Sjómannablaðið Víkingur - 01.12.1978, Blaðsíða 41

Kynsjúkdómar — Syfilis
Önnur grein af fjórum eftir Jón Guðgeirsson kynsjúkdómalœkni
Eins og fram kom í grein minni
í síðasta blaði er syfilis eða sára-
sótt alvarlegasti kynsjúkdómur-
inn. Orsökin er eins og áður hefur
komið fram gormlaga sýkill, tre-
ponema pallidum. Sjúkdómurinn
greinist með því að finna þennan
sýkil í vessa frá syfilissári og er
sýnið skoðað í sérstakri smásjá.
Margar aðrar tegundir af gorm-
Jón Guðgeirsson læknir, sem
skrifar um kynsjúkdóma fyrir
VÍKINGINN, er sérfræðingur
í húð- og kynsjúkdómum.
Hann lauk prófi frá læknadeild
Háskóla íslands 1957, en var
námskandidat á Borgarspítal-
anum, Landsspítalanum og St.
Jósefsspítalanum. Hann var
héraðslæknir í tvö ár á Kópa-
skeri, áður en hann hélt til
framhaldsnáms í Svíþjóð 1963.
Kvæntur er Jón Guðrúnu Jó-
hannesdóttur og eiga þau
f jögur börn.
laga sýklum eru til staðar bæði á
kynfærum og í munnslímhúð.
Sýkillinn þekkist á fjölda vind-
inga, lengd og hvernig hann
hreyfir sig. Sjúkdómurinn smitast
við samfarir eða aðra nána snert-
ingu. Þó getur smitun átt sér stað á
annan hátt, eins og ef hjúkrunar-
fólk smitast af sjúklingi, sem það
hefur með að gera eða í sambandi
við blóðgjafir. Fóstur getur smit-
ast gegnum legköku, ef móðir er
með syfilis.
Á styrjaldarárunum síðari jókst
tíðni sjúkdómsins, en eftir stríðið
og þegar áhrif penicillins fór að
gæta, fækkaði tilfellum stöðugt,
jókst svo aftur á 6. tugnum, en er
nú aftur í rénun. Á hinum Norð-
urlöndunum hafa ný tilfelli verið
um 300—500 á ári, en hér á landi
voru ný tilfelli 9 árið ’76 og árið
’77 voru 6 ný tilfelli hér á landi.
Víða í heiminum er syfilis þó
ennþá mikið vandamál.
Samkvæmt gamalli hefð er syf-
ilis skipt niður í 3 stig þ.e. fyrsta,
annað og þriðja stig. Þegar sjúk-
dómurinn er á fyrsta og öðru stigi
er hann smitandi, en á þriðja stigi
er hann ekki smitandi eða mjög
vægt smitandi. Fóstur getur þó
smitast af móður, sem er með
þriðja stigs syfilis.
Fyrsta stigið einkennist af sári.
Við smitun kemur smá roði og
bólga eða nokkurs konar bóla, þar
sem sýkillinn hefur komist gegn-
um húð eða slímhúð oftast á kyn-
færum. Síðan myndast sár, sem er
eins og meitlað úr húðinni og er
venjulega um eitt sár að ræða.
Dálítill roði og þroti er kring um
sárið, sem er þétt átöku og
eymslalaust. Samfara sármynd-
uninni bólgna viðkomandi sog-
æðaeitlar. Þessi einkenni koma
ekki fram fyrr en 2—3 vikum eftir
smitun. Á þessu stigi hefur sjúkl-
ingurinn engin önnur einkenni
um sjúkdóminn og eðlilegt að
álíta, að sjúkdómurinn sé þarna
staðbundinn. Þetta er þó ekki til-
fellið, því nokkrum mínútum eftir
smitun fer sýkillinn út í sogæðar
og til nærliggjandi eitla og nokkr-
um tímum seinna hefur hann
borist með blóðinu um allan lík-
amann. Sárið er oftast á kynfær-
um, en getur líka komið annars-
staðar, eins og á varir, á munn-
slímhúð, kringum geirvörtur eða á
fingur. í u.þ.b. helmingi tilfella er
sárið ógreinilegt, getur verið eins
og sprunga í húð eða líkst ígerð og
er þá oft erfitt að átta sig á sjúk-
dóminum. Stundum getur mynd-
ast mikill bjúgur kringum sárið og
þá létt að láta sér sjást yfir það.
Það er auðvitað heppilegast að
greina sjúkdóminn á fyrsta stigi og
gefa viðeigandi meðferð og er þá
sjúkdómurinn úr sögunni. Sé
sjúkdómurinn hins vegar ekki
greindur og engin meðferð gefin
grær syfilis sárið á nokkrum vik-
um eða mánuðum, en skilur eftir
sig inndregið ör. Um það bil 2—3
vikum eftir að sárið myndast,
hefur líkaminn myndað mótefni,
sem hægt er að vinna við blóð-
rannsókn og þannig hægt að
greina sjúkdóminn.
Ef engin meðferð er gefin á
fyrsta stigi, gengur sjúkdómurinn
yfir í annað stigið 2—3 mánuðum
eftir smitun og getur þetta stig
staðið í u.þ.b. 2 ár. Einkennandi
fyrir annars stigs syfilis eru húð-
útbrot, sem geta verið margvísleg
og oft samfara bólgnum eitlum.
Þessi útbrot geta minnt á ýmsa
VÍKINGUR
41