Ægir - 01.08.1981, Blaðsíða 16

inni í Norðra, sem getið var hér að framan, hafði
önnur . kútan strandað og legið ósjófær í fjörunni
á Raufarhöfn í 3—4 ár.
Friðrik eygði þegar við komuna til Raufarhafnar
þann möguleika, er í skipsflaki þessu fólst. Brá
hann skjótt við og festi kaup á því í því ásigkomu-
lagi, sem það var í þarna í fjörunni. Að svo búnu
hélt hann áfram för sinni til Eyjafjarðar, en er
þangað kom munu fararefni þau, er hann hafði
lagt upp með, hafa verið tekinn að þverra. Sagan
segir, að mágur hans Anton bóndi Sigurðsson í
Arnarnesi muni hafa veitt honum einhverja hjálp,
sem þó mun hafa dugað skammt, því að stuttu
eftir heimkomuna gekk hann á milli kaupmann-
anna á Akureyri, sem þó munu hafa tekið honum
heldur fálega, nema Edvald Möller, sem þá var
verzlunarstjóri Örum & Wulffs á Akureyri. Lánaði
hann Friðriki við til viðgerðar á skipinu. Mun
Friðrik nú hafa þótt hagur sinn hafa vænkazt
nokkuð og hélt til fundar við Þorstein á Skipalóni.
Vel mun Þorsteini hafa getizt að þessum unga og
stórhuga manni, a.m.k. léði hann honum Orra
sinn til flutninga á áhöldum og efnivið austur á
Raufarhöfn. Raunar kemur þarna fram nýr þáttur
í gagnsemi þilskipanna, sem þó átti eftir að sannast
enn betur síðar, þ.e. flutningar með ströndum
fram. Svo vel sóttist Friðriki viðgerðin, að vorið
1854 sigldi hann skútu sinni inn Eyjafjörð. Segir
sagan, að þá hafi hann skuldað Edvald Möller 600
rd., en ekki hikaði þó Möller við að lána honum 50
rd. í viðbót. Hélt Friðrik skipi sínu úti til hákarla-
veiða þetta fyrsta sumar og aflaði svo vel, að um
haustið gat hann greitt skuld sína við Möller að
fullu.
Þegar hér er komið sögu, eru þilskipin orðin tvö
við Eyjafjörð og reynslan af þeim orðin það góð,
að lengur er vart hægt að tala um fálmkenndar til-
raunir í þessum efnum, enda má nú segja, að þil-
skipaútgerð fái byr undir báða vængi þar nyrðra.
Þá kemur hinsvegar til annar þáttur þessa braut-
ryðjendastarfs, sem vafalaust hefur valdið hinum
fyrstu útgerðarmönnum þilskipa við Eyjafjörð
talsverðum heilabrotum. Það var nefnilega ekki
nóg að hafa skip, það varð líka að hafa einhverja
til þess að stjórna þeim. Svo óheppilega vildi þó til,
að um þessar mundir var enginn skipstjórnar-
lærður maður við Eyjafjörð, enda varla von. Ekki
er vitað með vissu, hver muni hafa stjórnað Orra
hina fyrstu vertið, er hann gekk til veiða, en allar
líkur benda til, að það hafi Jóhannes snikkari
Sigurðsson frá Hrísum í Svarfaðardal gert. Um
vorið 1855 segir Norðri, að Jóhannes hafi verið
eina vertíð fyrir þiljubáti þeirra Danielsens og
Flóvents. Þetta virðist vera erfitt að vefengja, og
þá kemur ekki önnur vertíð til greina en hin fyrsta,
því að vitað er með fullri vissu, að vorið 1853 tók
Ari Arason frá Vatni á Höfðaströnd við stjórn á
Orra. Hann hafði farið til Noregs í því skyni að
læra þar sjómennsku, og um haustið 1852 fór hann
til ísafjarðar og nam þar stýrimannafræði í
stýrimannaskóla Torfa Halldórssonar. Þeir Ari og
Jóhannes eru því að vissu marki brautryðjendur á
sviði norðlenzkrar skipstjórnar ásamt með Friðriki
Jónssyni, sem jafnan fór sjálfur með skipstjórn á
Mínervu sinni fyrstu vertíðirnar. Því var þeirra
einnig getið sérstaklega meðal brautryðjendanna.
III. Bændaútgerðin til 1868
Það virðist vera næsta óhagganleg staðreynd, að
frumherjar íslenzkrar þilskipaútgerðar við
Eyjafjörð, eins og hún þróaðist, urðu að vera
skipasmiðir. Þessi staðreynd skýrist betur, ef litið
er til Vestfjarða til samanburðar.
Á Vestfjörðum og þá einkum á ísafirði var þil'
skipaútgerðin svo til alla tíð í höndum kaupmanna
og bundin fjársterkum fyrirtækjum, sem mörg
hver gerðu út mörg skip. Þetta var því í fyllsta
máta stórútgerð, og arðurinn af henni rann að
miklu leyti út úr landinu, einkum framan af. Við
Eyjafjörð var þessu öðruvísi farið. Framan af
töldu jafnvel hinir fjársterkustu útvegsbændur þar
um slóðir sig þess engan veginn um komna að
ráðast í það stórvirki að eignast þilskip. Þetta
stafaði vafalaust mikið af því, að samkværnt
þeirra áliti var ekki hægt að eignast þilskip, nem3
með því móti að kaupa það frá útlöndum. Þegar
hinir beztu smiðir í sýslunni höfðu aftur á móú
sýnt það svart á hvítu, að þeir voru færir um að
smíða þilskip, þótt oft væri af vanefnum, stóð sizt
á hinum að fylgja fast eftir og styðja þá með
ráðum og dáð. Einnig hlýtur það að hafa verið
öllum mikil stoð, að óvíða á íslandi mun félags-
þroski hafa verið meiri um þessar mundir, en
einmitt i Eyjafirði og í vestursveitum Þingeyjar-
sýslu.
Norðri skýrir mjög skilmerkilega frá aflabrögð'
um sumarið 1854, og voru þau yfirleitt góð. í maí'
og júníblöðunum segir, að hákarlsafli hafi orðið
mjög góður hjá þeim, er sótt hafi, og í júlíblað'
424 —ÆGIR