Morgunblaðið - 28.10.2006, Blaðsíða 14

14 LAUGARDAGUR 28. OKTÓBER 2006 MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
„ÉG ER bjartsýnn á að
gengið verði frá samkomu-
lagi milli ríkisins og sveitar-
félaganna sem tryggir um-
rædda þjónustu [lengda
viðveru] fyrir fötluð grunn-
skólabörn innan skamms.
Það verðum við einfaldlega
að gera og til þess stendur
fullur vilji beggja aðila.“
Þannig hljómaði svar
Magnúsar Stefánssonar félagsmálaráðherra
við fyrirspurn Jóhönnu Sigurðardóttur alþing-
ismanns á Alþingi í síðustu viku. Í fyrirspurn
sinni vísaði Jóhanna til þess að opinberlega
hefði komið fram að deilur væru milli ríkis og
sveitarfélaga um greiðsluþátttöku þessara að-
ila í kostnaði vegna lengdrar viðveru fatlaðra
grunnskólabarna á aldrinum 10–16 ára.
Í nýútkominni áfangaskýrslu starfshóps,
sem Árni Magnússon, þáverandi félagsmála-
ráðherra, skipaði í mars 2005 til þess að fjalla
um lengda viðveru fatlaðra grunnskólabarna,
kemur fram að í starfshópnum hafi verið
ágreiningur um hvort lengd viðvera fatlaðra
barna í eldri bekkjum grunnskólans skuli kost-
uð af ríkissjóði á þeim forsendum að úrræðið sé
sértækt og falli því undir lög um málefni fatl-
aðra eða hvort lengd viðvera falli undir al-
menna þjónustu sveitarfélaga og eigi að standa
þeim einstaklingum til boða sem hafi þörf fyrir
hana. Eins og greint var frá í Morgunblaðinu í
gær lagði starfshópurinn í skýrslu sinni til að
gert yrði bráðabirgðasamkomulag, til allt að
tveggja ára, um lengri viðveru fatlaðra grunn-
skólabarna á aldrinum 10–16 ára sem bygðist á
tímabundinni greiðsluþátttöku beggja aðila,
þar til endurskoðun laga um málefni fatlaðra
væri lokið. Í greinargerð með skýrslunni kem-
ur fram að fulltrúar hinna tveggja aðila hafi
hins vegar haft mismunandi hugmyndir um
það hvernig þeirri tímabundnu kostnaðar-
skiptingu skuli háttað. Eftir því sem blaðamað-
ur kemst næst ríkis einhugur hjá fulltrúum
ríkis og sveitarfélaga um að farsælast sé að
skipta kostnaðinum vegna bráðabirgðasam-
komulags aðilanna tveggja til helminga. Hins
vegar virðist vera ágreiningur um það hver
hinn raunverulegi kostnaður sé. Í fyrirspurn
Jóhönnu kemur fram að ríkið meti útgjöldin á
rúmlega 100 milljónir króna meðan sveitar-
félögin meti þau á nær 200 milljónir króna. Í
bókun fulltrúa félagsmálaráðuneytis og fjár-
málaráðuneytis með áfangaskýrslunni kemur
fram að af hálfu ríkisins sé miðað við að
heildarkostnaðarþátttaka ríkisins í bráða-
birgðasamkomulaginu geti orðið 50–55 millj-
ónir króna á ári að meðtöldum núverandi fram-
lögum ríkisins til sjálfseignastofnana,
hagsmunasamtaka og svæðisskrifstofu. Í fyr-
irspurn sinni benti Jóhanna á að þau framlög
næmu samtals í kringum 45 milljónum króna.
Félagsmálaráðherra sagði á Alþingi að það
væri ófært að óljósar upplýsingar um kostnað
og framboð á þörf og þjónustu í dag stæðu í
vegi fyrir því að þeir sem það kysu fengju um-
rædda þjónustu. „Mestu skiptir að hún sé veitt
þannig að fjölskyldan geti lifað sem eðlilegustu
lífi í sínu samfélagi.“
Ágreiningur um kostnaðartölur
Félagsmálaráðherra segist mjög
bjartsýnn á að fljótlega náist
samkomulag sem tryggi fötluð-
um grunnskólabörnum á aldrin-
um 10–16 ára lengda viðveru.
Í HNOTSKURN
» Ágreiningur er uppi um það hvaðlengd viðvera grunnskólabarna á
aldrinum 10–16 ára myndi kosta. Er tal-
að um að lágmarkskostnaður sé rúmar
100 milljónir króna, en að sú tala geti vel
farið upp í 200 milljónir.
» Gera má ráð fyrir að í kringum 300börn á aldrinum 10–16 ára myndu
nýta sér þessa þjónustu væri hún í boði.
silja@mbl.is
Í
mars sl. birtust 87 auglýs-
ingar frá verslunum í eigu
Baugs í Fréttablaðinu, að-
eins átta í Blaðinu og sex í
Morgunblaðinu. Í sama
mánuði birtust auglýsingar frá
fyrirtækjum Dagsbrúnar 79 sinnum
í Fréttablaðinu, 47 sinnum í DV, en
aðeins þrisvar í Blaðinu og sjö sinn-
um í Morgunblaðinu. Samtals eru
auglýsingar fyrirtækja Baugs nær
fjórðungur af öllum stórum auglýs-
ingum í aðalblaði Fréttablaðsins
eða 24,3% og voru um fimmtungur,
20,4%, af auglýsingum DV.
Óneitanlega vekur slík slagsíða í
birtingum á auglýsingum þá tilgátu
að Fréttablaðið bjóði systur-
fyrirtækjum sínum verulegan af-
slátt af auglýsingaverði sem önnur
dagblöð geta ekki keppt við, að
mati Guðbjargar Hildar Kolbeins,
doktors í fjölmiðlafræði við Há-
skóla Íslands, sem lokið hefur rann-
sókn á tengslum milli eignarhalds
og auglýsinga í íslenskum dag-
blöðum. Niðurstaða hennar er m.a.
sú að tengslin séu greinileg.
Í rannsókninni voru taldar allar
heil- og hálfsíðuauglýsingar sem
birtust í aðalblöðum Blaðsins, DV,
Fréttablaðsins og Morgunblaðsins í
mars 2002 (fyrir eigendaskipti á
Fréttablaðinu), september 2002
(eftir eigendaskipti á Fréttablað-
inu), mars 2006 og september 2006.
Sérstaka athygli Guðbjargar
vekur mikill fjöldi auglýsinga sem
birtust í Fréttablaðinu frá Bón-
usverslunum og Hagkaupum. Krón-
an, Nettó og Nóatún auglýsa að
jafnaði 10 til 11 sinnum í mánuði í
Fréttablaðinu en samkeppnisað-
ilinn, Bónus, sá t.d. ástæðu til að
vera með 24 stórar
auglýsingar í blaðinu í
mars sl. „Eftir því sem
ég kemst næst má full-
yrða að þetta sé óþarf-
lega mikið til að ná ár-
angri og auka söluna,“
segir Guðbjörg.
Í marsmánuði 2002
auglýsti Bónus mest í
DV – var með fimm
auglýsingar, þrjár í
Morgunblaðinu og að-
eins eina í Frétta-
blaðinu. Fjórum árum
síðar birtust 24 aug-
lýsingar frá Bónus-
verslununum í Frétta-
blaðinu. Eina Bónus-
auglýsingin sem
birtist í Morgun-
blaðinu var þakklæti
til þjóðarinnar fyrir að
hafa valið verslunina
vinsælasta fyrirtæki
landsins.
Þá vekur athygli að
38 auglýsingar frá
Hagkaupum birtust í
Fréttablaðinu í mars
2006 sl. Ein auglýsing birtist í DV
en engin í Morgunblaðinu eða
Blaðinu. Fjölgun á auglýsingum
Hagkaupa í Fréttablaðinu var strax
orðin greinileg haustið 2002, þegar
eigendaskipti höfðu orðið á
blaðinu, þar sem þeim fjölgaði úr
sjö í 15 á sama tíma og þeim fækk-
aði í Morgunblaðinu úr sex í fjórar.
„Þetta bendir vissulega til að
stjórnendur fyrirtækisins hafi verið
hvattir til að nýta Fréttablaðið sem
auglýsingamiðil,“ segir Guðbjörg.
Hún segir vert að hafa í huga að í
fjölmiðlakönnun Gallup í október
2002 reyndist meðallestur á hvert
tölublað Morgunblaðsins 57,3% en
meðallestur Fréttablaðsins var
51,8%. Það var því fátt sem að
hennar mati réttlætti að birta svo
mikið magn auglýsinga í blaði sem
var á þeim tíma aðeins 24 blaðsíður
nema ef vera skyldi verð auglýsing-
anna. Í maí 2006 reyndist meðal-
lestur á hvert tölublað Fréttablaðs-
ins 68,3%, á Morgunblaðinu 54,3%,
á Blaðinu 32,9% og á DV 14,7%.
Finnur Árnason, forstjóri Haga,
gagnrýndi í yfirlýsingu sem birtist í
Morgunblaðinu í gær, rannsóknar-
aðferðir Guðbjargar og benti m.a. á
að Hagar hefðu ekki byrjað að aug-
lýsa í Fréttablaðinu að ráði fyrr en
kannanir hefðu ítrekað sýnt fram á
mikinn lestur. Aukning auglýsinga
Haga í blaðinu væri í samræmi við
aukningu á auglýsingum annarra
fyrirtækja. Guðbjörg segir að auk-
inn meðallestur á Fréttablaðinu
geti ekki alfarið skýrt hina miklu
fjölgun auglýsinga t.d. frá Hag-
kaupum, í Fréttablaðinu. Aðrir
þættir hljóti að spila þar inn í.
Lestraraukning ekki
næg skýring
„Fjöldi auglýsinga er umfram
það sem ætti að vera nægjanlegt,“
bendir Guðbjörg á, sbr. fjölda aug-
lýsinga samkeppnisaðila á mat-
vörumarkaði. Hún segir gagnrýni
Haga á rannsóknaraðferðir sínar
ekki svaraverðar, þar sem þeir hafi
augljóslega ekki kynnt sér aðferð-
irnar.
Niðurstöður rannsóknarinnar
benda að mati Guðbjargar eindreg-
ið til að Fréttablaðið fái drjúgan
hluta af auglýsingatekjum sínum
frá öðrum fyrirtækjum í eigu
Baugs. „Baugur slær tvær flugur í
einu höggi, þ.e.a.s. auglýsir versl-
anir sínar í útbreiddu dagblaði með
trúlega litlum tilkostnaði og sér
Fréttablaðinu fyrir fjármagni til að
halda því gangandi,“ segir Guð-
björg. Hún segist hafa öruggar
heimildir fyrir því að að minnsta
kosti eitt fyrirtæki í eigu Baugs fái
verulegan afslátt á auglýsingum í
Fréttablaðinu. Guðbjörg segir að
Fréttablaðinu sé samkvæmt þessu
tryggt fjármagn svo lengi sem það
tilheyri samsteypu Baugs en hins
vegar kunni ókostir þessa eignar-
halds að vera þeir að blaðið fái mun
minna fyrir hverja auglýsingu
fyrirtækja Baugs en ef það tengdist
ekki Baugi.
Rannsóknin kallar að sögn Guð-
bjargar á frekari rannsóknir á
þessu sviði. „Ástæða er til að ætla
að hér á landi sé þöggun beitt í ein-
hverjum mæli, að fjölmiðlar fjalli
hreinlega ekki um málefni eða geri
lítið úr málum sem snerta hags-
muni eigenda,“ segir Guðbjörg.
Tengsl milli eignarhalds og auglýsinga
Fyrirtæki Baugs auglýsa fyrst og fremst í
Fréttablaðinu og hefur auglýsingum í öðr-
um dagblöðum fækkað, samkvæmt rann-
sókn Guðbjargar Hildar Kolbeins.
sunna@mbl.is




     


 
  


 !"
##$%
&
'(
)%*

%+

,-(*
. 

/%






















!
!









Morgunblaðið/Eyþór
Tengsl Dr. Guðbjörg Hildur Kolbeins komst að
því að greinileg tengsl eru milli eignarhalds og
auglýsinga í íslenskum dagblöðum.
„ÞAÐ eru mikil vonbrigði að ekki skuli vera
komin lausn í þessu máli ennþá,“ segir Gerð-
ur A. Árnadóttir, formaður Þroskahjálpar,
sem átti sæti í starfshópi félagsmálaráðherra
til þess að fjalla um lengda viðveru fatlaðra
grunnskólabarna. Segist hún binda miklar
vonir við að yfirlýsing félagsmálaráðherra
frá því í síðustu viku um að lausn sé í sjónmáli
rætist sem allra fyrst. Að mati Gerðar er það
á skjön við alla umræðu um skóla án aðgrein-
ingar og opinbera menntastefnu Íslendinga
ef ekki er í boði lengd viðvera fyrir fötluð
grunnskólabörn á aldrinum 10–16 ára. Bend-
ir hún á að sú frístundastarfsemi sem felist í
lengdri viðveru gegni ekki síður mikilvægu
hlutverki í að stuðla að félagslegri virkni fatl-
aðra barna.
Aðspurð segir Gerður að gera megi ráð
fyrir að um 300 fötluð börn á aldrinum 10–16
ára þurfi á lengdri viðveru að halda. Segir
hún ljóst að sú kostnaðaráætlun sem birtist í
áfangaskýrslu starfshópsins, þ.e. að lengd
viðvera fyrir börn í 5.–10. bekk kosti í kring-
um 109 milljónir króna á ársgrundvelli, sé
lágmarkskostnaður. Segir hún ákveðinn
vanda felast í því að menn greini á um hver
hinn raunverulegi kostnaður sé, en hann gæti
nálgast allt að 200 milljónir, sem sé að mati
Gerðar óveruleg upphæð í
stærra samhengi.
„Við verðum að skoða
heildarmyndina því ef for-
eldrar fatlaðra barna gætu
í reynd verið fullir þátttak-
endur í samfélaginu skilaði
það auknum tekjum til
baka til samfélagsins, t.d. í
formi skatta. Auk þess er
þetta brýnt jafnréttismál
því reynslan sýnir okkur
að það eru fyrst og fremst konur, þ.e. mæður
fatlaðra barna, sem hverfa frá vinnumarkaði
til þess að geta annast um börn sín vegna
skorts á viðeigandi úrræðum,“ segir Gerður
og leggur áherslu á að mikil þörf hafi verið
fyrir lengda viðveru barna í 5.–10. bekk og
hafi það því verið mikið baráttumál Þroska-
hjálpar um margra ára skeið.
„Ef menn meina eitthvað með því sem
kveðið er á um í lögum um að fjölskyldur fatl-
aðra barna eigi að geta lifað eðlilegu lífi og
haft sömu möguleika og aðrar fjölskyldur
verða menn að bjóða upp á úrræði eins og
lengda viðveru og þá gerir maður þá kröfu að
Alþingi og ráðamenn gangi frá slíku,“ segir
Gerður.
Krefjast tafarlausrar úrlausnar
Gerður A.
Árnadóttir
Magnús Stefánsson