Vikan - 10.07.1969, Blaðsíða 13

erfitt að vita hvað slíkir menn hugsa.
En góðir hálsar, jafnvel hann gafst upp,
hann yfirgaf hana. Það var um sumar, á
föstudegi. Hann fór að venju til almennings-
baðhússins, og hvarf, eins og steinn í vatni.
Þegar Hanna heyrði að einhver hafði séð
hann yfirgefa þorpið, þá fékk hún flogakast
og datt í göturæsið. Hún barði höfðinu við
steininn, hvæsti eins og höggormur, og froð-
an stóð í munnvikjum hennar. Einhver stakk
lykli í vinstri lófa hennar, en það hjálpaði
ekki. Höfuðklútur hennar féll af henni og
það kom í ljós að hún hafði ekki rakað höf-
uð sitt. Hún var borin heim. Ég hefi aldrei
séð slíkt andlit, hún var græn eins og gras
og augun ranghvolfdust. Þegar hún kom til
sjálfrar sín, fór hún að bölva og ragna, og
ég held hún hafi gert það upp frá því. Það
var sagt að hún bölvaði jafnvel í svefni. Yom
Kippur var í kvenfélagi samkunduhússins,
og hún bað fyrir þeim sem ekki kunnu að
lesa, en Hanna bölvaði henni og rabbíanum,
sem var eiginmaður Yom, söngstjóranum og
öldungunum. Og yfir hinn horfna eiginmann
sinn kallaði hún stöðugt bölbænir, óskaði
honum bólusóttar eða blóðkreppusóttar. Og
hún guðlastaði stöðugt.
Eftir að Tevia yfirgaf hana varð hún alveg
óð. Stundum unnu konur fyrir sér með því
að hnoða brauð, eða vinna þjónustustörf fyr-
ir annað fólk. En enginn vildi taka Hönnu í
vinnu, hún var of hættuleg. Hún reyndi að
selja fisk á fimmtudögum; — en ef einhver
konan spurði um verðið, þá svaraði Hanna:
— Þú kaupir ekkert hvort sem er, svo þér
kemur það ekki við. Hversvegna ertu að
þreyta mig. Þú verður að kaupa fiskinn hjá
öðrum en mér.
Ein húsmóðirin potaði undir tálkn fisksins,
til að sjá hvort hann væri nýr. Hanna reif
hann af henni og öskraði: -— Hversvegna ertu
að lykta af fiskinum? Er það fyrir neðan þína
virðingu að éta úldinn fisk? Og hún öskraði
upp um syndir sem foreldrar konunnar, afar
og ömmur í tíu liði, hefðu framið. Hinir fisk-
salarnir seldu alltaf upp sinn fisk, en Hanna
sat uppi með allt sitt. Á nokkurra vikna fresti
þvoði Hanna fötin sín. Það er ekki hægt að
lýsa því hvernig hún hagaði sér við þau
tækifæri. Hún reifst og skammaðist út af
öllu; þvottakerjunum, þvottasnúrunum,
vatnsdælunni. Það var hægt að heyra öskrin
í henni um allan bæinn. Fólk var hrætt við
hana og lét undan, en það kom út á eitt. Ef
þú svaraðir henni, þrumaði hún á móti, ef
þú svaraðir ekki, þá öskraði hún ennþá
hærra: — Er það einhver skömm að tala við
mig? Það var yfirleitt ekki hægt að nálgast
hana, nema að lenda í vandræðum.
í fyrstu komu dætur hennar heim í fríum
sínum; þær voru góðar stúlkur, þær voru lík-
ar Tevia. Eitt augnablikið kysstust mæðgurn-
ar, en á næsta augnabliki rifust þær og slóg-
ust eins og villikettir, og það hljómaði í Slátr-
aragötu, þar sem Hanna bjó, og við bjuggum
þar líka. Stúlkan kom æðandi út úr húsinu,
Hanna á eftir með prik í hendi, öskrandi: —
Bastarður, úrhrak, hóra, þú hefðir átt að
eyðast í kviði móður þinnar! Eftir að Tevia
yfirgaf hana, grunaði hún alltaf dætur sín-
ar um það að vita hvar hann héldi sig. Þótt
þær sverðu við nafns Guð, þá trúði hún þeim
ekki: — Munnar ykkar færast aftur á hnakka
fyrir það að sverja ranga eiða!
Hvað áttu vesalings stúlkurnar að gera?
Þær fóru að forðast hana eins og verstu
plágu. Og Hanna fór til skrifara þorpsins, lét
skrifa bréf, þar sem hún útskúfaði dætrum
sínum. Hún var ekki lengur móðir þeirra, og
þær ekki dætur hennar.
Þótt þorpið hafi verið lítið og fátækt, var
þó fólk ekki látið svelta í hel þar. Gott fólk
kenndi í brjósti um Hönnu. Það færði henni
mat; súpu, lauksoð, hvítlauk, brauð og kart-
öflur, yfirleitt það sem það hafði upp á að
bjóða, en það var alltaf skilið eftir á þrösk-
uldinum. Að fara inn, hefði verið eins og
að vaða inn í ljónagryfju. Hanna borðaði
sjaldan þennan mat. Hún fleygði honum á
ruslahauginn. Slíkt fólk þrífst á reiði sinni.
Eftir að fullorðna fólkið fór að sniðganga
hana, fór Hanna að ybbast við börnin. Dreng-
ur gekk fram hjá og Hanna þreif af honum
húfuna, vegna þess að hún hélt að hann hefði
stolið perum af trénu hennar. Perurnar voru
harðar eins og grjót, og svínin hefðu ekki
einu sinni getað étið þær. Hún þurfti bara að
fá átyllu. Hún laug alltaf sjálf og þá varð
hún að kalla aðra lygara. Hún fór til lög-
reglustjórans og ásakaði einn um að vera
falsara og annan um að smygla vörum frá
Galisíu. Hún sagði að Hasidim fjölskyldan
svívirti zarinn. Um haustið voru ungir menn
innritaðir í herinn. Hanna yfirlýsti á mark-
aðstorginu að aðeins fátækir unglingar væru
teknir, þeir ríku hefðu ráð á að sleppa. Það
var reyndar satt, og hvaða tilgangi þjónaði
það að hneppa alla pilta í herinn, en ein-
hverjir urðu að gera það. En Hanna sagðist
vera heiðarleg, og hún þoldi ekki að fólki
væri mismunað. Rússnesku yfirvöldin voru
hrædd um að hún gæti orsakað uppþot, svo
henni var komið fyrir á geðveikrahæli.
Ég sá þegar komið var til að sækja hana.
Það var hermaður og lögregluþjónn. Hanna
snerist að þeim með öxi. Hún gerði svo mik-
inn hávaða að allir þorpsbúar komu þjótandi.
En hún var ekki nógu sterk til að berjast við
þá. Þegar þeir voru búnir að binda hana og
troða henni upp í vagn, bölvaði hún á rúss-
nesku, pólsku og gyðingamáli. EQjóðin í
henni voru verri en í svíni, sem verið var
að slátra. Hún var færð til Lublin, og sett í
spennitreyju.
Eg veit ekki hvernig stóð á því, en hún
hlýtur að hafa hagað sér vel á hælinu, því að
innan hálfs árs, var hún komin aftur heim
til sín. Það hafði fjölskylda setzt að í kofa
hennar, en Hanna fór þangað, rak þau út
fyrir nóttina. Daginn eftir tilkynnti Hanna
að þau hefðu rænt hana. Hún fór inn í hús
allra nágrannanna, til að vita hvort hún sæi
ekki eitthvað af eigum sínum, og svívirti
alla. Henni var ekki lengur leyft að koma í
samkunduhúsið, hún fékk ekki einu sinni að
kaupa sæti við hátíðleg tækifæri. Það kom
líka að því að þegar hún fór til brunnsins,
tóku allir til fótanna. Það var hreinlega
hættulegt að koma í námunda við hana.
Hún bar ekki einu sinni virðingu fyrir
dauðanum. Og þegar líkvagn ók fram hjá
henni, þá hrækti hún í áttina að honum, og
bað þeim látna allra bölbæna. Ef syrgjendur
voru af heldra fólki, þá þóttust þeir ekki
heyra til hennar, en ef þetta var einfalt al-
múgafólk, þá réðist það oft að henni og barði
hana. Svo hljóp hún um á meðal manna,
sýndi glóðaraugu og rispur, eftir þennan og
hinn, sem hún tiltók. Hún reyndi oft að
kæra fyrir prestinum, en hann lét banna
henni að koma á skrifstofu sína. Hún reyndi
líka að klaga fyrir heldra fólkinu, en það
skellti við skollaeyrum. Hanna átti þvi eng-
an að nema Guð sjálfan. Eftir því sem hún
sagði sjálf, þá voru þau beztu vinir, hún og
himnafaðirinn.
En nú skuluð þið heyra. Einn af nágrönn-
um Hönnu var ökumaður, Kopel Klotz að
nafni. Eina nóttina vaknaði hann við hávær
öskur um hjálp. Hann leit út um gluggann,
og sá að hús skósmiðsins, sem var hinum
megin við götuna, stóð í björtu báli. Hann
greip vatnsfötu og skundaði til hjálpar. En
eldurinn var ekki í húsi skósmiðsins, það var
kofi Hönnu, sem var að brenna. Hann hafði
séð endurskin loganna í gluggum skósmiðs-
ins. Kopel hljóp til kofans og sá þá að eld-
ur var í flestu, sem þar var inni. Þetta var
ekki venjulegur eldsvoði. Smálogar voru eins
og á flakki, náttkjóll Hönnu var logandi.
Kopel reif hann af henni, og hún stóð þá
eins nakin og þegar hún fæddist í þennan
heim.
Það er alvörumál, ef eldur kemur upp í
Slátraragötu. Húsin eru skraufþurr, jafnvel
um hávetur. öll gatan getur logað upp af
einum neista, og brunnið til ösku. Fólk kom
til hjálpar, en réði ekki við neitt. Hanna
reyndi að hylja líkama sinn með sjali, en
eldurinn komst í það og kögrið brann, rétt
eins og það væru mörg smákerti. Karlmenn-
irnir börðust við eldinn alla nóttina. Sumir
voru alveg yfirkomnir af reyknum. Þetta
voru ekki venjulegir logar, þetta voru púk-
ar hins illa.
Næsta morgun fór aftur að brenna. Rúm-
föt Hörinu brunnu, eins og kviknað hefði í
þeim af sjálfsdáðum. Þann dag heimsótti ég
Hönnu. Það var ljót sjón. Allt var meira og
minna götótt og brunnið. Brauðhleifur í trogi
var eins og kolamoli. Logandi kústskaft hafði
hrokkið í ruslafötuna. Það var eins og eld-
tungur hefðu sleikt allt. Guð hjálpi okkur,
þetta voru töfrabrögð hins illa. Hanna hafði
alltaf sagt öllum að fara til fjandans, nú
hafði fjandinn snúið sér að henni.
Framhald á bls. 37.
28. tbl. VIKAN 13