Morgunblaðið - 03.05.2008, Síða 30

30 LAUGARDAGUR 3. MAÍ 2008 MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
ÞAÐ er til fólk sem hefur gaman af
bílum. Ég er ekki ein af þeim. Í mín-
um huga eru bílar upp til hópa ljótir
og asnalegir, plássfrekir, eit-
urspúandi og hættu-
legir. Ég hef nú búið í
allmörg ár í Stokk-
hólmi, borg þar sem
góðar og skilvirkar al-
menningssamgöngur
gera fólki kleift að lifa
góðu lífi án þess að eiga
bíl. Frábært neðanjarð-
arlestarkerfi stutt
strætisvagnaleiðum
kemur mönnum milli
sérhverra tveggja
punkta í borginni á inn-
an við hálftíma.
Í draumsýn sé ég
fyrir mér svipað sam-
gönguundur í Reykjavík. Drauma-
veröld þar sem fólk ferðast milli staða
án þess að hver einstaklingur sé sér-
pakkaður í tonn af reykspúandi stáli.
Þróunin í Reykjavík hefur hins vegar
verið í þveröfuga átt, með sífellt fleiri
og stærri bílum, sífellt stærri og
ófrýnilegri umferðarmannvirkjum.
Á undanförnum mánuðum hafa
heyrst raddir um lestarsamgöngur
innan Reykjavíkur. Þetta gleður mig
mjög. Ég er þó hrædd um að hefð-
bundið lestarkerfi gangi illa upp í
þessari fámennu, dreifðu og einka-
bílavæddu borg. Almennings-
samgöngur verða nefnilega að virka
fullkomlega ef fólk á að kjósa þær
fram yfir bílinn og ég á erfitt með að
sjá fyrir mér að hægt sé að byggja
fullkomið lestarkerfi á einu bretti.
En kæru Reykvíkingar, nú er ég
með góðar fréttir: Eftir lauslega
heimildaöflun á netinu sé ég að ýmsir
aðilar um heim allan eru að hanna
nýjar lausnir í borgarsamgöngum –
kerfi sem sameina kosti einkabílsins
og almenningssamgangna.
Sem dæmi má nefna danska upp-
finningamanninn Palle R. Jensen
sem hefur síðastliðin 18 ár unnið að
því að hanna hið svokallaða RUF-
kerfi (Rapid Urban Flexible). Um er
að ræða upphækkaðan einteinung
sem flytur bæði strætisvagna og
einkabíla með rafkrafti og er ætlaður
til að taka hluta af um-
ferðarþunga á stórum
umferðaræðum.
Menn keyra sérbúinn
einkabíl sinn inn á spor-
ið og þá tekur sjálfvirkt,
tölvustýrt kerfi við
stjórninni og ekur bíln-
um eftir teini á fyr-
irfram valinn áfanga-
stað. Sjálfvirknin skilar
fólki frá A til B á skil-
virkari og skjótari hátt,
án streitu, slysahættu
og mengunar.
Á áfangastað tekur
ökumaður aftur við
stjórninni og getur því bæði sótt
barnið sitt í leikskólann og komið við í
Bónus áður en hann ekur upp á
Garðabæjarsporið til að skila garð-
sláttuvél til systur sinnar. Hér býðst
hraði og sparneytni lestarkerfis án
þess að þægindum einkabílsins sé
fórnað. Strætisvagnar ferðast eftir
sporunum á sama hátt, geta ekið á
teini eða götu eftir því sem leiðakerf-
inu hentar.
Þetta er kerfi sem getur vaxið eðli-
lega. Byggja mætti teina eftir helstu
umferðaræðum borgarinnar og byrja
að keyra rafstrætó á þessum leiðum.
Þær nýjungagjörnu manneskjur sem
kaupa sér teinabíl komast hraðar og
auðveldlegar leiðar sinnar og þegar
fram líða stundir mun teinakerfið
bera dágóðan hluta af umferðarþung-
anum. Teinarnir geta verið neð-
anjarðar þar sem þurfa þykir. Ein-
hverjum kann að þykja þetta fjarlæg
framtíðarsýn en danska RUF-kerfið
er það langt komið í þróunarvinnu að
nú er í bígerð að leggja prufuteina í
Næstved í Danmörku þar sem hægt
verður að sýna tæknina hugsanlegum
kaupendum þegar á næsta ári.
Auk þessa kerfis eru margir með á
teikniborðinu ökumannslaus hylki
sem einnig ferðast á teinum, taka 1-4
farþega í senn og virka með svip-
uðum hætti og lyfta. Farþeginn kall-
ar hylkið til sín með því að ýta á takka
á stoppistöðinni og velur svo fyr-
irfram áfangastaðinn. Á stoppistöðv-
um keyra hylkin inn á hliðarspor
þannig að stoppið tefur ekki aðra um-
ferð á sporinu. Ekki veit ég hvort það
er tæknilega mögulegt að keyra slík
hylki á RUF-spori en mér virðist
þetta vera sniðugt kerfi til hraðra
samganga innan miðbæjarkjarna.
Ég er algjör leikmaður á þessu
sviði en mér sýnast þessar útfærslur
vera raunhæfari en hefðbundið lest-
arkerfi og tvímælalaust skilvirkari,
umhverfisvænni, hljóðlátari og flott-
ari lausnir en að byggja sífellt ljótari
og brussulegri götur á mörgum hæð-
um.
Það er von mín að þegar hag-
kvæmni lestarsamgangna á höf-
uðborgarsvæðinu verður könnuð
verði ekki einblínt á aldargamla
tækni, heldur horft til framtíðar. Auk
þess er það sannfæring mín að það sé
ekki skynsamlegt að eyða stórfé í
stórar og klunnalegar, mislægar og
misviturlegar umferðarslaufur þegar
ný og spennandi samgöngutækni er
rétt handan við hornið.
Heimildir: www.ruf.dk.
Einkabílar á teinum
– framtíðarlausn?
Eyrún Edda Hjörleifsdóttir
fjallar um samgöngur
í Reykjavík og nýjungar
sem uppi eru víða erlendis
» Ýmsir aðilar um
heim allan eru að
hanna nýjar lausnir í
borgarsamgöngum,
kerfi sem sameina kosti
einkabílsins og almenn-
ingssamgangna.
Eyrún Edda
Hjörleifsdóttir
Höfundur er Stokkhólmsbúi og
doktorsnemi í sameindalíffræði.
AFRÍKA er auðug álfa en einræð-
isherrar og hermannaklíkur hafa
mergsogið efnahag margra landa þar
svo að við íbúum blasir auðn og
eymd. Nauðganir hafa alltaf fylgt
hernaði en nú eru ýmis ríki í Afríku
farin að nota nauðganir kerfisbundið
til að níðast á varn-
arlausum konum og
börnum.
Þessir hermenn
hegða sér sem algerir
villimenn og nota
nauðgun sem vopn í
baráttunni við að kúga
þjóðir og þjóðarbrot.
Svona hegðun kallast
varla hermennska held-
ur er markviss nauðung
og ofbeldi gagnvart
vopnlausum konum og
börnum af hendi manna
sem eiga að vita betur.
Þessa valdbeitingu í nafni hernaðar
verður að stöðva.
Þremur milljónum
nauðgað í einni borg
Það er talið að um 90% allra
kvenna og stúlkna í Kinshasa í Aust-
ur-Kongó hafi verið nauðgað eða þær
beittar grófu kynferðislegu ofbeldi.
Gerum við okkur grein fyrir því hví-
líkur fjöldi þetta er? Íbúar Kinshasa
eru um sjö milljónir manna. Ef við
teljum konur vera helming íbúanna
þá hafa um þrjár milljónir kvenna og
stúlkna orðið fyrir kynbundnu of-
beldi. Og þetta er aðeins í einni borg í
Afríku.
Það má gera ráð fyrir að ástandið
sé ekki mikið betra annars staðar í
álfunni þar sem einræðisherrar eru
studdir af villihermennsku. Þeir sem
nauðga smábörnum í skjóli hernaðar
eru í raun og veru óalandi og óferj-
andi. Margir nauðgarar eru eig-
inmenn og feður og allir eiga þeir
mæður og margir systur. Hvaða karl-
maður getur horft framan í konu
sína, börn og ættmenni eftir nauðg-
unarárás í næsta þorp? Ætli þessum
hermönnum fyndist í
lagi að dætrum þeirra,
mæðrum og systrum
væri nauðgað á sama
hátt og þeir gera? Sið-
ferðisvitund þessara
manna er engin.
Þetta athæfi er þjóð-
arskömm fyrir Afr-
íkubúa. Nauðganir á
saklausu fólki í skjóli
vopna eru heiguls-
háttur. Slíkt framferði
er þjóðarhneisa fyrir
þær þjóðir sem láta
hermenn sína komast
upp með svona villimennsku. Við eig-
um ekki að hafa nein samskipti við
þær þjóðir þar sem hermenn láta
ekki að stjórn.
Hvað gerir kirkjan
og Íslendingar?
Flestir íbúar Austur-Kongó eru
rómversk-kaþólskir og kirkjan ætti
því að grípa þar inn í með eins konar
krossferð gegn þessu ofboðslega of-
beldi sem konur og börn verða fyrir.
Það mætti senda nokkra kardínála
þangað til að bannfæra yfirvöld sem
líða svona framferði hermanna sinna.
Vesturveldin verða að bregðast við
þessum nauðgunum þar sem mörg
Afríkuríki eru að brjóta alþjóðleg lög
eins og mannréttindasáttmála Sam-
einuðu þjóðanna. En þar segir meðal
annars: „Hver maður er borinn frjáls
og jafn öðrum að virðingu og rétt-
indum.“
Hvað getum við gert? Við getum
ekki haldið að okkur höndum. Við, Ís-
lendingar, verðum að reyna að binda
enda á þessa skálmöld sem beinist
aðallega gegn konum og börnum. Og
þetta á ekki aðeins við um Afríku. Er
fólk búið að gleyma ofbeldisverk-
unum gegn konum og börnum í borg-
arastyrjöldinni í fyrrverandi Júgó-
slavíu eða þjóðarmorðunum í
Rúanda-Búrúndí?
Sameinuðu þjóðirnar verða að taka
á málefnum kvenna og barna á stríðs-
tímum. Við erum þar aðilar og viljum
meira að segja komast í öryggisráðið.
Það er skylda SÞ að koma fólki til að-
stoðar þegar brotið er á því. Það þarf
alþjóðlegan dómstól sem fjallar ein-
göngu um málefni kvenna og barna.
Konum og börnum er rænt og þau
gerð að kynlífsþrælum og seld man-
sali land úr landi um allan heim, líka
hérlendis. Alþjóðasamfélagið verður
að láta til skarar skríða og hindra
þetta óhefta ofbeldi. Getum við sem
þjóð látið svona framkomu óátalda?
Sameinuðu þjóðirnar verða
að taka á málefnum kvenna
og barna á stríðstímum segir
Kolbrún S. Ingólfsdóttir
»Konum og börnum
er rænt og þau gerð
að kynlífsþrælum og
seld mansali land úr
landi um allan heim,
líka hérlendis.
Kolbrún S. Ingólfsdóttir
Höfundur er lífeindafræðingur
og sagnfræðingur.
Villimennska í Afríku
Í STAKSTEINUM 30. apríl er
fjallað um skrif Halldórs Blöndal,
Jóns Baldvins og Ragnars Arnalds
og spurt hvort um sé að ræða
svanasöng þeirra eða upphaf á
nýju ævintýri. Ég held að hvorki
sé um að ræða endi á gömlu né
upphaf á nýju heldur séu skrif
þeirra tilvistareinkenni fyrir
Morgunblaðið. Þeir eins og margir
aðrir hafa ástríðukenndar skoð-
anir á þjóðmálum og nýta sér þá
leið (oft einu leið) að kynna þær
fyrir öðrum með greinaskrifum.
Í Morgunblaðinu 30. apr. eru 13
erindi frá lesendum þar af 11 efn-
ismiklar greinar um pólitík, áfeng-
ismál, bókmenntir, vegagerð og
Evrópumál, stjórnsýslu og heil-
brigðismál. – (Glæsilegt)
Morgunblaðið er miðja þjóð-
málaumræðu og skoðanaskipta,
sem eru hornsteinn alls lýðræðis.
Í stað þess að vera á litlum fund-
um og rabba við vini og kunningja
um sín áhugamál þá mæta þeir
Halldór, Jón og Ragnar og margir
aðrir á málþingi þjóðarinnar í
Mogganum og láta í sér heyra þar.
Skrif þeirra eru því hvorki endir
né upphaf eins eða neins, þau eru
bara afurð af tilvist Moggans.
Með bestu þökkum fyrir Morg-
unblaðið.
Birgir Dýrfjörð
Vangaveltur
Höfundur er rafvirki og í flokks-
stjórn Samfylkingarinnar.
Ágætu samborgarar.
Í dag heimsækir borgarstjór-
inn í Reykjavík þrjá veigamikla
staði í höfuðborginni þeirra er-
inda að hitta Reykvíkinga augliti
til auglitis og ræða við þá um það
sem brýnast er að bæta úr í við-
komandi hverfum.
Heimsóknirnar tengjast sam-
ráðsverkefninu 1,2 og Reykjavík
sem mælst hefur afar vel fyrir og
hefur þegar skilað hátt í 1700 af-
gerandi ábendingum og tillögum
til úrbóta gegnum vefinn okkar.
Það er einstaklega gefandi og
ánægjulegt fyrir borgarstjóra að
fá tækifæri til að ræða við íbúa
borgarinnar í þeim fjölmörgu
hverfum sem þegar hafa verið
heimsótt. Á hverjum stað hefur
verið skipst á skoðunum á op-
inskáan og hreinskilinn hátt og
hefur borgarstjóri gefið a.m.k.
eitt loforð um tilteknar úrbætur í
sérhverjum borgarhluta.
Í dag ætlum við að heimsækja
Háteigsskóla í Hlíðahverfi
kl.11:00, Laugalækjarskóla í
Laugardal kl. 13:00 og loks sal
Menntasviðs við Fríkirkjuna í
miðborginni kl. 14:00. Auk þess að
ræða brýnustu mál hverfanna
munum við slá á létta strengi og
njóta tónlistar og veitinga.
Það er von okkar að sem flestir
sjái sér fært að mæta og ræða það
sem þeim liggur á hjarta. Okkar
verkefni er að bregðast við sem
flestum ábendingum og hrinda af
stað aðgerðum til úrbóta.
Það er einlæg von mín að 1, 2
og Reykjavík megi verða borginni
okkar áþreifanleg lyftistöng og
okkur öllum til heilla.
Ólafur F. Magnússon
Til móts við
Reykvíkinga
Höfundur er borgarstjóri.
VIÐSKIPTABANKARNIR hafa
rassskellt okkur árum saman, við
höfum þurft að borga þeim miklu
hærri vexti en þeir
rukka í nágrannalönd-
unum, og nú eigum við
að kyssa vöndinn og
bjarga þeim með okk-
ar skattfé eftir að þeir
hafa ár eftir ár grætt á
okkur með okri. Halda
þeir að við séum aum-
ingjar sem þorum
ekki að gera neitt og
kyssum bara vöndinn?
Það er auðvelt að
féfletta hrædda þjóð
og hræðsluraddirnar
segja að ef ríkissjóður
fleyti ekki bönkunum
muni þeir stranda og
brotna í fjörunni sem
komi sér illa fyrir okk-
ur öll. En það er bara
hálfur sannleikurinn.
Það væri slæmt fyrir
okkur öll ef bankarnir
brotna og leysast al-
gerlega upp, en ef þeir
sigla í gjald-þrot og
ríkið tekur yfir
þrotabúið þá þurfa
bara eigendur bank-
anna, stjórnir þeirra og stjórnendur
að taka ábyrgð á eigin ákvörðunum
og ganga plankann.
Ef stjórnendur bankanna sigla
þeim í þrot sendir Ríkið landhelg-
isgæsluna á strandstað, kaupir
þrotabúið, skipar tímabundið nýjan
skipstjóra, togar bankana á flot og
siglir þeim þar til hærra verð fæst
en fór í kaupin. Til að ná þessu fram
þarft þú og þitt fólk að verja skattfé
ykkar og segja rík-
isstjórnarþingmönnum
í þínu kjördæmi að
svona skuli þeir verja
því ef þeir vilja fá at-
kvæðin ykkar aftur.
Símanúmer þeirra og
vefföng eru á heima-
síðu Alþingis, www.alt-
hingi.is, undir „þing-
menn“ og svo
„kjördæmi“.
Hvaða skilaboð send-
um við bönkunum ef við
stöðvum ekki áform
ríkisstjórnarinnar um
að bjarga þeim og
senda okkur reikning-
inn? Ef bankarnir
mega setja gróða góðra
veðmála í eigin vasa og
ríkið tryggir að tapið af
þeim slæmu megi þeir
taka úr okkar vösum,
þá er hagkvæmast fyrir
bankana að halda
áfram að veðja stórt.
Og þeir eru að veðja
stórt, þeir eru að veðja
á að Íslenska þjóðin
þori ekki að verja skattfé sitt og
kyssi frekar vöndinn.
Bankar veðja á að
við kyssum vöndinn
Jón Þór Ólafsson fjallar um
stöðu íslensku bankanna
Jón Þór Ólafsson
»Hvaða skila-
boð sendum
við bönkunum
ef við stöðvum
ekki áform rík-
isstjórnarinnar
um að bjarga
þeim og senda
okkur reikning-
inn?
Höfundur er viðskiptafræðinemi sem
blogar á jonthorolafsson.blog.is.