Æskan - 01.10.1990, Blaðsíða 32

Dyr í dulargervi
Umsjón: Óskar Ingimarsson
Við höfum flest lesið
sögur eða horft á kvik-
myndir þar sem menn
dulbúa sig af ýmsum á-
stæðum, jafnt í góðum
og illum tilgangi. Oft
hafa miklir snillingar
verið þar að verki en
jafnvel þeir færustu hafa
ekki náð eins langt og
sumar dýrategundir þar
sem náttúran sjálf kemur
við sögu.
Sjálfsvörn er megin-
ástæða þess að dýr taka
á sig dulargervi eða fara
í felubúning eins og það
er oftast kallað. Þau eru
að verjast árásum ann-
arra dýra sem yfirleitt
eru bæði stærri og sterk-
ari og þau gætu engan
veginn ráðið við með
öðru móti. Mestu mein-
leysisdýr verða t.d. útlits
eins og hættulegar teg-
undir þegar óvinur nálg-
ast. Sem dæmi má nefna
að sumar flugur líta út
eins og vespur með eit-
urbrodd og fæla þannig
fugla frá. Og það í eitt
skipti fyrir öll því að
fuglarnir forðast þær jafnt og hættu
legu tegundirnar eftir það.
Algengasta aðferðin er að nota svo
kallaða varnar- eða feluliti sem falla
svo vel inn í umhverfið að erfitt er og
oft illmögulegt að greina dýrið frá því.
Er þá ýmist um að ræða liti sem dýrin
bera árið um kring eða þau breyta um
lit eftir árstíðum. Dæmi um þá fyrr- £
nefndu eru rendur sebrahesta eða í1
blettóttur búningur ýmissa rándýra
sem mest eru á ferli í kjarr- eða skóg-
lendi þar sem skil Ijóss og skugga eru
Koparspinnir (fiðrildi). Erfitt er að sjá annað en þetta sé lauf á tré.
skörp svo að birtumynstrið og lita-
mynstur dýranna upphefur hvort ann-
t) að.
Dýr í heimskautalöndum eru oft
hvít til að þau sjáist síður á snjó- eða
ísbreiðunni. Margir fuglar skipta um
búning þegar vetrar og landið í kring
breytist og er rjúpan þar nærtækt
dæmi. ^
Merkileg er hæfni sumra dýra sem C
búa í trjám, og þá ekki síst skordýra, til ^
að felubúa sig þannig að þau sýnast
hluti af þeim stað þar sem þau halda
sig. Sumar bjöllur verða
t.d. eins og barkarflögur
á tré, bæði að lögun og
áferð. Skordýr, sem kall-
ast blaðglæmur, verða
nauðalík laufi þegar þau
leggja saman vængina.
Ormur sýnist sproti á
grein þegar hann reisir
sig upp á endann. Og
fleira mætti nefna. Lík-
ingin verður þó enn
meiri en ella ef dýrið
hreyfir sig ekki þegar ó-
vinur nálgast enda er
það háttur þeirra teg-
unda sem treysta alger-
lega á þessa varnarað-
ferð.
Mörg dýr í sjó eru
líka dugleg við að felu-
búast, ekki síst fiskar
sem halda sig við botn
og breyta um lit eftir
umhverfinu. Ýmis lægri
dýr sjávar kunna einnig
þá list.
Ekki bregða öll dýr
sér í dulargervi í varnar-
skyni. Sum nota feluliti
til að blekkja bráðina.
Svo er t.d. um sumar
slöngur sem halda sig '
trjám og öðrum gróðri og eru margar
baneitraðar. Þær geta líkst blöðum eöa
greinum og jafnvel blómum!
Þegar eitthvert vesalings dýrið
glefsar í þetta til að fá sér gómsætan
bita hittir það fyrir hina verstu mein-
vætti og á sér þá sjaldnast undankomu
auðið. Sjálfsagt er enn margt órann-
sakað í sambandi við felubúning dýra
og hér hefur aðeins verið drepið á
nokkur atriði. Kannski eiga menn eftir
að uppgötva nýjar dýrategundir sem
hafa leynst augum þeirra í dulargervi.
36 ÆSKAN