorir hafa rétt eða rangt fyrir sér skal látið liggja á milli hluta en aðeins bent á að hvorugir geta án hinna verið ef hér á að viðhalda sæmilega samkeppnishæfu þjóðfélagi í tæknivæddri veröld. Osköp væri svo notalegt ef landsmenn gætu vanið sig af skæklatogi og tilbúinni og upploginni hagsmunagæslu og litu til framtíðar með sameiginleg markmið í huga. Þau þurfa ekki endilega að vera skynsamleg, en helst ekki einhver kjána- skapur aftur úr grárri forneskju nema að viö viljum taka upp skútuútgerð og bú- skap með orfi og ljá á ný. Sem ef til vill er ekki svo vitlaus hugmynd. Æ, nei annars. Þá þyrftum við að losa okkur við elsku, hjartans bílana sem við erum farin að lifá fyrir eins og forfeö- urnir sem lögðu allt í sölurnar til að við- halda sauðfjárstofninum. Blessuð sé minning þeirra. ¦

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.