Morgunblaðið - 03.05.2008, Qupperneq 28

28 LAUGARDAGUR 3. MAÍ 2008 MORGUNBLAÐIÐ
VARNARBÚNAÐUR
LÖGREGLUMANNA
Það liggur í augum uppi, eins ogþjóðfélagsgerðin er orðin hér áÍslandi, að lögreglumenn eru í
lífshættu við störf sín dag hvern. Það
kom skýrt í ljós fyrr í vetur þegar
skipulögð árás var gerð á óeinkenn-
isklædda fíkniefnalögreglumenn á
Laugavegi. Í því máli féll dómur sem
bendir til þess að lögreglumönnum sé
lítil vörn í núgildandi lagaákvæðum
því væntanlega ætlar enginn dómur-
um að hafa ekki skilning á lögunum –
eða hvað?
Það kom líka í ljós í óeirðum við
Rauðavatn þegar grjót byrjaði að
fljúga með þeim afleiðingum að flytja
varð lögreglumann á sjúkrahús.
Fjöldamörg dæmi má nefna um að
hart sé gengið að lögreglumönnum
við skyldustörf. Þeir eru ekki há-
launastétt. Þeir eiga fjölskyldur,
maka og börn og í hópi þeirra hefur
grafið um sig ótti um líf eiginmanns
eða eiginkonu, föður eða móður eftir
því sem ástandið á götunum verður
harðara. Það dugar ekki lengur fyrir
þessa menn að grípa í gamaldags lög-
reglukylfur. Það getur dugað þeim
eitthvað að hafa undir höndum úða-
brúsa en krafa þeirra um rafstuð-
byssur er þess eðlis að taka verður
hana alvarlega.
Auðvitað vildum við helzt að lög-
reglumenn okkar þyrftu ekki að vera
búnir slíkum vopnum en hvaða aðrar
aðferðir eru til þess að tryggja líf
þeirra sjálfra við gjörbreyttar að-
stæður á höfuðborgarsvæðinu og
kannski víðar?
Krafa lögreglumanna í þessum efn-
um var ítrekuð á þingi Landssam-
bands lögreglumanna fyrir skömmu.
Þeir benda á að ólíðandi sé að slysa-
tíðni meðal lögreglumanna sé meiri
en gengur og gerist í nágrannalönd-
um. Auðvitað er það ólíðandi.
Það er mál út af fyrir sig hvers
vegna þjóðfélagsástandið er orðið
með þeim hætti sem við blasir. Lík-
legasta skýringin eru fíkniefni sem
um allan heim kalla fram glæpafar-
aldur sem verður stöðugt ógeðslegri
ef yfirleitt er hægt að tala um mis-
munandi stig í þeim efnum. Eftir því
sem fíkniefnaneyzlan eykst fjölgar
glæpum. Það er íhugunarefni út af
fyrir sig hvort við og aðrar þjóðir tök-
um nægilega skynsamlega á þessum
vanda.
En vafalaust eru margar aðrar
ástæður fyrir því að ofbeldi eykst í
samfélagi okkar. Fólk getur ekki
lengur farið ferða sinna með nægilega
öruggum hætti að næturlagi í þétt-
býli. Börn og unglingar eru í hættu
hvar sem er fyrir ofbeldismönnum.
Eina ráðið sem við kunnum enn
sem komið er felst í því að efla lög-
gæzlu. Og þá verður ekki hjá því kom-
izt að lögreglumenn séu þannig búnir
að þeir geti varið sig. Það geta þeir
ekki í dag og fari fram sem horfir fást
menn ekki lengur til að gegna þessum
mikilvægu störfum.
BATNANDI HORFUR?
Tónninn í fjármálablöðum á Vest-urlöndum er að byrja að breyt-
ast. Nú snúast umræður þeirra ekki
lengur um að lýsa hverju áfallinu á
fætur öðru heldur er spurt spurninga
um, hvort hið versta sé afstaðið og
bjartari tímar framundan. Eftir sem
áður eru skiptar skoðanir um hvort
svo sé. Sumir eru bjartsýnir og aðrir
svartsýnir eins og gengur og gerist.
Meginástæðan fyrir því að sumir
sérfræðingar telja að batnandi horf-
ur séu framundan eru aðgerðir seðla-
banka beggja vegna Atlantshafsins
til þess að tryggja bönkunum aðgengi
að fé. Til viðbótar kemur að fækkun
starfa í Bandaríkjunum varð mun
minni í apríl en gert hafði verið ráð
fyrir. Það hefur svo aftur vakið
spurningar um, hvort hinn efnahags-
legi samdráttur, sem Bandaríkja-
menn standa frammi fyrir, sé ekki
eins alvarlegur og talið hefur verið
síðustu vikur.
Það skiptir að sjálfsögðu miklu
máli fyrir okkur Íslendinga ef
ástandið er að batna á alþjóðlegum
fjármálamörkuðum. Það gefur vonir
um að aðgengi að fé batni og að bank-
arnir íslenzku eigi auðveldara með að
endurfjármagna skuldbindingar sín-
ar.
Hins vegar er ástæða til að ganga
nú hægt um gleðinnar dyr. Reynist
trú hinna bjartsýnni á rökum reist
má gera ráð fyrir að lánsfjármark-
aðir opnist smátt og smátt þannig að
stóru bankarnir úti í heimi komist
fyrst inn á markaðina en litlu bank-
arnar í alþjóðlegu samhengi, eins og
íslenzku bankarnir eru, verði aftar-
lega í röðinni. Þess vegna er ekki
hægt að útiloka að vandamál komi
upp hjá íslenzku bönkunum, jafnvel
þótt fari að rofa til.
Vel má vera að sá bjartari tónn,
sem finna má á alþjóðavettvangi,
verði skammvinnur. Þrátt fyrir ljós-
glætu hér og þar hafa stóru bankarn-
ir tapað miklu fé og afskrifað mikið af
skuldum. Þeir hafa sagt upp fólki og
eru að segja upp fólki, alveg eins og
bankarnir hér, þótt það fari ekki hátt.
Þess vegna er of snemmt að fagna.
Það hafa engin þáttaskil orðið enn
sem komið er, einungis meiri bjart-
sýni en áður.
Eftir sem áður er ástæða fyrir fólk
til að draga úr neyzlu og fara varlega
í fjárfestingar. Eftir sem áður er
nauðsynlegt fyrir Seðlabankann að
standa fast á því að veita verðbólg-
unni það aðhald, sem hann getur.
Og jafnframt er nauðsynlegt að
ríkisstjórnin upplýsi, hvernig hún
ætlar að bregðast við breyttum efna-
hagsaðstæðum af sinni hálfu.
En hvað sem þessum varnaðarorð-
um líður er samt betra að umræður á
alþjóðavettvangi einkennist af var-
færinni bjartsýni en sterkri bölsýni.
Er hægt að búast við að landsmenn
haldi ró sinni eða fer allt á fleygiferð
áður en hendi er veifað?
Eftir Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
H
ækkandi heimsmark-
aðsverð á olíu og
vaxandi þörf fyrir
innflutt eldsneyti
hafa ýtt undir et-
anólvinnslu í Bandaríkjunum á síð-
ustu árum. George W. Bush forseti
hefur lagt mikla áherslu á etanólið
og sett stefnuna á að vinnsla þess
úr sellúlósa verði orðin samkeppn-
ishæf árið 2012. Stjórn hans hefur
síðustu misserin varið sem svarar
tugum milljarða króna í þróun et-
anóltækni og umfang vinnslunnar
aukist ár frá ári.
Því var því ekki tekið þegjandi
og hljóðalaust þegar hið útbreidda
fréttatímarit Time birti nýverið
fréttaskýringuna „Hreina orku-
svindlið“ (e. The Clean Energy
Scam), eftir Michael Grunwald,
sem hefst á myndrænni og nokkuð
dramatískri lýsingu á því hvernig
Amazon-frumskógurinn í Brasilíu
er í auknum mæli ruddur fyrir land
sem er tekið undir ræktun fyrir
vinnslu lífræns eldsneytis.
Stöldrum við greinina en lítum
svo á helstu mótrök bandaríska
orkumálaráðuneytisins.
Í grein Grunwald segir að fjár-
festing í lífrænu eldsneyti í heim-
inum hafi vaxið úr að jafnvirði 373
milljarða kóna að núvirði í 2.833
milljarða króna árið 2005 og að ráð-
gert sé að hún muni vaxa í 7.460
milljarða króna árið 2010. Það er
gríðarmikið fé hvernig sem á það
er litið og má nefna að nýlegt yf-
irtökutilboð Microsoft í Yahoo var
um 3.057 milljarðar íslenskra
króna.
Góðar fréttir frá sjónarhóli um-
hverfisins gætu sumir ályktað en
ekki að mati Grunwald sem segir
etanólvinnsluna á villigötum.
Nýjar rannsóknir sýni að
sprengingin í vinnslu lífræns elds-
neytis hafi haft þveröfugar afleið-
ingar við það sem formælendur
þess ætluðu. Herferðin sem ætlað
sé að bjarga jörðinni ógni lífríkinu.
Allt bendi til að etanólvinnsla úr
maís hafi skelfilegar afleiðingar og
að jafnvel vinnsla þess úr sellúlósa
úr uppskerumiklum grösum
(switchgras) sýnist verri m.t.t. um-
hverfisins en bensín.
Leiðir til eyðingar
skóga og votlendis
Áherslan á etanólið hafi dregið
lítillega úr þörfinni fyrir innflutta
olíu og skapað störf í landbúnaði.
Vandamálið sé hins vegar augljóst.
Notkun lands til að rækta hráefni
til vinnslu lífræns eldsneytis leiði
til eyðingar skóga, votlendis og
gróinna svæða, sem þegar að er
gáð bindi gríðarlegt magn kolefnis.
Segir þar einnig að Indónesar
hafi rutt og brennt villtum gróðri í
svo miklum mæli vegna pálma-
olíuvinnslu fyrir líf-dísil að landið
hafi stokkið úr 21. sæti í það þriðja
á lista yfir helstu losunarríki kol-
díoxíðs í heiminum, að því er fram
komi í skýrslu votlendissamtak-
anna Wetlands International. Á
Malasíu séu skógar ruddir svo
hratt vegna samskonar vinnslu að
landið sé að verða uppiskroppa
með óræktað land.
Grunwald dregur upp dökka
mynd af ástandinu í Amazon-
frumskóginum og segir að svæði á
stærð við fylkið Rhode Island hafi
verið rutt á síðari helmingi ársins
2007 og að jafnvel stærri hluti
skógarins skemmst í eldi.
Í nýlegri grein í vísindatímarit-
inu Science, sem Tim Searchinger,
fræðimaður við Princeton-háskóla,
fór fyrir sé komist að þeirri nið-
urstöðu að sé skógareyðing tekin
með í reikninginn leiði bæði etanól
sem er unnið úr maís og líf-dísil úr
sojabaunum til helmingi meiri los-
unar koldíoxíðs en bensín.
Vill að allar bensínstöðvar
selji etanól
Þróunin sé á góðri leið með að
hafa gífurleg áhrif í Bandaríkj-
unum. Nú bjóði innan við tvær af
hverjum hundrað bensínstöðvum
þar í landi upp á etanól, vinnslan
nemi 26,5 milljörðum lítra og kosti
bandaríska skattgreiðendur sem
svarar rétt tæpa 600 milljarða ís-
lenskra króna í formi nið-
urgreiðslna. Það sé hins vegar að-
eins byrjunin.
Forsetaframbjóðandinn Hillary
Clinton hafi á kosningafundi í Iowa
síðastliðið haust kynnt áætlun sem
muni skylda allar bensínstöðvar til
að bjóða upp á etanól á árinu 2017,
ásamt því að stefna á 227 milljarða
lítra vinnslu fyrir 2030.
Málaflokkurinn gengur þvert á
flokkslínur og segir þar að John
McCain, forsetaframbjóðandi repú-
blikana, hafi haft miklar efasemdir
um etanólið árið 2000 en hafi á
þingkosningaárinu 2006 skipt um
skoðun. Þingmenn veigri sér við að
stugga við hagsmunavörðum land-
búnaðarins, sem séu öflugustu fylg-
ismenn etanólsins í Washington.
Vísa fullyrðingunum
alfarið á bug
Eins og fyrr segir hefur banda-
ríska orkumálaráðuneytið ekki tek-
ið þessum ásökunum þegjandi og
hljóðalaust og er áðurnefnd vís-
indagrein Searchinger og félaga
hrakin.
Rannsóknin byggi á líka
breytta landnotkun sem ge
fyrir verstu mögulegu útko
sjónarhóli umhverfisins og
þess ráð fyrir að vandamál
landnotkunar og skógarey
muni á árinu 2015 endursp
unina á síðasta áratug. Rau
hins vegar að hægt hafi á h
skógareyðingarinnar í Bra
öðrum ríkjum fyrir tilstilli
setningar og að Kína og Ba
in séu á meðal þeirra 22 rík
sem skóglendi fari stækka
un Brasilíumanna á tækni
anólvinnslu úr sellulósa gæ
faldað vinnsluna á sama
ræktarlandi.
Einnig sé ekki hugað að
staðreynd þegar rætt sé um
ig áherslan á etanólið auki
irspurn eftir ræktarlandi,
búnaður þar í landi keppi v
margar iðngreinar og að h
verð á ræktarlandi geti dre
uppbyggingu borga sem ta
sig gróið land sem ella myn
kolefni.
Í einni atburðarásinni se
uð sé í rannsókn Searching
ranglega ályktað að rækta
fyrir maís muni víkja fyrir
uppskerumikilla grasa (sem
eru henta til etanólvinnslu
tíðinni) enda muni maísver
vera hærra en verð á upps
sem ekki er hægt að nýta t
vælaframleiðslu. Tekist ha
draga úr jarðvegseyðingu
un niturs við maísræktun á
áratugum (nitur getur vald
mengun í lífríkinu) og að o
etanólvinnslu úr maís hafi
mikið. Sú spá að draga mu
Bandaríska orkum
neytið verst ásökun
hendur etanóliðnað
Við dæluna Starfsmaður brasilískrar bensínstöðvar dælir etanó
bendir á að skóglendi þessa helsta etanólvinnsluríkis heims fari s
Einar Sigurðsson.
Styrmir Gunnarsson.
Forstjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á slóðinni http://morgunbladid.blog.is/
FRIÐAÐA landið sem vísað er til í deilunni hér til
hliðar er hluti friðunarverkefnis bandarísku land-
græðslunnar, sem á ensku nefnist Conservation
Reserve Program. Verkefnið varð til með lögunum
Food Security Act, sem samþykkt voru árið 1985,
og hefur síðan verið talið flaggskip bandarísku
landgræðslunnar. Dagblaðið The New York Times
fjallaði nýlega (9. apríl) ásókn í friðað land í
Bandaríkjunum (samtals 35 milljónir ekra eða átta
af hundraði ræktarlands í landinu, samkvæmt
sömu frétt), með þeim orðum að þúsundir bænda
hafi kosið að verða af árlegum greiðslum fyrir að
yrkja e
vegna h
og anna
koma ú
um, fra
aðinum
hafa át
heimsb
talning
áhrif í b
etanólá
misseru
Flaggskip landgr