Morgunblaðið - 28.10.2006, Qupperneq 42

42 LAUGARDAGUR 28. OKTÓBER 2006 MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
ÞESSA dagana eru frambjóð-
endur stjórnmálaflokkanna að
kynna áherslur sínar vegna próf-
kjörs sem fram fer á
næstu vikum. Ég hef
verið að lesa auglýs-
ingar, bæklinga og
heimasíður frambjóð-
enda til að kanna af-
stöðu þeirra til lista og
menningarmála. Nið-
urstaðan er sorgleg,
því miður. Það er ljóst
að enginn frambjóð-
andi setur menningu
og listir í forgang.
Hvernig stendur á því?
Halda frambjóðendur
að engir listamenn eða
þeir sem starfa að
menningarmálum kjósi
í Alþingiskosningum?
Halda frambjóðendur
að kjósendur hafi ekki
áhuga á menningu og
listum? Halda fram-
bjóðendur að tengsl-
anet listamanna sé svo
veikt að það sé óþarfi
að sinna þeirra málum
og því þurfi ekki að
hlúa að og efla list-
sköpun og menningu í
landinu? Af hverju þor-
ir enginn frambjóðandi
að hafa menningu og
listir sem forgangs-
verkefni næstu fjögur
árin?
Ég rak augun í það
að íþróttir og tómstundir er mála-
flokkur sem frambjóðendur nýta sér
í slagorðakeppninni þegar kemur að
hugmyndum um forvarnir en enginn
minnist á að t.d. listsköpun gæti
komið þar inn í. Nema að tómstundir
séu listsköpun? Frjó og skapandi
hugsun ásamt því að efla og styrkja
sjálfsmynd einstaklingsins í gegnum
listsköpun ættu að hugnast ein-
hverjum af þeim frambjóðendum
sem eru að bjóða sig fram. Hvaða
frambjóðandi vill taka það að sér?
Við eigum heimsmet í leikhús-
aðsókn og ég þori að fullyrða að
hvergi í heiminum sé hægt að sýna
fram á að árlegur áhorfendafjöldi at-
vinnuleikhúsa sé hinn sami og íbúa-
fjöldi landsins. Annað heimsmet: al-
menningur getur valið
úr um 70 leiksýningum
hjá atvinnuleikhúsum
árlega! Aðsókn að
Listasöfnum hefur líka
aukist mikið und-
anfarið. Alþjóðlegar
listahátíðir eru haldnar
árlega og fara vaxandi.
Bækur, myndlist, kvik-
myndir, tónlist, – vöxt-
ur bæði heima og er-
lendis. Samt sem áður
dettur engum fram-
bjóðanda í hug að setja
menningu og listir í
forgang sem mik-
ilvægan þátt í að efla
og styrkja efnahagslíf
þjóðarinnar. Skrítið.
Sem dæmi um öfluga
listastarfsemi langar
mig að minnast á sjálf-
stætt starfandi sviðs-
listamenn og atvinnu-
leikhópa. Þessir aðilar
voru að sýna fyrir 220
þúsund áhorfendur á
Íslandi leikárið 2005–
2006. Þar af voru um 20
þúsund áhorfendur
sem sáu sýningar á
landsbyggðinni. Það er
um 31% aukning á milli
ára. Hvar annarstaðar
er álíka vöxtur í at-
vinnulífinu ef frá er tal-
in bygging álvera og virkjana? Níu
atvinnuleikhópar sýndu fyrir 35 þús-
und áhorfendur erlendis á síðasta
leikári. Er það ekki útrás? Þeir
sýndu 56 leikrit á leikárinu 2005-
2006 og þar af voru 44 íslensk. Er
það ekki atvinnuskapandi frum- og
nýsköpun?
Miðað við allar þessar stóru tölur
sá menntamálaráðuneytið samt
ástæðu til að skera niður framlag til
starfsemi atvinnuleikhópa á fjár-
lögum 2007 þrátt fyrir að atvinnu-
leikhóparnir hefðu aðeins aðgang að
um 5% af því heildarfjármagni sem
rennur til leiklistar á Íslandi hjá ríki
og sveitarfélögum til samans. Hjá
sjálfstæðum atvinnuleikhópum
starfa að meðaltali um 500 fag-
menntaðir sviðslistamenn að upp-
setningum leikrita á hverju leikári.
Fyrir utan alla iðnaðarmennina,
starfsfólk í þjónustugeiranum,
tæknigeiranum o.s.frv. Ég geri ráð
fyrir að þessi störf séu í hættu ef
ekki kemur til hækkunar á framlagi
til starfseminnar og þjónustunnar
sem sviðslistamenn veita meirihluta
landsmanna. Eru frambjóðendur og
stjórnvöld tilbúin að taka við öllum
þessum háskólamenntuðu lista-
mönnum á atvinnuleysisskrá í stað-
inn fyrir að styðja og efla starfsem-
ina? Hvað áhrif hefði það á
efnahagslífið og hagvöxtinn?
Margfeldisáhrifin vegna starfsemi
atvinnuleikhópa á samfélagið eru
gríðarleg. Hvað með það – kæru
frambjóðendur, telst það ekki til efl-
ingar atvinnulífsins að styðja við
bakið á og efla sjálfstætt starfandi
háskólamenntaða sviðslistamenn
sem eru að sinna þörfum 73% þjóð-
arinnar? Meirihluti þjóðarinnar hef-
ur augljóslega áhuga og nýtir sér
þjónustu þeirra. Halda frambjóð-
endur og væntanlegir þingmenn að
almenningur hafi ekki áhuga á starf-
seminni?
Ég óska hér með eftir að fram-
bjóðendur allir, sama hvaða flokki
þeir tilheyra, hysji upp um sig bux-
urnar og komi með skýra stefnu í
menningarmálum fyrir næstu Al-
þingiskosningar. Ekki koma með út-
brunna frasa, sem hægt er að lesa á
heimasíðum flokkanna síðan úr síð-
ustu kosningum og hafa verið klippt-
ir og límdir inn á síður frambjóðenda
í prófkjörsbaráttunni, heldur setja
sig raunverulega inn í málaflokkinn
,,menning og listir“ og sinna honum
af þeirri virðingu sem honum ber.
Afstöðu- og áhugaleysið er ekki í
boði lengur!
Hver er með menningar-
málin á sinni könnu?
Gunnar I. Gunnsteinsson fjallar
um frambjóðendur í próf-
kjörum og menningu og listir
»Ég óska hérmeð eftir að
frambjóðendur
allir, sama
hvaða flokki
þeir tilheyra
hysji upp um sig
buxurnar og
komi með skýra
stefnu í menn-
ingarmálum fyr-
ir næstu Alþing-
iskosningar.
Gunnar I. Gunn-
steinsson
Höfunur er leikstjóri og leikari.
Á NÆSTA kjörtímabili blasa
mörg krefjandi verkefni við nýrri
ríkisstjórn undir for-
ystu Geirs H. Haarde,
formanns Sjálfstæð-
isflokksins.
Í fyrsta lagi þarf að
halda áfram að lækka
tekjuskatt ein-
staklinga. Það er raun-
hæft markmið að
skatturinn verði kom-
inn niður í um 30% við
lok næsta kjörtímabils
en hann er nú tæp
37%. Þetta getur gerst
með því að ríkið lækki
sinn hlut niður í 18%
eða í það sama og það
tekur af fyrirtækjum.
Ráðdeild
í ríkisrekstri
Lækkun á tekju-
skatti einstaklinga
hjálpar einnig til við
næsta mikilvæga mál.
Aðhald í ríkisrekstr-
inum verður alltaf erf-
itt í sömu mund og
tekjur ríkissjóðs vaxa
mjög hratt líkt og þær
hafa gert undanfarin
ár. Það er alltaf viss
tilhneiging til að eyða því sem aflast.
Hið opinbera, ríki og sveitarfélög,
taka of stóran hlut til sín af tekjum
okkar landsmanna. Eina ráðið við
því er skattalækkun. Ráðdeild í rík-
isrekstri byggist því ekki aðeins á
sparnaði og aðgæslu heldur einnig
ströngu aðhaldi með markvissum
skattalækkunum.
Aðstæður eldri borgara
Tekjutengingar, eignarskattar,
hækkandi útsvar og fasteignagjöld
hafa gert mörgum eldri borgurum
erfitt fyrir að reka heimili og stunda
atvinnu að vild. Nú hafa eign-
arskattar hins vegar verið lagðir af
og tekjuskattur einstaklinga hefur
lækkað þótt útsvarshækkanir R-
listans hafi unnið gegn Reykvík-
ingum, jafnt ungum sem öldnum,
hvað það varðar. Í sumar kynnti svo
nefnd á vegum forsætisráðherra til-
lögur sem miða að því að létta frekar
undir með þeim eldri
borgurum sem vilja
stunda atvinnu og reka
eigin heimili. Ýmsar til-
lögur nefndarinnar
gera kerfið einfaldara
og skýrara en auka
jafnframt sveigjanleika
þess. Tillögurnar eru
því mikilvægt skref í
rétta átt og eru góður
grunnur að frekari að-
gerðum í þessu veru.
Afnám tolla
Tollar skila um 1% af
heildartekjum rík-
issjóðs. Tollakerfið er
flókið og dýrt í rekstri,
bæði fyrir ríkið, versl-
unina og neytendur. Af-
nám tolla eykur fjöl-
breytni í verslun og
veitir neytendum raun-
hæfa möguleika á að
leita hagkvæmustu
leiða til að minnka út-
gjöld heimilanna.
Allir þurfa tækifæri
til að láta til sín taka.
Við þurfum að halda
áfram að ryðja hindr-
unum úr vegi fyrir framtaki ein-
staklinganna. Þetta á ekki síst við
um mennta- og heilbrigðismál þar
sem við getum eflt þjónustuna með
auknu sjálfstæði stofnana og starfs-
manna þeirra.
Forsenda þess að sjálfstæðismenn
komist til þessara verka er að Sjálf-
stæðisflokkurinn hljóti góða kosn-
ingu í alþingiskosningunum í vor.
Grunnurinn að góðum úrslitum
verður lagður í prófkjöri okkar sjálf-
stæðismanna í dag. Tökum þátt og
stillum upp sterkum framboðslista.
Verkefnin
fram undan
Sigríður Andersen skrifar um
væntanleg verkefni nýrrar rík-
isstjórnar
Sigríður Andersen
» Forsendaþess að sjálf-
stæðismenn
komist til þess-
ara verka er að
Sjálfstæð-
isflokkurinn
hljóti góða kosn-
ingu í alþing-
iskosningunum
í vor.
Höfundur er lögfræðingur og
sækist eftir 5.–7. sæti í prófkjöri
sjálfstæðismanna í Reykjavík.
Í KASTLJÓSÞÆTTI sjónvarps-
ins fimmtudaginn 5. október sl. var,
eins og alla þá vikuna, m.a. verið að
fjalla um geðlyf og geðsjúkdóma og
þá hvort aukning notkunar geðlyfja
á Íslandi skilaði „heilbrigðari“ ein-
staklingum út í samfélagið.
Í umtöluðum þætti tókust þau El-
ín Ebba Ásmundsdóttir forstöðu-
iðjuþjálfi LSH og Kristinn Tóm-
asson sérfræðingur í geð- og heil-
brigðismálum á og voru þau alls
ekki sammála um þá lyfjameðferð
sem geðsjúkir Íslendingar hafa
fengið í gegnum árin.
Elín Ebba, sem
lengi hefur barist fyrir
réttindum sjúklinga,
talaði um að sjúkling-
ar yrðu að vera vel
upplýstir og ættu að
hafa eitthvert val um
þá meðferð sem er til
staðar og benti á að
það væri til eitthvað
meira en bara lyfja-
meðferð.
Kristinn Tómasson
sagði að það væri
grundvallaratriði að
allir hefðu val en það yrði að vera
byggt á upplýsingum sem væru
sæmilega trúverðugar og sæmilega
réttar og var hann þá væntanlega að
vísa í bókina „Mad in America“ sem
bandaríski rannsóknarblaðamað-
urinn Róbert Whitaker skrifaði eftir
að aðstandandi geðsjúkrar mann-
eskju hafði komið að máli við hann
og sagt honum að hana grunaði að
ekki væri allt með felldu varðandi
rannsóknir á geðklofasjúklingum og
á hvern hátt niðurstöður rannsókna
væru settar fram. Róberti Whita-
ker, sem er virtur og þekktur rann-
sóknarblaðamaður varðandi lækn-
isfræði almennt, fannst þetta það
áhugavert að hann ákvað að kynna
sér þetta nánar og út frá því skrifaði
hann þessa bók.
Áður en lengra er haldið vil ég
taka það fram að ég persónulega hef
ekkert á móti lyfjum, hvort sem það
eru geðlyf eða önnur lyf, þ.e.a.s. ef
þau sýna fram á að þau geti hjálpað
viðkomandi til að líða
betur og að takast á við
sín veikindi.
Ég var sjálfur á geð-
lyfjum til langs tíma en
ákvað að hætta á þeim
einfaldlega vegna þess
að ég fann að ég þurfti
ekki á þeim að halda.
Þessi lyf voru ekki, að
mér vitandi, að gera
mér neitt illt heldur var
ég bara svo lánsamur
að ég gat, með góðum
stuðningi og hjálp ann-
arra, fundið leið, úrræði og/eða með-
ferð, sem gerðu það að verkum að
ég get lifað með minn geðsjúkdóm
án þess að taka lyf.
Þar sem þessi leið sem ég valdi
mér er ekki túlkuð sem bein með-
ferð í heilbrigðiskerfinu þá má segja
að það hafi verið samfélagslegur
stuðningur og mannréttindi sem
gerðu það að verkum að ég fékk að
velja og taka ábyrgð á minni líðan.
Þetta val sem ég hef og ég fékk að
nota hefur fleytt mér svo miklu
lengra en ég fyrir nokkrum árum
þorði að láta mig dreyma um og þó
svo ábyrgðin sé stundum alveg að
gera út af við mig og láti mig upplifa
ýmsar tilfinningar, bæði góðar og
slæmar, þá er ég svo lánsamur að ég
get ég ennþá gengið þá leið sem ég
valdi, þokkalega heilbrigður á bæði
líkama og sál.
Þessi leið sem ég valdi mér var
ekki að fyrirmælum geðlæknisins
sem ég var hjá á þessum tíma en
Dómgreindarlausir geðsjúklingar – eða hvað?
Bergþór G. Böðvarsson fjallar
um geðsjúkdóma og geðlyf »Ég var sjálfur á geðlyfjum til
langs tíma en ákvað
að hætta á þeim einfald-
lega vegna þess að
ég fann að ég þurfti
ekki á þeim að halda.
Borgþór G. Böðvarsson
Höfundur starfar sem fulltrúi
notenda geðsviðs LSH.
það sem vakti mig til umhugsunar
um mín geðlyf var að ég hafði fengið
lyf frá heimilislækninum sem gerðu
mig veikari og hættulegri en ég
hafði nokkurn tímann verið. Garðar
Sigursteinsson, geðlæknir sem ég er
hjá í dag, sagði mér seinna að hann
hefði aldrei gefið mér það lyf, því
það væri, eins og það reyndist vera,
einfaldlega of hættulegt fyrir mig.
Hefði ég fengið að lesa „allar“
upplýsingar um þetta lyf hefði ég
örugglega ekki tekið það, en eftir að
ég fékk að kynnast því sagði dóm-
greind mín mér að þetta myndi ekki
henta mér.
Það að Kristinn Tómasson skuli
segja að það sé grundvallaratriði að
sjúklingar hafi val en bæti svo við að
það verði að vera byggt á sæmilega
trúverðugum og réttum upplýs-
ingum fær mig til að halda að hann
hafi lítið álit á dómgreind geðsjúkra
og að hann vilji meina að geðsjúkir
eigi að trúa öllu sem geðlæknirinn
segir af því að það sé allt satt og
rétt. Ættu þá lög um réttindi sjúk-
linga ekki einfaldlega vera á þessa
leið: „Gerðu það sem læknirinn seg-
ir þér“?
Og er þá nokkuð að marka það
sem stendur á heimasíðu Landlækn-
isembættisins, um góða starfshætti
lækna, en þar er að finna sam-
antekt, um skyldur lækna og þar
segir m.a.:
Sjúklingar verða að geta treyst
læknum fyrir lífi sínu og heilsu. Til
þess að standa undir því trausti er
það skylda lækna að standast kröfur
um góða starfshætti og læknisþjón-
ustu og bera virðingu fyrir manns-
lífum.
Einkum ber læknum að:
Hafa þjónustu við sjúklinga í fyr-
irrúmi; hlusta á sjúklinga og virða
skoðanir þeirra; virða rétt sjúklinga
til þess að taka fullan þátt í ákvörð-
unum um eigin meðferð; viðurkenna
takmörk eigin starfskunnáttu; vera
heiðarlegir og trúverðugir; láta
aldrei eigin skoðanir hafa neikvæð
áhrif á meðferð sjúklinga.
Þrátt fyrir að ég vitni í þetta þá
tel ég mig vita að flestir læknar, og
heilbrigðisstarfsfólk almennt, starfi
með réttindi sjúklinga að leiðarljósi
en samt sem áður veit ég að sumir
halda að þeir hafi yfir meðferð sjúk-
linga að ráða og vil því benda þeim á
að líta í eigin barm og spyrja sig að
því hvort þeir virði ekki örugglega
rétt sjúklinga til þess að taka fullan
þátt í ákvörðunum um eigin með-
ferð.
ÞAKRENNUKERFI
á öll hús – allsstaðar
Smiðjuvegi 74
Sími 515 8700
BLIKKÁS –