Náttúrufræðingurinn - 1948, Blaðsíða 45

NÁTTÚRUFRÆfilNGURlNN
139
Þá var hvergi orðið óhætt í gömlu hraunbrekkunni fyrir liruni
glóandi kletta úr nýja hrauninu, svo að ég flutti mig í fjallshlíðina
sunnan við gilið.
KI. 410 féll hraunið í efra enda gilsins, og álma með sívaxandi
rennsli tók að teygjast niður eftir því. En leiðin var þröng, og stór-
grýtismúgarnir, sem huldu alla hraunkvikuna, urguðu og sörguðu
við gilveggina, sem veittu viðnám. Framsókn hraunsins ofan þetta
bratta gil varð í fyrstu hægari en mig varði. En þar kom, að efsti
spölur gilsins fylltist, og þá kom aftur skriður á hraunálmuna. Hún
rann nú breiðari en áður ofan gilið og langt uppi á börmum þess.
Kl. 55 átti hraunið í gilinu eftir fulla 100 m að læknum. En þar
voru þrengsli og smáhlykkur á gilinu. Hlóðst þar urð í og stíflaðist
rásin, en. allt hraunið flóði upp á norðurbarm gilsins og þar áfram
ofan brekkuna í breiðri tungu með skaplegum hraða.
Kl. 6r>° hvarf lautin, þar sem ég tjaldaði 1930, undir þá hraun-
tungu. Þá var mög dregið úr hraða hraunsins, en það belgdist hátt
upp í gilinu ol'an við stífluna, eins og það byggist til nýs áhlaups.
Um þetta leyti ultu fyrstu steinarnir úr nýja hrauninu niður í læk,
og fleiri komu síðar. Þetta var glóandi stórgrýti. Steinarnir stönzuðu
þar, sem grunnt var eða þurrar eyrar, neðan við fossinn. Vatnið sem
á þá slettist í veltunni, sauð upp af þeim á fáum s^kúndum, en læk-
urinn volgnaði ekki að ráði fyrir neðan.
Um kl. 7 hófst lokaáhlaupið með litlum fyrirvara. Hraunurðin,
sem stíflaði gilið um 100 m ofan við fossinn, virtist enn því sem
næst hreyfingarlaus.' En út úr henni neðarlega tók að skríða frarn
rauðglóandi kvika, líkt og gat hefði brotnað á ker með þykkum
graut. Brot úr stíflunni, sum engin smásmíði, lágu ofan á kvikunni,
ýmist í hrúgum eða hálfsokkin og greipt í hana, en víða og einkum
fremst sá í hana bera. Sjálf frambrúnin var varla metra há, boga-
dregin og bungandi fram í miðju. Til marks um seigju og samloðun
kvikunnar má geta þess, að eitt sinn skreið fremsta tota hennar fram
af h. u .b. mannhæðar háum og nærri þverhníptum klettastalli —
og slitnaði ekki sundur við það. Þessi spölur gilsins var brattur, og
hraði hrauntotunnar var met að miða við mínar athuganir bæði
fyrr og síðar — um 100 m á 30 mínútum (3.3 m/mín.).
Kl. 730 kom kvikan í lækinn með svipuðum hraða og að framan
getur, og þar varð ekkert hik, lieldur sami hraði áfram. Þetta gerðist
fast neðan við fossinn, og þar var enginn hylur fyrir. Um leið og
hraunið hækkaði í gilinu, dýpkaði á fossinum, og eftir 5 mínútur