Morgunblaðið - 28.10.2006, Qupperneq 43

MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 28. OKTÓBER 2006 43




 



  

 





 

 
 


 


 





 


 
      !"#
ÞÓR Whitehead, prófessor í sagn-
fræði við Háskóla Íslands, ritaði
grein í síðasta sunnudagsblað Morg-
unblaðsins, „Hver vissi hvað og hve-
nær?“ Í henni var
fjallað um álitamál sem
hafa vaknað um örygg-
isþjónustu lögregl-
unnar í Reykjavík á
tímum kalda stríðsins.
Upphafshluti grein-
arinnar varðar mig
vegna þess að Þór
hafnaði því að ýmsar
spurningar sem ég
vakti máls á í fjöl-
miðlum fyrir skemmstu
væru réttmætar. Allt
hjóti að liggja ljóst fyr-
ir þegar kunnum stað-
reyndum sé raðað saman og réttar
ályktanir dregnar.
Ég er þessu ósammála. Spurn-
ingar mínar snerust um starfsemi ör-
yggisþjónustu lögreglunnar í
Reykjavík og tengsl hennar við vald-
hafa. Breyttust þau tengsl þegar hér
sátu vinstri stjórnir? Þá sátu jú þeir í
stjórn sem öryggisþjónustan vildi
fylgjast með. Þessar vangaveltur
voru sjálfsagðar í framhaldi af þeim
merku upplýsingum sem komu fyrst
fram í ágætri grein Þórs Whitehead í
tímaritinu Þjóðmál en um hana var
ég beðinn að fjalla í fjölmiðlum.
Engin annarleg sjónarmið réðu
mínum spurningum. Þór Whitehead
á allt gott skilið af minni hálfu og það
er mér að meinalausu að nefna hér að
ég hefði kannski kosið að orða mínar
spurningar skýrar en ég gerði. Mér
finnst ýmsar röksemdir hans í áð-
urnefndri Morgunblaðsgrein sann-
færandi og tek þær til greina. Annað
væri kjánaleg þrjóska. Ég hef líka
séð heimildir núna sem gefa til kynna
að Ólafi Jóhannessyni, forsætis- og
dómsmálaráðherra árin 1971–74,
hafi verið kunnugt um flesta þætti í
starfsemi öryggisþjónustu lögregl-
unnar. Enginn er óskeikull og telji
einhverjir að þeir hafi fundið hina
einu réttu niðurstöðu í þessari sögu,
þar sem afar fáar skriflegar heim-
ildir eru tiltækar og ályktanir verða
að ráða, fara þeir hinir sömu villir
vegar að mínu mati.
Þar að auki tek ég alls ekki á mig
sök af því að ýmsir fjölmiðlamenn og
stjórnmálamenn hafa ákveðið að tala
um „leyniþjónustu Sjálfstæðisflokks-
ins“. Sjálfur leiðrétti ég þá mistúlkun
fljótt og vel, eða um leið og ég var bú-
inn að fullvissa mig um að það væri
alls ekki sanngjarnt að misskilja orð
mín á þann hátt sem reynt var. Sú
leiðrétting hefur blessunarlega dug-
að nær öllum hingað til. Það væri líka
stórkostlegt ofmat á nokkrum opn-
um spurningum og vangaveltum eins
sagnfræðings að rekja til þeirra alla
þá umræðu sem verið hefur um Sjálf-
stæðisflokkinn og öryggisþjónustu í
kalda stríðinu. Til samanburðar má
nefna að þegar símahleranir og per-
sónunjósnir á tímum kalda stríðsins
komust í hámæli í Noregi var Verka-
mannaflokkurinn vitaskuld í eldlín-
unni frekar en aðrir flokkar því hann
var lengst af í stjórn. En ég segi það
aftur hér svo það fari ekki milli mála:
„Leyniþjónusta Sjálfstæðisflokks-
ins“ er að mínu mati rangnefni yfir
máttlitla öryggisþjónustu lögregl-
unnar í Reykjavík, svo máttlitla í
raun að ráðamenn gátu nær aldrei
farið offari þegar öryggi ríkisins
þótti vera í veði. Það er líklega helsti
munurinn á því sem gerðist hér og
þeim viðamiklu persónunjósnum sem
voru stundaðar á valdaskeiði jafn-
aðarmanna í Noregi og Svíþjóð, svo
nærtæk dæmi séu tek-
in.
Að mínu mati hefur
umræða um símahler-
anir og eftirlits-
starfsemi stjórnvalda
stundum lent á villigöt-
um síðustu vikur og
mánuði. Senn eru liðin
fjögur ár síðan ég fór að
grafast fyrir um heim-
ildir um þessi efni. Á
þeim tíma hafa ýmsir
orðið mér að liði og ég
nefni til að mynda
Björn Bjarnason dóms-
málaráðherra sem hefur aldrei sýnt
mér annað en fyllstu hreinskilni.
Hann getur verið innilega ósammála
mínum ályktunum og niðurstöðum
en ég fæ ekki séð að honum hafi
nokkru sinni dottið í hug að leggja
stein í götu mína. Mér þykir að vísu
súrt í broti að hafa ekki fengið að-
gang að gögnum um símahleranir
sem eru nú á Þjóðskjalasafni Íslands
en synjun um það barst ekki úr ráðu-
neytinu heldur frá safninu sem hefur
nú hætt að taka ákvarðanir um að-
gang að „viðkvæmum“ gögnum í
vörslu þess.
Allt frá því í mars 2005 hafa aðrir
en ég ekki fengið aðgang að dóms-
úrskurðum um símahleranir sem
liggja nú hjá Þjóðskjalasafni. Ég hef
aldrei ráðið neinu um þessa stöðu
mála og finnst hún orðin mjög óþægi-
leg og ankannaleg. Ég mun sjálfur
gera mitt til þess að sá einlægi vilji
stjórnvalda rætist að ekkert verði
falið í þessum efnum. Sagan öll skal
sögð eins vel og unnt er. Er það ekki
vilji allra?
Veit einhver allt?
Guðni Th. Jóhannesson fjallar
um starfsemi öryggisþjónustu
lögreglunnar í Reykjavík og
svarar grein Þórs Whitehead
» Að mínu mati hefurumræða um síma-
hleranir og eftirlits-
starfsemi stjórnvalda
stundum lent á villigöt-
um síðustu vikur og
mánuði.
Guðni Th. Jóhannesson
Höfundur er sagnfræðingur.
Skólavörðustíg 21, Reykjavík
sími 551 4050
Glæsileg
brúðarrúmföt
í úrvali
AUGLÝSINGADEILD
netfang: augl@mbl.is eða sími 569 1111