Vikan


Vikan - 13.11.1958, Blaðsíða 13

Vikan - 13.11.1958, Blaðsíða 13
stara heit BLAÐAMENN Vikunnar brugðu sér um daginn austur að Litla-Hrauni. Það hafði frosið um nóttina og var komið snjóföl á heiðina. Heiðskír him- ininn hvelfdist eins og kristalhjúpur yfir þennan tæra haustmorgun og i fjarska gaf sýn til jökla. Hekla var orðin alhvít. Víðáttan sem blasti við í öllum áttum gaf huganum frelsi til að reika óbund- Hin og laus. Og þó var förinni heitið að mesta ó- frelsisstað á Island. Litla-Hraun var framundan. Skammt frá Eyrarbakka, rétt við al- faraleið, stendur tvílyft steinhús með sterkum járnrimlum fyrir öllum glugg- um. Pyrir dyrum er ramleg grindahurð, gerð úr digrum járnrimlum svo kettl- ingur gæti varla smogið í gegn. Þetta er dvalarstaður 30 manna sem þjóð- lagið kýs að geyma sér þar. Fangaklef- ar eru á tveimur hæðum, það er gengið eftir löngum gangi og beggja vegna gefur að líta vandlega læstar dyr, allar tölusettar. 1 hverjum klefa býr einn maður. I kjallaranum eru fjórir klefar sem oftast standa auðir og ekki eru notaðir nema einhver fanginn hafi framið al- varlegt brot eða orðið viti sínu f jær. Á máli fanganna eru þessar vistarverur kallaðar „sellur." Þar er loftið fúlt og daunillt, loftræsting lítil sem engin. A máli fangavarðanna eru þessir þrír klefar kallaðir einangrunarklefar, þang- að eru fjarlægðir óróaseggir svo þeir hleypi ekki samföngum sínum í upp- nám. Þó er einangrunin ekki meiri en svo að hvert högg sem barið er í veggi þessara klefa berst um allt húsið, heyr- ist um alla ganga. Þessi högg geta haldið vöku fyrir föngunum um allt hús- ið, vakið þeim óróa og eirðarleysi, ef til vill rísa þeir úr fletum sínum, ganga um gólf hálfa nóttina og grípa þétt- ingsfast um einn gluggarimilinn sem lokar þeim leiðina til frelsis, stara heit- um augum út í nóttina fyrir utan og finna að þessi æðisgengnu högg að neð- an eru komin í blóðið . . . augum út i nóttina... Heimsókn að Litla-Hrauni Á næstu síðum segir ungur maður frá því hvernig hann leiddist út á afbrotabrautina og lenti að lokum í höndum rétt- vísinnar, var dæmdur í fangelsi og sat þar marga mánuði. 1 fangelsinu, Litla-Hrauni, ritaði ungi maðurinn dagbók sem mun verða birt í næstu tölublöðum Vikunnar. Blaðamenn Vikunnar brugðu sér um daginn ásamt ljósmynd- ara austur að Litla-Hrauni til að kynna sér og lesendum stað- inn þar sem dagbókin er rit- uð . . . A efri myndinni sjást tveir fangavarðanna á Litla-Hrauni í eftirlits- ferð. Á neðri myndinni sézt inni einn einangrunarklefann í kjailaranum. snortnir af boðskapnum, aðrir lájta hann sem vind um eyrun þjóta eins óg gengur. Okkur er boðið til sætis I eldhúsinu og fangarnir sem þar vinna, bera okk- ur hinar ljúffengustu veitingar. Við höfðum komið á veitingahús á Selfossi áður um morguninn og vasð nú ^ orði að eldaþjónar þar i plássinu .gerðu bezt í því að kynna sér hvernig Litla-Hrauns- menn taka á móti gestum. Eftir að við höfðum matast höldum við áfram ferð okkar um húsið. Helgi opnar fyrir okk- ur hverjar klefadyrnar á fætur ann- arri, og sýna okkur inn í þrönga klef- anna. Fangar hafa reynt að gera klefa sína eins vistlega og tök eru á, hengt myndir og málverk á veggina, komið fyrir bókaskápum og hillum. 1 einum klefanum hangir jólaskraut í loftinu. — Það vantar verkefni fyrir fangana, heldur forstjórinn áfram, að vísu er hægt að finna nóg fyrir þá að gera úti við en á veturna er ástandið slæmt. Hér eru engin skilyrði til að vinna inn- an húss. Það vantar til þess húsrými og öll tæki. Þeir geta í mesta lagi dútlað eitthvað smávegis í klefum sínum en það er ekki um neina verulega vinnu að ræða. Og flestir þeirra sem hér eru staddir, eru mannvænlegir piltar og gervilegir, sem fyrir óheppni hafði leiðst á glapstigu. Aðgerðarleysi er seigdrep- andi fyrir þessa menn. Við höfum átt nokkrar viðræður við stjórn SlBS um að útvega þessum mönnum verkefni. Það er hverju orði sannara að á Litla-Hrauni hafa menn fullan hug á því að taka til höndunum, Helgi sýnir okkur inn í einn klefann þar sem fang- inn hefur smíðað sér forlátaborð, í öðr- um klefum hafa menn komið sér upp bókahillum og öðru smávegis til að gera klefann vistlegri. Og listhneigðir virðast þeir vera, meira en i meðallagi. Einn fanginn hafði málað griðarstór málverk á alla veggi lesstofunnar, á þessum myndum var slikur snilldarbragur að við stöldruðum við lengi og íhuguðum hver hefðu orðið örlög fangans, ef hann hefði borið gæfu til að fara í myndlistarskóla í stað þess að sitja í fangelsi. 1 öðrum klefa situr fangi við málaratrönur með pensil í höndinni, hann hefur látið sér vaxa al- skegg að listamannasið og málað ljóm- andi snotta mynd af því landslagi sem verður enn fegurra í huganum af því likaminn er bundinn innan fjögurra veggja. Aðrir fangar eru niðursokknir i lest- ur og hér eru bækur af betra taginu sem eru í flestra höndum. Sumir fang- anna fást sjálfir við að skrifa sögur og yrkja ljóð. Einn fanganna vinnur af því öllum stundum í klefa sinum að finna upo eilífðarvél hann hefur góðar vonir ufn að það megi takast áður en hann gengúr sjálfur eilífðinni á vald. Nokkrir fanganna vinna úti við aS margvíslegum störfum en flestir kvarta þeir undan því að verkefni séu ekki næg handa þeim. Allir eru þeir alteknir þeirri einu hugsun að öðlast frelsi á ný Litla-Hraun var reist sem sjúkrahús mesta drengskap við fangana. árið 1923. Það liggur því í augum uppi Hann sýndi okkur húsakynnin og að húsakynni og öll tilhögun er afar kynnti okkur fyrir þeim sem þar , • ¦ , óhentug fyrir þá starfsemi sem nú fer búa. 1 kjallara hússins er eldhús °£ megmhluti fangels^svistarinnar fer í þar fram Þrátt fyrir ötula viðleitni og matsalur. b*ð að fá þvi til leiðar komið að þe.m stjórnarvaldanna til að gera Litla- - Þetta er eini samkomusalur- se sleppt lausum. En það er erfitt um Hraun að viðunandi vinnuheimili, er inn í allri byggingunni, sagði Helgi vik, þimpr róðurmn fyrir afbrotainenn enn langt í land að það hafi tekizt. okkur, hér vantar tilfinnanlega ^ffileS ySva dam^T marír Því veldur fyrsi; og frem,; hin 6he„p, ^gg&RSL^ ^™ SfiS%:^SbSSíl^m% 1 einu horni matsalarins stendur hjálpa þeim. legu húsakynni sem fyrir hendi eru og skortur á fé til að reisa nýtt nútima- hæli fyrir þá ógæfusömu mem; sem þjóðfélagið telur bezt geymda bak við lás og slá. lítið orgel og sýnilega komið til ,.,A Litla-Hraum er hver dagur oðrum ára sinna. Umboðsmenn ýmissa h.kur- Fongum er hleypt út ur klefum trúflokka heimsækja Litla-Hraun sinum snemma morguns og snæða þá Helgi Vigf ússon hef ur veitt vinnuheim- með reglulegu millibili og halda árbit Fangarnir sjá sjálfir um alla mat- e samkomu. Slíkt hefur gefið góða relðslu en blTtinn er þó frjáls maður a ilinu forstöðu á annað ár af alúð og samkomu. Slíkt hefur gefið góð; árvekni og jafnan komið fram af raun og ýmsir fanganna orðið Framh. á bls. 11 VIKAN 13

x

Vikan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vikan
https://timarit.is/publication/368

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.