Morgunblaðið - 28.10.2006, Blaðsíða 40

40 LAUGARDAGUR 28. OKTÓBER 2006 MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
GRÆNI geirinn er
stór atvinnugrein og
við þurfum að styðja
við bakið á henni eftir
ýmsum leiðum. T.d.
með því að lækka verð
á raforku til grein-
arinnar og því að halda
úti námi, bæði starfs-
námi og háskólanámi, í
Garðyrkjuskólanum á
Reykjum í Ölfusi.
Hvort tveggja stendur
í stjórnvöldum og bíða
fyrirspurnir frá mér,
sem fjalla um þessi mál, svars í
þinginu.
Önnur er til iðnaðarráðherra um
hvort til skoðunar sé hjá ráðherra að
mæta þörf garðyrkjubænda fyrir
ódýrara rafmagn, m.a. í tengslum
við að í nýlegum raforkulögum var
einingum í raforkusölu skipt upp í
framleiðslu, flutning, dreifingu og
sölu. Rafmagn er selt á undirverði til
hefðbundinnar stóriðju en garð-
yrkjan sem á mikið undir raf-
orkuverðinu mætir litlum skilningi.
Þessu þarf að breyta strax.
Grænmetisframleiðslan býr við
miklu lakari kjör en hefðbundin
stóriðja í kaupum sínum á raforku.
Framleiðsla á grænmeti og blómum
byggist að mjög miklu
leyti á notkun á raf-
magni og hefur fram-
leiðsla garðyrkju-
bænda margfaldast
eftir að þeir tóku í
þjónustu sína hvers
konar lýsingu.
Raforkuverð til
garðyrkjunnar á að
færa eins mikið niður
og hægt er. Garðyrkjan
er gjaldeyrissparandi
hollustugrein. Hún er
sannkölluð græn stór-
iðja. Það er ósann-
gjarnt að grein sem byggist að svo
miklu leyti á raforku skuli lúta svo
ósanngjörnum kjörum samanborið
við erlenda stóriðju. Í leiðinni er ver-
ið að skekkja framleiðslustöðu
grænmetis og blóma verulega í sam-
anburði við erlenda vöru.
Garðyrkjuskólinn áfram á
Reykjum
Framtíð Garðyrkjuskólans á
Reykjum í Ölfusi, nú hluti af Land-
búnaðarháskóla Íslands, er nú í upp-
námi. Óvissa ríkir um reksturinn og
framtíðina vegna þess að rektor
skólans og landbúnaðarráðherra
hafa ekki tekið af skarið um framtíð
skólans. Hvort yfir starfsemina
verði byggt á Reykjum eða hún færð
upp á Hvanneyri þar sem starfsemi
skólans er að öðru leyti.
Nú er það svo að landbún-
aðarráðherra var búinn að lofa því
að skólinn yrði ekki fluttur burt.
Byggt yrði upp á Reykjum. Þetta
hefur þó verið á reiki og nú er lagt til
á fjárlögum að jörðin verði seld.
Fyrir nokkru lagði ég fram á Alþingi
fyrirspurn til landbúnaðarráðherra
um málið. Henni mun hann vonandi
svara þegar þing kemur saman eftir
tíu daga, að lokinni kjördæmaviku.
Þá fæst vonandi botn í vafann um
framtíð skólans. Ekki að ég dragi í
efa að landbúnaðarráðherra standi
við stóru orðin um að skólann skuli
ekki færa. En hann þarf að taka af
skarið.
Skólinn á að vera áfram á sínum
stað. Annað væri fráleit ráðstöfun og
dæmalaust að færa í burtu eina stað-
bundna háskólanámið á svæðinu.
Þess í stað eigum við að ráðast í upp-
byggingu þessarar merku mennta-
stofnunar sem svo sannarlega hvílir
á sérkennum svæðisins. Garðyrkj-
unni í blómabænum Hveragerði.
Græn stóriðja og
Garðyrkjuskólinn
Björgvin G. Sigurðsson skrifar
um framtíð Garðyrkjuskólans á
Reykjum í Ölfusi
» Skólinn á að veraáfram á sínum stað.
Annað væri
fráleit ráðstöfun …
Björgvin G. Sigurðsson
Höfundur er alþingismaður og fram-
bjóðandi í 1. sæti á lista Samfylking-
arinnar í Suðurkjördæmi.
Í MORGUNBLAÐINU nýlega var
athyglisvert viðtal við Söndru Franks
og Guðrúnu B. Franz sem báðar sitja
í stjórn Styrktarsjóðs
hjartveikra barna og
berjast fyrir bættum
hag foreldra lang-
veikra barna. Báðar
eru þær mæður hjart-
veikra barna og þekkja
því vel þá þrautagöngu
sem foreldrar lang-
veikra barna þurfa oft
að ganga í gegnum í
glímunni við kerfið og
skilningsleysi á högum
þeirra. Í viðtalinu kom
fram að það væri al-
gjörlega óviðunandi að
fólk sem ætti langveik
börn þyrfti að eiga í
verulegum fjárhagserf-
iðleikum og jafnvel að
missa húseign sína.
Sandra og Guðrún
nefna réttilega það sem
ég hef margítrekað á
Alþingi að við erum
langt á eftir hinum
Norðurlöndunum í að-
stoð við langveik börn
og foreldra þeirra. Með nýjum lögum
um greiðslur til foreldra langveikra
barna hér á landi var stigið hænufet,
en áfangi þó, til að bæta hag þeirra.
Rétt samkvæmt lögunum eiga for-
eldrar þegar börn þeirra greinast
með alvarlega og langvinna sjúkdóma
eða alvarlega fötlun. Þær stöllur
segja í viðtalinu að þótt ástæða sé til
að fagna lögunum séu stórir gallar á
þeim.
Alvarlegir annmarkar
á lögunum
Það er ólíðandi hve lögin mismuna
gróflega foreldrum langveikra og al-
varlega fatlaðra barna sem eru í svip-
aðri stöðu. Líklegt er að það gangi
gegn jafnræðisreglu stjórnarskrár-
innar. Foreldrar sem eiga börn sem
greindust langveik fyrir 1. janúar
2006 fá engar greiðslur en í mörgum
tilvikum hafa foreldrar þurft að vera
árum saman utan vinnumarkaðar
vegna fötlunar barna sinna en fá ekk-
ert með þessum lögum. Lögin gilda
um börn sem greind voru 1. janúar
2006 og síðar.
Lögin taka gildi í áföngum og koma
að fullu til framkvæmda árið 2008.
Áætlað er að foreldrar 250–300 barna
eigi rétt á greiðslum í allt að þrjá
mánuði en foreldrar 30–40 barna
gætu átt rétt í lengri tíma eða sex
mánuðum til viðbótar, þegar um mjög
alvarleg veikindi er að ræða. Áfanga-
skiptin eru alvarlegur galli á lög-
unum. Þannig getur foreldri alvarlega
fatlaðs eða langveiks barns sem
greinist í desember 2006 fengið
greiðslur þremur mánuðum skemur
en barn sem greinist í janúar 2007 eða
kannski örfáum dögum síðar. Þetta er
auðvitað óásættanlegt að svona fárán-
leg lagaákvæði leiði til svona mikils
mismunar á greiðslum til foreldra
sem búa við algjörlega sambærilegar
aðstæður. Þar við bætist að greiðsl-
urnar eru mjög lágar eða 93 þúsund
krónur á mánuði. Óskiljanlegt er að
eftir áratuga bið foreldra langveikra
barna og margra áratuga baráttu
hagsmunasamtaka þeirra skuli þessi
ágallar vera á lögunum. Nánas-
arskapur ríkisvaldsins er hneisa þeg-
ar til þess er litið að kostnaður rík-
issjóðs er aðeins 130 milljónir þegar
lögin eru að fullu komin til fram-
kvæmda.
Hærri greiðslur og
jafnræði milli foreldra
Þingmenn Samfylkingarinnar hafa
margvarað við ágöllunum á lögunum
og reyndu til þrautar við afgreiðslu
málsins á síðasta þingi að sníða af
verstu ágallana en allt kom fyrir ekki.
Nú höfum við flutt frumvarp, sem
myndi gjörbreyta högum og kjörum
langveikra barna og foreldra þeirra.
Breytingar okkar tryggðu jafnræði
milli foreldra, þar sem mat á að leggja
á aðstæður fremur en að miða við
hvenær barnið væri greint langveikt.
Jafnframt er lagt til að greiðslur til
foreldra sem greiðast í 3
mánuði og heimilt er að
framlengja í alvarleg-
ustu tilvikunum í 6 mán-
uði til viðbótar komi
strax til framkvæmda en
ekki í áföngum til ársins
2008 eins og lögfest var.
Við leggjum til veru-
legar breytingar á
greiðslunum, sem eru
skammarlega lágar eða
um 93 þúsund kr. mán-
uði eða mun lægri en at-
vinnuleysisbætur. Mik-
ilvægt er að greiðslurnar
taki mið af því sem greitt
er í fæðingarorlofi eða
80% af launum enda er
það ekki minni umönnun
að annast alvarlega veikt
barn en nýfætt barn.
Þetta fyrirkomulag
greiðslna kostar rík-
issjóð 270 milljónir í stað
130 milljóna í meingöll-
um núgildandi lögum.
Það er lítil fjárhæð fyrir
ríkissjóð en breytir mjög miklu um
stöðu og kjör foreldrum langveikra
barna Önnur mikilvæg ákvæði er
einnig að finna í frumvarpinu eins og
betri lífeyrisréttindi á greiðslutím-
anum og einföldun á allri framkvæmd
laganna.
Gengið á mannréttindi fólks
Það verður ekki unað við það að
foreldrum langveikra barna sem búa
við sambærilegar aðstæður sé mis-
munað. Foreldrarnir eru eðlilega sár-
reiðir vegna þess, svo og hve greiðsl-
urnar eru lágar og greiðast í stuttan
tíma. Það er auðvitað verið að ganga á
mannréttindi fólks þegar foreldrar
geta ekki framfleytt fjölskyldunni
vegna umönnunar alvarlega lang-
veikra barna sinna og missa jafnvel
eigur sínar vegna skilningsleysis
stjórnvalda á högum þeirra.
Nái frumvarp okkar í Samfylking-
unni ekki fram að ganga á þessu þingi
verður það fyrsta verk okkar jafn-
aðarmanna í ríkisstjórn að bæta rétt-
arstöðu langveikra barna og foreldra
þeirra.
Bætum stöðu
langveikra barna
Jóhanna Sigurðardóttir
fjallar um stöðu langveikra
barna og stefnu Samfylking-
arinnar í þeim efnum
Jóhanna Sigurðardóttir
» Fyrsta verkjafnaðar-
manna í rík-
isstjórn verður
að bæta rétt-
arstöðu lang-
veikra barna og
foreldra þeirra.
Höfundur er alþingismaður.
Dóra Hjálmarsdóttir: Áhættu-
mati fyrir Kárahnjúkavirkjun er
ekki ábótavant.
Oddur Benediktsson: Áhættu-
mati fyrir Kárahnjúkavirkjun er
ábótavant.
www.mbl.is/profkjor
Hafsteinn Karlsson skólastjóri
styður Þórunni Sveinbjarnar-
dóttur í 1. sæti á lista Samfylk-
ingarinnar í Suðvesturkjör-
dæmi.
Ragnheiður Davíðsdóttir
styður Sigurð Pétursson í próf-
kjöri Samfylkingarinnar í Norð-
vesturkjördæmi.
Unnar Ágústsson styður Guð-
laug Þór Þórðarson í prófkjöri
Sjálfstæðisflokksins í Reykja-
vík.
Elín Jóhannesdóttir: Styðjum
konur innan Sjálfstæðisflokkins.
Björn Gíslason styður Vern-
harð Guðnason í prófkjöri Sjálf-
stæðisflokksins í Reykjavík.
Atli Rafn Björnsson styður
Guðfinnu S. Bjarnadóttur í próf-
kjöri Sjálfstæðisflokksins í
Reykjavík.
Aðsendar greinar á mbl.is
www.mbl.is/greinar
ÁRIÐ 2004 skilaði nefnd á vegum
félagsmálaráðherra skýrslu um stöðu
miðaldra og eldra fólks á vinnumark-
aði. Nefndinni var m.a.
ætlað að kanna á hvern
hátt unnt væri með
lagasetningu að sporna
við því að fólk væri látið
gjalda aldurs á vinnu-
stað, hvort heldur með
uppsögnum eða mis-
munun í starfi. Í ljós
kom að hópur þessi hef-
ur lítið verið rannsak-
aður en ýmislegt lá fyr-
ir af tölfræði sem
nefndin vann úr og
hafði hún síðan frum-
kvæði að því að gerð
var könnun á viðhorfum til stöðu mið-
aldra fólks á vinnumarkaði sem IMG-
Gallup annaðist.
Atvinnuþátttaka
Atvinnuþátttaka er mikil hjá öllum
aldurshópum á Íslandi ólíkt því sem
tíðkast í vestrænum samfélögum.
Þróunina má rekja til áttunda áratug-
arins en þá var brugðist við miklu at-
vinnuleysi meðal ungs fólks með því
að auðvelda starfsmönnum að hverfa
af vinnumarkaði og hefja töku lífeyris.
Minnkandi atvinnuþátttaka er sam-
félagslegt vandamál þar sem sífellt
færri einstaklingar standa undir þjóð-
arframleiðslunni og velferðarkerfinu
sem verður æ dýrara eftir því sem
þjóðir eldast. Nú eru Evrópuríkin að
bregðast við þróuninni sem af þessu
hlaust en hins vegar er ýmislegt sem
bendir til þess að við munum standa
frammi fyrir svipuðum vanda eftir
nokkur ár verði ekkert að gert.
Helstu ástæður þess eru m.a. breytt
aldurssamsetning þjóðarinnar, auknir
lífsmöguleikar og velmegun, einnig
tilkoma séreignalífeyrissjóðanna.
Á Íslandi er atvinnuleysi meðal
miðaldra og eldra fólks ekki meira en
í öðrum aldurshópum. Hins vegar er
langtímaatvinnuleysi meira viðvar-
andi hjá þessum hópi sem bendir til
þess að fólki sem komið er yfir miðjan
aldur og missir vinnuna reynist erf-
iðara að fá vinnu að nýju en þeim sem
yngri eru. Kannanir sýna að verulega
dregur úr þátttöku í sí- og endur-
menntun með aldri og dregur það án
efa úr samkeppnishæfni þeirra sem
eldri eru. Vinnumarkaðurinn krefst
sífellt meiri þekkingar og hraðari
tækniþróun kallar á öflugri sí- og
endurmenntun. Mennt-
un er ekki lengur átaks-
verk heldur er menntun
orðin æviverk og með
símenntun viðheldur
einstaklingurinn færni
sinni á vinnumarkaði
Vinnumarkaður
Erlendar rannsóknir
og kannanir sýna að
aldurstengd mismunun
á vinnumarkaði er stað-
reynd. Viðhorfið til
eldra fólks er einkum að
það eigi erfiðara með að
tileinka sér nýja hluti og taka breyt-
ingum. Þetta hafi áhrif á framgang
eldra starfsfólks á vinnustað og birt-
ingarmyndirnar eru einkum þær, að
þeir sem eldri eru fá ekki að taka full-
an þátt í menntun/endurmenntun og
fá sjaldnar ný verkefni og ögrandi
viðfangsefni en þeir sem yngri eru.
Niðurstöður úr áður nefndri við-
horfskönnun IMG-Gallup gáfu ekki
einhlítt svar við spurningum um ald-
urstengda mismunun hérlendis. Þeg-
ar fólk var spurt beint um eigin
reynslu sagðist það ekki hafa fundið
fyrir mismunun en margir kváðust
hins vegar þekkja til fólks á sínum
vinnustað sem hafði orðið fyrir slíkri
mismunun. Í könnun sem Samtök at-
vinnulífsins létu gera á árinu 2004
meðal félaga sinna kom fram að eldra
fólk er ekki talið síðri starfskraftur en
hinir yngri. Það er sjaldnar frá vinnu
vegna veikinda og er jákvæðara í
garð vinnunnar en yngra fólk. Er-
lendar rannsóknir sýna sömu nið-
urstöður.
Verkefnisstjórn 50+
Árið 2005 skipaði félagsmálaráð-
herra sjö manna verkefnisstjórn til
fimm ára sem hefur það meginmark-
mið að stuðla að sterkari stöðu mið-
aldra og eldra fólks á vinnumarkaði.
Verkefninu er ætlað að styrkja stöðu
hópsins almennt m.a. með því að
skapa jákvæða umræðu, bæta ímynd
hópsins og móta farveg fyrir við-
horfsbreytingu í þjóðfélaginu. Með
skipun vinnuhópsins vildu stjórnvöld
leggja áherslu á nauðsyn þess að haf-
in væri stefnumótunarvinna í mál-
efnum miðaldra og eldra fólks á
vinnumarkaði. Við núverandi að-
stæður á vinnumarkaði, sem einkenn-
ist af mikilli þenslu og nánast engu
atvinnuleysi var lag að leita sam-
starfs við aðila vinnumarkaðarins
vegna mikillar eftirspurnar eftir
vinnuafli. Verkefnisstjórnin er skipuð
fulltrúum aðila vinnumarkaðarins og
stjórnvalda.
Starf verkefnisstjórnarinnar
Verkefnisstjórnin lítur einkum til
þriggja meginþátta í starfi sínu, þ.e.
fræðslustarfs, rannsókna og áhrifa á
viðhorf til aldurshópsins. Hún hefur
sett sér verkáætlun sem tekur mið af
mismunandi þörfum miðaldra og
eldra fólks á vinnumarkaði. Verk-
efnastjórnin mun í vinnu sinni leggja
áherslu á aldurshópinn 50–65 ára.
Það verður gert með því að stuðla að
umræðu um málefnið, efnt verður til
fundaraðar nú á haustdögum. Fyrsti
fundurinn var haldinn 17. október og
næstu fundir verða 9. nóvember og 7.
desember.
Af öðrum verkefnum má nefna við-
urkenningu til aðila sem stuðlað hef-
ur að aukinni virðingu fyrir miðaldra
og eldra fólki eða styrkt stöðu þess á
vinnumarkaði. Lögð verður áhersla á
samvinnu við fræðsluaðila og samtök
fyrirtækja. Opnuð verður vefsíða þar
sem safnað verður saman ýmsum
upplýsingum sem snúa að málefnum
þessa hóps á vinnumarkaði má þar
nefna sem dæmi niðurstöður úr inn-
lendum og erlendum rannsóknum.
Staða miðaldra og
eldra fólks á vinnumarkaði
Elín R. Líndal fjallar um
málefni miðaldra og
eldra fólks á vinnumarkaði
» Í könnun sem Sam-tök atvinnulífsins
létu gera á árinu 2004
meðal félaga sinna kom
fram að eldra fólk er
ekki talið síðri starfs-
kraftur en hinir yngri.
Elín R. Líndal
Höfundur er markaðsstjóri og skrifar
f.h. verkefnisstjórnar 50+.