Náttúrufræðingurinn - 1948, Qupperneq 37

GuSmundur Kjartansson:
Steinar á flækingi
Þriðjudaginn 19. okt. í liaust fór ég ýmist hjólandi eða með reið-
lijól í eftirdragi upp Rangárvelli frá Hellu að Næfurholti. Þar er
um tvær leiðir að velja, báðar bílfærar að sumarlagi. Hin eystri ligg.
ur um gömul Hekluhraun upp hjá bænum Koti, og er það hin
venjulegasta leið Heklufara nú allra síðustu ár.in. En ytri leiðin
liggur ujrp með Rangá og fylgir bæjum. Ég fór ytri leiðina að nokkru
leyti, en þó spölkorn fyrir austan hana á kalfanum frá Geldingalæk
npp að Svínhaga. Þar fylgdi ég yfirleitt norðvesturjaðri Hekluhraun-
anna, því að við hann átti ég erindi — en það skijrtir engu máli hér.
Ekkert markvert bar til tíðinda, fyrr en ég kom skammt ujrp fyrir
eyðibæinn Víkingslæk. — Alla leið þaðan ujrp að Svínhagalæk er
hraunbrúnin há og glögg á hægri hönd, en neðan við hana sléttur
melur úr smágerri möl og foksandi. Þarna á melnum varð fyrir mér
steinn, eitthvað á stærð við kindarhaus. Hann lá varla nema stein-
snar frá hraunbrúninni, og datt mér fyrst í stað ekki annað í hug
en hann væri þaðan ættaður. En af einskærri lilviljun gekk ég fast
hjá steininum og sá þá, að hann er úr allt annarri bergtegund en
hraunin, sem næst liggja og eru venjuleg Hekluhraun. Aftur á móti
er steinninn úr sömu bergtegund og Þjórsárhraun.
Þjórárhraun er nafn jarðfræðinga á hraunflæminu rnikla, sem
rekja má óslitið innan frá Veiðivötnum niður með Tungnaá og
Þjórsá allt fram í yztu sker undan sjávarströndu í Flóanum. Berg-
tegund þessa firna stóra lirauns auðkennir það frá öllum öðrum
hraunum á Suðurlandsundirlendinu. Að vísu er það blágrýtishraun
eins og flest hinna, en hver steinn í því er þétt settur hvítum dílum,
sem eru flestir nokkrir mm, en hinir stærstu allt að 2 cm að þver-
máli. Þessir dílar eru kristallar úr kalkbornu plagíóklasi (feldspats-
tegund). En auk þeirra má víða í hrauninu greina berum augum