Ægir - 01.03.1989, Blaðsíða 14

122
ÆGIR
3/89
innflutningstollar á saltfiski, bitn-
uðu ekki nema að litlu leyti á
útflutningi SÍF. Á síðustu mán-
uðum 1987 og á þeim fyrstu 1988
veiktist Bandaríkjadalur sífellt
gagnvart öðrum gjaldmiðlum,
verð á frystum afurðum lækkaði á
Bandaríkjamarkaði og stór saltfisk-
markaður í Brasilíu nær lokaðist.
Líkt og íslendingar lögðu ýmsar
aðrar fiskveiðiþjóðir ríkari áherslu
á Evrópumarkaðinn og söltun
jókst víðast hvar, einkum hjá
helstu samkeppnisaðilum okkar,
Kanadamönnum og Norðmönn-
um. Við þetta bættist að aukið
magn af ferskum fiski streymdi inn
á Evrópumarkaðinn sem leiddi
m.a. til aukinnar söltunar í við-
skiptalöndum SÍF. Afleiðing auk-
ins framboðs á saltfiskmörkuðum
kom í Ijós strax á fyrstu mánuðum
ársins. Markaðsverð lækkað,
Evrópubandalagið herti á tollapó-
litík sinni og seljendur urðu að
sætta sig við sífellt lengri greiðslu-
frest.
Þrátt fyrir þessar þrengingar á
mörkuðunum flutti SÍF út á árinu
1988 61.330 tonn af saltfiski að
verðmæti 223 milljónir USD (cif).
Miðað við meðalgengi ársins
svarar útflutningsverðmætið til 9,6
milljarða króna. Útflutnings-
magnið minnkaði um 1 % frá árinu
áður en það ár var, sem kunnugt
er, að magni til mesta útflutn-
ingsár í sögu SÍF. Útflutningsverð-
mætið, mælt í Bandaríkjadölum,
varð um 4% minna árið 1988 en
1987 en jókst um tæp 7% í
krónum talið.
Sem fyrr fór langstærsti hluti
útflutningsins til landa innan
Evrópubandalagsins eða yfir 98%
útflutningsins og sem áður var
langmest selt til Portúgals eða um
61% af magninu, 18% til Spánar
en minna til annarra landa.
Afkoman
Afkomuleysi er réttnefni á stöðu
sjávarútvegsins á síðasta ári.
Staðan var reyndar skömminni
skárri í saltfiskvinnslunni en í
öðrum greinum botnfiskvinnsl-
unnar, einkum fyrri hluta ársins,
en stóð í járnum (við 0-punkt)
seinni hluta ársins að mati Þjóð-
hagsstofnunar. Reyndar telja hags-
munaaðilar í sjávarútvegi þá
ágætu stofnun vanmeta ýmsa
kostnaðarþætti, þannig að staðan
er í flestum tilvikum verri en stofn-
unin gefur út.
Eins og talsmenn saltfiskvinnsl-
unnar hafa oft réttilega bent á, þá
greiddi söltunin ein greina botn-
fiskvinnslunnar í Verðjöfnunar-
sjóð sjávarútvegsins á árunum
1986 og '87, samtals um 600 mill-
jónir króna eða 3,5-4,6% af
útflutningsverðmæti saltfisks á
þessum árum. Eftir að markaðs-
verð tók að lækka á árinu féllu
greiðslur í sjóðinn niður og á síð-
ustu mánuðum ársins var greitt úr
sjóðnum allt að 4-5% á einstaka
afurðaflokka, þannig að af þessum
600 milljónum króna, sem sjóður-
inn innheimti á árunum 1986 og
'87 fást tæpar 100 milljónir til
baka vegna framleiðslu ársins
1988. eða rúmt 1% af útflutnings-
verðmæti ársins.
Þetta verður að hafa í huga
þegar rætt er um rekstrarskilyrðí
vinnslunnar. Ef ÞHS segir að salt-
fiskiðnaðurinn sé rekinn nú t.a.
með 2% hagnaði má draga 4-5%
frá, sem nemur greiðslunni úr
Verðjöfnunarsjóði; þ.e. úr þeirri
sparisjóðsbók sem framleiðendur
greiddu í á árunum 1986 og '87,
því það er aðeins brosleg reikn-
ingskúnst að taka slíka greiðslu
með, þegar rekstrarskilyrði grein-
arinnar eru metin, því hér er ekki
um að ræða óafturkræft lán eða
styrk.
Fyrirtæki í sjávarútvegi munu
þó ekki standa eða falla með
greiðslum úr eða í Verðjöfnunar-
sjóð. Afkoma útflutningsfyrirtækja
hefur og mun ætíð byggjast á því
að gengi krónunnar sé rétt skráð-
Þetta má glöggt sjá ef litið er til
ársins 1988. Á sama tíma og alúr
innlendur kosntaður hækkaði-
lækkaði markaðsverð. Sá mikl’
munur sem myndaðist á árínu
milli kostnaðar og tekna varð a
engan hátt brúaður með töfraorð'
stjórnmálamanna, „hagræðingu ■
Eina þekkta leiðin er sem fyrr að
skrá gengi krónunnar „rétt". VissU'
lega voru þrjár gengisfellingar a
árinu, en þær náðu þó ekki að
brúa bilið.
Sem dæmi um þetta má nefM
að útflutningsverðmæti saltfis^'
afurða árið 1988 var 9,6 miH'
Cj
jarðar kr. á meðalgengi ársins. L
gengi ísl. kr. hefði breyst ja,n
mikið á árinu 1988 eins og inn'
lendar kostnaðarhækkanir °%
lækkun markaðsverðs í Banda'
ríkjadölum, hefði útflutningsverð'
mætið orðið 11,2 milljarðar. ÚpP
á vantar 1,6 milljarð eða 16,2
og meðalgengi dollarans 19 ,
hefði þurft að vera rúmar 50 kr-
stað 43 kr.
Það er þó ekki eingöngu órau'1
hæf gengisskráning krónunnar
sem veldur því að aðstandendl,r
saltfiskiðnaðarins bera kvíðbog3
brjósti. Innflutningstollar Evróp1'
bandalagsins, sem á alls ekki a
vera einkamál söltunarinnar
heldur þjóðarbúsins í heild, hlad'1
sífellt hærri varnarmúra um mar
aðina sem verða æ erfiðari yr'r
ferðar. Á síðasta ári voru greidn
tollar af íslenskum saltfiski senj
nemur 600 milljónum króna-
Evrópubandalagið nýtti tolla sína
að fullu yrði að greiða 1.500 m'
jónir króna í toll af íslenskum sa ,
fiski miðað við verðlag í dag-
við'
verða íslenskir ráðamenn
leggja sig alla fram við að na
unandi samningi við EvrópbanO1
lagið um tollaívilnanir ef saltf'5^.
iðnaður landsmanna á ekki
leggjast af í náinni framtíð. Ef5,1
yrði er hætt við því að 51,11
byggðalög sem byggja atvi
nna